Działania niepożądane
Chlorki

Działania niepożądane związane ze stosowaniem chlorków w lecznictwie szpitalnym

Chlorki stanowią istotny składnik wielu produktów leczniczych stosowanych w warunkach szpitalnych, szczególnie w żywieniu pozajelitowym oraz płynach do hemodializy/hemofiltracji. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółową charakterystykę działań niepożądanych związanych z substancjami zawierającymi chlorki, na podstawie charakterystyk produktów leczniczych zawierających te związki. Pomimo że chlorki są niezbędnymi elektrolytami w organizmie, ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do szeregu niepożądanych reakcji, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.¹

Działania ogólnoustrojowe związane ze stosowaniem chlorków

Działania niepożądane związane ze stosowaniem produktów zawierających chlorki mogą występować nawet przy prawidłowym stosowaniu, monitorowaniu dawkowania i przestrzeganiu wytycznych dotyczących bezpieczeństwa. Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych stosowana w charakterystykach produktów leczniczych obejmuje następujące kategorie: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz o nieznanej częstości (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W obrębie układu krwiotwórczego i chłonnego obserwowano następujące działania niepożądane podczas stosowania produktów zawierających chlorki:

• Nadkrzepliwość – klasyfikowana jako rzadko występująca
• Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek) – o nieznanej częstości występowania
• Małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi) – o nieznanej częstości występowania

³

Zaburzenia te mogą stanowić część szerszego zespołu przeciążenia tłuszczem, szczególnie w przypadku produktów do żywienia pozajelitowego zawierających emulsje tłuszczowe, gdzie chlorki są podawane jako składnik towarzyszący.⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości obserwowane podczas stosowania preparatów zawierających chlorki mogą obejmować:

• Wstrząs anafilaktyczny – zagrażająca życiu reakcja systemowa
• Wykwity skórne różnego typu (rumieniowe, grudkowe, krostkowe, plamkowe, uogólnione)
• Obrzęk krtani, jamy ustnej i twarzy
• Świąd
• Uderzenia gorąca
• Duszność

^{5 6}

Te reakcje alergiczne są klasyfikowane jako rzadkie, jednak mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne, włącznie ze stanami zagrożenia życia, szczególnie w przypadku wstrząsu anafilaktycznego.⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Produkty zawierające chlorki mogą powodować różnorodne zaburzenia metaboliczne:

• Hiperlipidemia – bardzo rzadko
• Hiperglikemia – bardzo rzadko
• Kwasica metaboliczna – bardzo rzadko
• Utrata apetytu – niezbyt często
• Hipertriglicerydemia – często
• Hipofosfatemia – o nieznanej częstości
• Hipokaliemia – o nieznanej częstości
• Alkaloza metaboliczna – o nieznanej częstości

^{8 9 10}

Częstość występowania tych działań niepożądanych zależy od dawki i może być większa w warunkach bezwzględnego lub względnego przedawkowania, szczególnie składnika tłuszczowego w przypadku żywienia pozajelitowego.¹¹ Zaburzenia równowagi płynów, takie jak retencja płynów lub odwodnienie, mogą również występować przy stosowaniu roztworów zawierających chlorki.¹²

Zaburzenia układu nerwowego

W obrębie układu nerwowego raportowano następujące działania niepożądane:

• Ból głowy – rzadko
• Senność – rzadko

¹³

Zaburzenia serca i naczyń

Odnotowano również wpływ na układ sercowo-naczyniowy:

• Tachykardia (przyspieszenie akcji serca) – często
• Nadciśnienie tętnicze – często
• Niedociśnienie tętnicze – rzadko/o nieznanej częstości
• Uderzenia gorąca – rzadko

^{14 15 16}

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W układzie oddechowym mogą wystąpić:

• Duszność – rzadko
• Sinica – rzadko

¹⁷

Zaburzenia żołądka i jelit

Do działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego należą:

• Nudności – niezbyt często/o nieznanej częstości
• Wymioty – niezbyt często/o nieznanej częstości
• Ból brzucha – często
• Biegunka – często

^{18 19 20}

Warto zaznaczyć, że nudności, wymioty i brak apetytu mogą być zarówno objawami chorób, w których wskazane jest stosowanie żywienia pozajelitowego, jak i działaniami niepożądanymi samego żywienia pozajelitowego.²¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W przypadku wątroby i dróg żółciowych obserwowano:

• Cholestaza – o nieznanej częstości

²²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Odnotowano następujące reakcje skórne:

• Rumień – rzadko
• Potliwość – rzadko

²³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W obrębie układu mięśniowo-szkieletowego opisywano:

• Ból pleców, kości, klatki piersiowej i okolicy lędźwiowej – rzadko
• Skurcze mięśni – o nieznanej częstości

^{24 25}

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Do ogólnych reakcji oraz problemów w miejscu podania należą:

• Podrażnienie żyły – często
• Zapalenie żył – często
• Zakrzepowe zapalenie żył – często
• Podwyższona temperatura ciała – rzadko
• Uczucie zimna – rzadko
• Dreszcze – rzadko
• Wynaczynienie powodujące: ból, podrażnienie, opuchliznę/obrzęk, rumień/rozgrzanie, martwicę skóry, pęcherze/pęcherzyki, zapalenie, stwardnienie, napięcie skóry – o nieznanej częstości

^{26 27}

W przypadku wystąpienia objawów podrażnienia ściany żyły, zapalenia żył lub zakrzepowego zapalenia żył należy rozważyć zmianę miejsca podania infuzji.²⁸

Zespół przeciążenia tłuszczem

Zespół przeciążenia tłuszczem jest poważnym powikłaniem, które może wystąpić przy stosowaniu emulsji zawierających chlorki. Charakteryzuje się zaburzoną zdolnością eliminacji triglicerydów, co może prowadzić do szeregu objawów klinicznych. Występuje bardzo rzadko, ale wymaga szczególnej uwagi.²⁹

Przyczyny zespołu przeciążenia tłuszczem mogą być:

• Genetyczne (indywidualne różnice w metabolizmie)
• Związane z obecnymi lub przebytymi chorobami
• Wynikające z ciężkiej hipertriglicerydemii, nawet przy zalecanej szybkości infuzji
• Związane z nagłą zmianą stanu klinicznego pacjenta, np. upośledzeniem czynności nerek lub infekcją

³⁰

Do objawów zespołu przeciążenia tłuszczem należą:

• Hiperlipidemia
• Gorączka
• Nacieki tłuszczowe
• Hepatomegalia (powiększenie wątroby) z żółtaczką lub bez
• Splenomegalia (powiększenie śledziony)
• Anemia
• Leukopenia
• Małopłytkowość
• Zaburzenia krzepnięcia krwi
• Hemoliza i retykulocytoza
• Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby
• Śpiączka

³¹

Objawy te są zwykle odwracalne i ustępują po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej. W przypadku wystąpienia objawów zespołu przeciążenia tłuszczem należy natychmiast przerwać infuzję produktu.³²

Monitorowanie stężenia triglicerydów

Ze względu na ryzyko hiperlipidemii konieczne jest monitorowanie stężenia triglicerydów podczas infuzji preparatów zawierających chlorki w emulsjach tłuszczowych:

• W przypadku wzrostu stężenia triglicerydów powyżej 11,4 mmol/l (1000 mg/dl) podczas infuzji, infuzję należy przerwać.
• W przypadku stężenia powyżej 4,6 mmol/l (400 mg/dl), infuzję można kontynuować w zmniejszonej dawce.

³³

Po ponownym rozpoczęciu infuzji należy dokładnie obserwować pacjenta, szczególnie na początku. Należy także oznaczać stężenie triglicerydów w surowicy w krótkich odstępach czasu.³⁴

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktów zawierających chlorki, zaleca się następujące postępowanie:

• Przerwać infuzję w przypadku wystąpienia działań niepożądanych.³⁵
• Natychmiast przerwać infuzję przy wystąpieniu na początku takich objawów jak: pocenie się, gorączka, dreszcze, ból głowy, wysypka skórna, duszności.³⁶
• Rozważyć zmianę miejsca podania infuzji w przypadku podrażnienia żyły, zapalenia żył lub zakrzepowego zapalenia żył.³⁷
• Natychmiast przerwać infuzję przy objawach zespołu przeciążenia tłuszczem.³⁸
• Monitorować stężenie triglicerydów we krwi i dostosować dawkowanie odpowiednio do wyników.³⁹

Tabela działań niepożądanych związanych z chlorkami

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.⁴⁰