Przedawkowanie witaminy D3 (cholekalcyferolu)

Przedawkowanie witaminy D3 może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, głównie związanych z hiperkalcemią. Do wywołania stanu hiperkalcemii konieczne są zazwyczaj duże dawki cholekalcyferolu, przekraczające fizjologiczne zapotrzebowanie organizmu. W warunkach prawidłowych organizm posiada mechanizm hamowania zwrotnego, który zapobiega nasilonemu wytwarzaniu aktywnego metabolitu witaminy D3, jednak przy nadmiernej podaży egzogennej ten mechanizm ochronny może zostać przełamany.¹

Objawy przedawkowania

Nadmierna podaż witaminy D3 prowadzi do hiperkalcemii o różnym stopniu nasilenia – od bezobjawowego zwiększenia stężenia wapnia w surowicy do zagrażającego życiu zespołu hiperkalcemii. Należy podkreślić, że objawy przedawkowania nie mają specyficznego charakteru, co może utrudniać diagnostykę, zwłaszcza we wczesnym stadium.²

Objawami klinicznymi przedawkowania witaminy D3 są:³

• Objawy neurologiczne: ból głowy, senność, zawroty głowy
• Objawy mięśniowe: osłabienie mięśni, zmęczenie
• Objawy żołądkowo-jelitowe: jadłowstręt, nudności, wymioty, zaparcia, biegunka
• Objawy układu moczowego: wielomocz, moczenie nocne
• Inne objawy: nadmierne pragnienie, pocenie się

W badaniach laboratoryjnych charakterystycznymi zmianami są: hiperkalcemia, hiperkalciuria oraz podwyższone stężenie 25-hydroksywitaminy D w surowicy.⁴

Powikłania ciężkiego przedawkowania

W zaawansowanych przypadkach przedawkowania witaminy D3 mogą wystąpić poważne powikłania kliniczne. Silna hiperkalcemia może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach nawet do śpiączki lub zgonu. Długotrwale utrzymujące się wysokie stężenie wapnia w organizmie może skutkować: kamicą nerkową, wapnicą nerek, upośledzeniem funkcji nerek oraz wapnieniem tkanek miękkich.⁵

Należy podkreślić, że indywidualna tolerancja na witaminę D3 wykazuje znaczne zróżnicowanie. Szczególnie wrażliwą grupą są niemowlęta i dzieci, które zazwyczaj silniej reagują na toksyczne działanie witaminy D3.⁶

W przypadku prowadzenia długotrwałej terapii wysokimi dawkami cholekalcyferolu, rekomenduje się edukację pacjentów w zakresie możliwych objawów przedawkowania.⁷

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Nie istnieje specyficzna odtrutka w przypadku intoksykacji witaminą D3. Postępowanie terapeutyczne obejmuje kilka elementów:⁸

1. Przerwanie ekspozycji – natychmiastowe odstawienie wszystkich źródeł witaminy D3
2. Nawodnienie pacjenta – zwiększenie podaży płynów
3. Modyfikacja diety – wdrożenie diety o niskiej zawartości wapnia i fosforanów
4. Farmakoterapia – w zależności od nasilenia hiperkalcemii należy rozważyć podanie:
   • Glikokortykosteroidów
   • Diuretyków pętlowych
   • Kalcytoniny
   • Bisfosfonianów

W leczeniu ciężkiego zatrucia witaminą D3 dowiedziono skuteczności bisfosfonianów, zarówno podawanych doustnie, jak i dożylnie.⁹

Istotny aspekt postępowania stanowi długoterminowe monitorowanie pacjenta, ponieważ hiperkalcemia wywołana zatruciem witaminą D3 może utrzymywać się przez dłuższy okres, a także istnieje ryzyko nawrotu podwyższonego stężenia wapnia nawet po wstępnej normalizacji parametrów.¹⁰

Tabela objawów przedawkowania