Działania niepożądane
Bimatoprost

Działania niepożądane bimatoprostu – charakterystyka ogólna

Bimatoprost jest analogiem prostaglandyny stosowanym głównie w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego. Substancja ta, dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych (krople do oczu, roztwór, żel), może powodować szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Profil bezpieczeństwa bimatoprostu został ustalony w licznych badaniach klinicznych obejmujących tysiące pacjentów oraz w obserwacjach po wprowadzeniu produktów leczniczych do obrotu.¹²

Najczęstsze działania niepożądane bimatoprostu

W badaniach klinicznych z zastosowaniem bimatoprostu 0,3 mg/ml w monoterapii i leczeniu wspomagającym, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były:³

• Nadmierny wzrost rzęs – występujący u do 45% pacjentów w pierwszym roku, przy czym częstość nowych zgłoszeń zmniejszała się do 7% po 2 latach i 2% po 3 latach⁴⁵
• Przekrwienie spojówek – występujące u do 44% pacjentów w pierwszym roku (zwykle o nasileniu nieznacznym lub łagodnym, przypuszczalnie o etiologii niezapalnej), z częstością nowych zgłoszeń zmniejszającą się do 13% po 2 latach i 12% po 3 latach⁶⁷
• Świąd oczu – występujący u do 14% pacjentów w pierwszym roku, z częstością nowych zgłoszeń zmniejszającą się do 3% po 2 latach i 0% po 3 latach⁸⁹

Na podstawie danych klinicznych, mniej niż 9% pacjentów przerwało leczenie z powodu działań niepożądanych w pierwszym roku, a tylko 3% w drugim i trzecim roku terapii.¹⁰¹¹

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Większość działań niepożądanych dotyczy oczu, ma łagodne lub umiarkowane nasilenie i żadne z nich nie ma ciężkiego charakteru.¹²¹³

Periorbitopatia po zastosowaniu analogu prostaglandyn (PAP)

Jednym z charakterystycznych działań niepożądanych bimatoprostu jest tzw. periorbitopatia po zastosowaniu analogu prostaglandyn (PAP).¹⁴ Ta grupa objawów obejmuje zmiany lipodystroficzne w okolicach oczodołu, które mogą prowadzić do:¹⁵¹⁶

• Pogłębienia bruzdy powieki
• Ptozy (opadania powieki)
• Zapadnięcia oczu
• Retrakcji powieki
• Inwolucji wywołanej dermatochalazą (zwiotczenia skóry powiek)
• Uwidocznienia dolnej części twardówki

Zmiany te są zwykle łagodne i mogą wystąpić już po miesiącu od rozpoczęcia leczenia. W niektórych przypadkach mogą powodować zaburzenia pola widzenia, nawet jeśli pacjent ich nie zauważa. Periorbitopatia po zastosowaniu analogu prostaglandyn wiąże się również z hiperpigmentacją okołooczodołową lub przebarwieniem skóry oraz hipertrichozą (nadmiernym owłosieniem).¹⁷

Wszystkie te zmiany są częściowo lub całkowicie odwracalne po przerwaniu leczenia lub przejściu na leczenie alternatywne.¹⁸

Hiperpigmentacja tęczówki

Drugim istotnym działaniem niepożądanym jest wzmożona pigmentacja tęczówki, która najczęściej ma charakter trwały.¹⁹ Zmiana pigmentacji wynika ze zwiększenia zawartości melaniny w melanocytach, a nie ze zwiększenia liczby melanocytów.²⁰

Zmiana koloru tęczówki obserwowana przy podawaniu bimatoprostu do oka może być początkowo niezauważalna przez kilka miesięcy, a nawet lat. Zwykle w oczach dotkniętych zmianą brązowe zabarwienie wokół źrenicy rozprzestrzenia się koncentrycznie w kierunku obwodu tęczówki, a silniejsza pigmentacja może objąć całą tęczówkę albo niektóre jej części.²¹ Leczenie nie ma żadnego wpływu na istniejące znamiona i piegi tęczówki.²²

Częstość występowania hiperpigmentacji tęczówki po 12 miesiącach stosowania bimatoprostu 0,1 mg/ml wynosi 0,5%, a po 12 miesiącach stosowania bimatoprostu 0,3 mg/ml – 1,5%, przy czym nie ulega ona zwiększeniu w trakcie 3 lat leczenia.²³

Tabela działań niepożądanych związanych z bimatoprostem

<sup data-drug="Vizibim" data-section="Działania niepożądane" title="W tabeli poniżej przedstawiono działania niepożądane zgodnie z klasyfikacją układów i narządów oraz następującą klasyfikację częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (od ≥1/100 do <1/10), niezbyt często (od ≥1/1 000 do <1/100), rzadko (od ≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (24
<sup data-drug="Bimatoprost + Timolol Pharmabide" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania możliwych działań niepożądanych wymienionych poniżej jest określona za pomocą następującej konwencji: Bardzo często ≥1/10, Często ≥1/100 do <1/10, Niezbyt często ≥1/1000 do <1/100, Rzadko ≥1/10 000 do <1/1000, Bardzo rzadko 25

Działania niepożądane ogólnoustrojowe

Mimo że bimatoprost jest stosowany miejscowo do oka, część substancji może przenikać do krążenia ogólnoustrojowego, powodując działania niepożądane poza narządem wzroku.²⁶²⁷

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Najczęstszymi ogólnoustrojowymi działaniami niepożądanymi bimatoprostu są:²⁸²⁹

• Pigmentacja skóry powiek (często)
• Hiperpigmentacja skóry wokół oczodołów (często)
• Nadmierne owłosienie (hirsutyzm) (często/niezbyt często)
• Przebarwienie skóry wokół oczu (nieznana częstość)
• Łysienie (nieznana częstość)

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Bimatoprost może również powodować działania niepożądane dotyczące układu oddechowego:³⁰³¹

• Nieżyt nosa (często)
• Duszność (niezbyt często)
• Astma (nieznana częstość)
• Zaostrzenie astmy (nieznana częstość)
• Zaostrzenie POChP (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc) (nieznana częstość)
• Skurcz oskrzeli (głównie u pacjentów z wcześniej obecną chorobą bronchospastyczną) (nieznana częstość)

Zaburzenia naczyniowe

Zgłaszane działania niepożądane obejmują:³²³³

• Nadciśnienie tętnicze (często)
• Niedociśnienie tętnicze (nieznana częstość)
• Objaw Raynauda (nieznana częstość)
• Zimne stopy i dłonie (nieznana częstość)

Działania niepożądane w preparatach złożonych z bimatoprostem

W przypadku produktów leczniczych zawierających bimatoprost w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (np. tymololem), profil działań niepożądanych może być rozszerzony. W badaniach klinicznych z użyciem takich połączeń nie zaobserwowano nowych działań niepożądanych specyficznych dla kombinacji tych substancji.³⁴³⁵

Specjalne ostrzeżenia dotyczące działań niepożądanych

Zwapnienie rogówki

U niektórych pacjentów ze znacznym uszkodzeniem rogówki, zgłaszano bardzo rzadkie przypadki zwapnienia rogówki związane ze stosowaniem kropli do oczu zawierających fosforany.³⁶³⁷ Jest to szczególnie istotne dla pacjentów z już istniejącymi uszkodzeniami rogówki, stosujących preparaty bimatoprostu zawierające fosforany.

Reakcje nadwrażliwości

W okresie po wprowadzeniu produktów do obrotu zgłaszano również reakcje nadwrażliwości, w tym:³⁸³⁹

• Objawy przedmiotowe i podmiotowe alergicznego zapalenia skóry
• Obrzęk naczynioruchowy
• Alergię oczu
• Uogólnione reakcje alergiczne, w tym anafilaksję

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Większość działań niepożądanych bimatoprostu ma łagodne lub umiarkowane nasilenie i zwykle nie wymaga przerwania leczenia. W przypadku ich wystąpienia należy rozważyć:⁴⁰

• Monitorowanie objawów – wiele działań niepożądanych, szczególnie ocznych, zmniejsza się w czasie mimo kontynuacji leczenia
• Zmniejszenie częstości aplikacji preparatu – w celu ograniczenia działań niepożądanych
• Techniki zmniejszające wchłanianie ogólnoustrojowe (np. uciskanie wewnętrznego kącika oka po podaniu, zamknięcie powiek na kilka minut)
• W przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości lub innych poważnych działań niepożądanych – przerwanie leczenia i konsultacja lekarska
• Rozważenie alternatywnych metod leczenia w przypadku periorbitopatii lub znaczącej hiperpigmentacji tęczówki, które są istotne dla pacjenta ze względów estetycznych

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.⁴¹

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴² Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.