Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Białka powierzchniowe SP-C

Białka powierzchniowe SP-C – specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Białka powierzchniowe SP-C (wraz z SP-B) są kluczowymi składnikami naturalnych surfaktantów płucnych, takich jak Curosurf, który zawiera około 0,9 mg niskocząsteczkowych hydrofobowych protein na 80 mg poractantu alfa. Podczas leczenia z wykorzystaniem preparatów zawierających te białka konieczne jest zachowanie szczególnych środków ostrożności i uwzględnienie specjalnych ostrzeżeń dotyczących ich stosowania.¹

Stan pacjenta przed podaniem preparatu

Przed podaniem surfaktantu zawierającego białka powierzchniowe SP-C należy zapewnić stabilizację stanu ogólnego noworodka. Konieczne jest wyrównanie podstawowych parametrów biochemicznych, szczególnie w przypadku występowania:²

• Kwasicy – zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej mogą wpływać na skuteczność surfaktantu
• Niedociśnienia tętniczego – może ulec nasileniu po podaniu surfaktantu
• Niedokrwistości – wpływa na zdolność transportu tlenu
• Hipoglikemii – zaburza funkcjonowanie układu nerwowego
• Hipotermii – wpływa na metabolizm i skuteczność leczenia

³

Powikłania podczas podawania preparatu

Podczas podawania preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C mogą wystąpić różne powikłania wymagające natychmiastowej interwencji medycznej:⁴

• Refluks – w przypadku wystąpienia refluksu należy przerwać podawanie preparatu i jeśli konieczne, zwiększyć ciśnienie szczytowe wdechowe do całkowitego oczyszczenia rurki intubacyjnej
• Bradykardia – wymaga przerwania podawania i zastosowania odpowiedniego postępowania
• Niedociśnienie tętnicze – konieczne przerwanie podawania i wdrożenie normalizacji ciśnienia
• Desaturacja (zmniejszenie saturacji tlenem) – wymaga natychmiastowej interwencji

⁵

Po stabilizacji stanu noworodka można rozważyć ponowne leczenie przy jednoczesnym odpowiednim monitorowaniu funkcji życiowych.⁶

Ryzyko zatkania rurki intubacyjnej

U noworodków otrzymujących preparaty z białkami powierzchniowymi SP-C istnieje ryzyko zatkania rurki intubacyjnej śluzem, szczególnie w przypadkach, gdy:⁷

• Wentylacja ulega znacznemu pogorszeniu w trakcie lub bezpośrednio po podaniu preparatu
• Przed podaniem preparatu obserwowano znaczną ilość wydzieliny w płucach

⁸

Odessanie wydzieliny przed podaniem leku może zmniejszyć prawdopodobieństwo zatkania rurki intubacyjnej śluzem. W przypadku podejrzenia zatkania rurki intubacyjnej, jeżeli odessanie wydzieliny nie przynosi rezultatów, rurkę intubacyjną należy natychmiast wymienić.⁹

Nie zaleca się aspiracji wydzieliny tchawicy przez co najmniej 6 godzin od podania leku, z wyjątkiem sytuacji zagrażających życiu.¹⁰

Monitorowanie i dostosowanie parametrów oddechowych

Po podaniu preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C, podatność płuc (rozszerzenie klatki piersiowej) i utlenowanie mogą ulec gwałtownej poprawie. Wymaga to szybkiego dostosowania ustawień parametrów respiratora, aby zapobiec powikłaniom związanym z wentylacją mechaniczną.¹¹

Poprawa wymiany gazowej w pęcherzykach płucnych może doprowadzić do gwałtownego wzrostu stężenia tlenu we krwi tętniczej. Aby zapobiec hiperoksji (nadmiernego stężenia tlenu we krwi), należy:¹²

• Szybko dostosować stężenie wdychanego tlenu
• Prowadzić regularne badania gazometryczne
• Zapewnić stałe monitorowanie przezskórnie ciśnienia parcjalnego tlenu (PaO₂)
• Monitorować nasycenie krwi tętniczej tlenem

¹³

Stosowanie metodą LISA (Less Invasive Surfactant Administration)

Podczas podawania preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C z użyciem metody LISA odnotowano zwiększoną częstość występowania specyficznych powikłań:¹⁴

• Bradykardii – zwolnienie częstości akcji serca
• Bezdechów – przerwy w oddychaniu
• Zmniejszonego wysycenia krwi tlenem – desaturacja

¹⁵

Powyższe zdarzenia mają zwykle krótki czas trwania, nie powodują poważnych następstw w trakcie podawania i są łatwe do opanowania. Jeśli jednak stają się poważne, należy przerwać leczenie surfaktantem i wdrożyć leczenie powikłań.¹⁶

Monitorowanie infekcji

Noworodki poddane leczeniu preparatami zawierającymi białka powierzchniowe SP-C należy ściśle kontrolować w kierunku objawów infekcji. Przy pierwszych objawach infekcji należy natychmiast zastosować odpowiednią terapię antybiotykową.¹⁷

Postępowanie w przypadku braku odpowiedzi na leczenie

W przypadkach, gdy stosowanie preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C nie przynosi poprawy lub w przypadku nagłego nawrotu objawów, przed podaniem kolejnej dawki należy rozważyć możliwość innych powikłań, takich jak:¹⁸

• Przetrwały przewód tętniczy (PDA)
• Inne choroby płuc, np. zapalenie płuc
• Inne powikłania związane z wcześniactwem

¹⁹

Wpływ na czynność elektryczną mózgu

Po podaniu preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C obserwowano chwilowe zahamowanie czynności elektrycznej mózgu, trwające od 2 do 10 minut. Objawy takie zaobserwowano w jednym badaniu klinicznym i nie ma zgodności co do ich znaczenia klinicznego, jednak wymaga to uwagi przy monitorowaniu pacjenta po podaniu leku.²⁰

Szczególne populacje pacjentów

Istnieją określone grupy pacjentów, u których stosowanie preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C może wiązać się z dodatkowymi zagrożeniami lub mniejszą skutecznością:

• Noworodki urodzone w długim czasie po pęknięciu błon płodowych (dłuższym niż 3 tygodnie) – może u nich występować niedorozwój płuc i mogą nie reagować optymalnie na podanie surfaktantu²¹
• Wcześniaki z ciężkim niedociśnieniem tętniczym – brak danych z badań dotyczących stosowania u takich pacjentów²²

Ograniczenia dotyczące dawkowania

Przy stosowaniu preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C należy uwzględnić, że brak jest dostępnych danych dotyczących:²³

• Skutków zastosowania dawek początkowych innych niż 100 lub 200 mg/kg masy ciała
• Podawania dawek częściej niż co 12 godzin
• Rozpoczęcia podawania po upływie więcej niż 15 godzin od rozpoznania zespołu zaburzeń oddychania (RDS)

²⁴

Oczekiwania dotyczące efektów leczenia

Podanie preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-C ma na celu zmniejszenie stopnia ciężkości zespołu zaburzeń oddychania (RDS), ale nie należy oczekiwać całkowitego wyeliminowania śmiertelności i zachorowalności związanej z przedwczesnym urodzeniem. Wcześniaki mogą być narażone również na inne powikłania ze względu na swoją niedojrzałość.²⁵

Wspomaganie oddychania po podaniu surfaktantu

Po podaniu surfaktantu zawierającego białka powierzchniowe SP-C, w dalszym leczeniu można zastosować nieinwazyjne wspomaganie oddychania metodą nCPAP (nasal Continuous Positive Airway Pressure), jednak jedynie na oddziałach odpowiednio do tego wyposażonych i z wykwalifikowanym personelem.²⁶