Wprowadzenie do farmakodynamiki tobramycyny

Tobramycyna, substancja czynna zawarta w produkcie Tobrex (3 mg/g, maść do oczu), należy do grupy antybiotyków aminoglikozydowych charakteryzujących się silnym i szybkim działaniem bakteriobójczym o szerokim spektrum aktywności. Pod względem klasyfikacji farmakoterapeutycznej preparat zaliczany jest do leków oftalmologicznych stosowanych w zakażeniach oczu (kod ATC: S01A A12).¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania tobramycyny polega na hamowaniu syntezy łańcuchów polipeptydowych na rybosomach bakteryjnych. Działanie to prowadzi do blokowania syntezy białek niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania komórki bakteryjnej, co w konsekwencji skutkuje śmiercią drobnoustrojów.²

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

W klasyfikacji drobnoustrojów pod względem wrażliwości na tobramycynę przyjęto następujące wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC): drobnoustroje wrażliwe charakteryzują się wartością MIC poniżej 4 mg/ml, natomiast drobnoustroje oporne wykazują wartość MIC powyżej 8 mg/ml.³

Należy podkreślić, że oporność drobnoustrojów może wykazywać znaczne różnice geograficzne i czasowe w odniesieniu do poszczególnych gatunków. Z tego względu rekomendowane jest uzyskanie aktualnych informacji o lokalnych wzorcach oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń.⁴

Wrażliwość drobnoustrojów w zakresie zakażeń oczu

Poniższe zestawienie obejmuje głównie drobnoustroje często wywołujące zakażenia oka, takie jak zapalenie spojówek. Istotne jest, że definicje wartości granicznych stosowane do określania wrażliwości lub oporności drobnoustrojów zostały opracowane dla antybiotyków podawanych systemowo. W przypadku miejscowego podawania produktu Tobrex bezpośrednio do oka, osiągane są znacznie wyższe stężenia leku niż przy podaniu ogólnoustrojowym, co może przełożyć się na skuteczność leczenia również w przypadku drobnoustrojów klasyfikowanych jako oporne przy zastosowaniu wartości granicznych dla podania systemowego.⁵

Drobnoustroje wrażliwe

Tobramycyna wykazuje skuteczność przeciwko następującym drobnoustrojom:

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Corynebacterium spp.
• Staphylococcus aureus (szczepy wrażliwe na metycylinę)
• Bakterie z rodzaju Staphylococcus koagulazo-ujemne (szczepy wrażliwe na metycylinę)

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:

• Acinetobacter spp.
• Escherichia coli
• Haemophilus influenzae
• Klebsiella spp.
• Moraxella spp.
• Morganella morganii
• Pseudomonas aeruginosa

⁶

Drobnoustroje oporne

Do drobnoustrojów wykazujących oporność na tobramycynę należą:

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Staphylococcus (szczepy oporne na metycylinę)
• Streptococcus pneumoniae
• Inne gatunki z rodzaju Streptococcus

⁷

Specyfika działania miejscowego

Przy stosowaniu tobramycyny miejscowo do oka, stężenia leku in situ (w miejscu podania) są znacznie wyższe niż stężenia osiągane w osoczu krwi po podaniu systemowym. Należy jednak pamiętać, że warunki fizykochemiczne w oku oraz lokalne stężenia mogą wpływać na aktywność antybiotyku oraz stabilność produktu w miejscu aplikacji.⁸

Mechanizmy oporności

Najczęstszym mechanizmem nabytej oporności na antybiotyki aminoglikozydowe, w tym tobramycynę, jest inaktywacja antybiotyku przez enzymy modyfikujące kodowane przez plazmidy i transpozony. Oporność krzyżowa pomiędzy różnymi antybiotykami aminoglikozydowymi, takimi jak gentamycyna i tobramycyna, związana jest przede wszystkim z obecnością tych samych rodzajów enzymów modyfikujących, szczególnie adenylotransferazy (ANT) oraz acetylotransferazy (ACC). Istnieje również szereg innych enzymów modyfikujących, które mogą przyczyniać się do oporności krzyżowej na antybiotyki z grupy aminoglikozydów.⁹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane kliniczne dotyczące stosowania tobramycyny w populacji pediatrycznej opierają się na badaniach obejmujących ponad 600 pacjentów w wieku od 1 do 18 lat. Badania te dotyczyły stosowania tobramycyny w postaci kropli lub maści do oczu w leczeniu różnych schorzeń okulistycznych, takich jak:

• bakteryjne zapalenie spojówek
• zapalenie brzegów powiek
• zapalenie brzegów powiek i spojówek

Wyniki badań wskazują, że ogólny profil bezpieczeństwa tobramycyny u pacjentów pediatrycznych jest porównywalny do profilu bezpieczeństwa obserwowanego u dorosłych. Ze względu na brak wystarczających danych klinicznych, nie jest możliwe określenie zaleceń dotyczących dawkowania u dzieci poniżej 1. roku życia.¹⁰