Właściwości farmakodynamiczne

Azytromycyna należy do antybiotyków makrolidowych, dokładniej do grupy azalidów. Jest sklasyfikowana w grupie farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, makrolidów, z kodem ATC: J 01 FA 10. Cząsteczka azytromycyny została skonstruowana poprzez dodanie atomu azotu do pierścienia laktonowego erytromycyny A. Chemiczna nazwa tej substancji to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a jej masa cząsteczkowa wynosi 749,0.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania azytromycyny opiera się na hamowaniu syntezy białka w komórce bakteryjnej. Efekt ten jest osiągany poprzez przyłączenie substancji czynnej do podjednostki 50S rybosomu bakterii, co uniemożliwia prawidłową syntezę białek niezbędnych do funkcjonowania drobnoustrojów.²

Mechanizm powstawania oporności

Oporność bakterii na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżnia się trzy główne mechanizmy oporności drobnoustrojów:

• Zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku
• Zmiany w transporcie antybiotyku przez błony komórkowe
• Modyfikacja struktury antybiotyku przez enzymy bakteryjne

Szczególnie istotnym zjawiskiem jest całkowita oporność krzyżowa na erytromycynę, azytromycynę oraz inne makrolidy i linkozamidy, która występuje u takich patogenów jak: Streptococcus pneumoniae, paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, włączając w to szczepy MRSA (oporny na metycylinę S. aureus).³

Wartości graniczne wrażliwości

Dla azytromycyny ustalono graniczne wartości wrażliwości dla typowych patogenów, które są stosowane w interpretacji wyników oznaczania lekowrażliwości. Poniżej przedstawiono te wartości według dwóch głównych systemów referencyjnych:

Powyższe wartości graniczne stanowią podstawę do określenia wrażliwości klinicznej szczepów bakteryjnych na azytromycynę i pozwalają na dobór odpowiedniego schematu leczenia.⁴

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Należy pamiętać, że częstość występowania oporności nabytej może być różna w zależności od położenia geograficznego oraz zmienna w czasie, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W razie wątpliwości co do lokalnych wzorców oporności wskazana jest konsultacja z ekspertem.⁵

Spektrum działania przeciwbakteryjnego azytromycyny obejmuje następujące grupy drobnoustrojów:

Gatunki zwykle wrażliwe

1. Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
   • Staphylococcus aureus wrażliwy na metycylinę – gronkowiec złocisty jest jednym z głównych patogenów odpowiedzialnych za zakażenia skóry i tkanek miękkich
   • Streptococcus pneumoniae wrażliwy na penicylinę – pneumokok będący częstą przyczyną zakażeń układu oddechowego
   • Streptococcus pyogenes (grupa A) – paciorkowiec odpowiedzialny m.in. za anginy i infekcje skórne
2. Bakterie Gram-ujemne tlenowe:
   • Haemophilus influenzae – pałeczka hemofilna, czynnik etiologiczny infekcji dróg oddechowych
   • Haemophilus parainfluenzae – patogen dróg oddechowych
   • Legionella pneumophila – czynnik wywołujący legionelozę
   • Moraxella catarrhalis – powszechny patogen dróg oddechowych
   • Pasteurella multocida – bakteria często związana z zakażeniami po ugryzieniach zwierząt
   • Escherichia coli ETEC – enteropatogenny szczep E. coli
   • Escherichia coli EAEC – enteroagregacyjny szczep E. coli
3. Bakterie beztlenowe:
   • Clostridium perfringens – bakteria związana z zakażeniami ran i tkanek miękkich
   • Fusobacterium spp. – patogeny związane z infekcjami jamy ustnej i układu oddechowego
   • Prevotella spp. – beztlenowce często obecne w zakażeniach mieszanych
   • Porphyromonas spp. – patogeny związane głównie z chorobami przyzębia
4. Inne drobnoustroje:
   • Borrelia burgdorferi – krętki wywołujące boreliozę
   • Chlamydia trachomatis – patogen wewnątrzkomórkowy odpowiedzialny za zakażenia dróg moczowo-płciowych
   • Chlamydia pneumoniae – czynnik etiologiczny atypowych zapaleń płuc
   • Mycoplasma pneumoniae – patogen wywołujący atypowe zapalenie płuc

Wymienione drobnoustroje wykazują dobrą wrażliwość na azytromycynę przy zachowaniu odpowiednich stężeń leku.⁶

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Wśród bakterii Gram-dodatnich tlenowych szczególną uwagę należy zwrócić na Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę. U tych szczepów coraz częściej obserwuje się również zmniejszoną wrażliwość na azytromycynę, co może mieć istotne znaczenie kliniczne w leczeniu zakażeń dolnych dróg oddechowych.⁷

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Naturalna oporność na azytromycynę występuje u następujących grup drobnoustrojów:

1. Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
   • Enterococcus faecalis – enterokoki często będące przyczyną zakażeń szpitalnych
   • Szczepy Staphylococcus MRSA, MRSE – gronkowce oporne na metycylinę powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i rzadko są wrażliwe na azytromycynę
2. Bakterie Gram-ujemne:
   • Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, istotny patogen szpitalny
   • Klebsiella spp. – pałeczki jelitowe często związane z zakażeniami układu moczowego i oddechowego
   • Escherichia coli – pałeczka okrężnicy, naturalnie oporna na azytromycynę
3. Bakterie beztlenowe:
   • Grupa Bacteroides fragilis – ważna grupa beztlenowców związanych z zakażeniami wewnątrzbrzusznymi

Powyższe drobnoustroje wykazują naturalną oporność na azytromycynę, co oznacza, że lek ten nie powinien być stosowany w monoterapii zakażeń wywołanych tymi patogenami.⁸

Zastosowanie w leczeniu malarii

Na podstawie oceny badań klinicznych przeprowadzonych w populacji pediatrycznej stwierdzono, że stosowanie azytromycyny nie jest zalecane w leczeniu malarii. Dotyczy to zarówno monoterapii, jak i leczenia skojarzonego z lekami zawierającymi chlorochinę lub pochodne artemizyniny. Przyczyną takiego zalecenia jest brak możliwości ustalenia non-inferiority (nie gorszej skuteczności) azytromycyny w porównaniu ze standardowymi schematami leczenia przeciwmalarycznego zalecanych w terapii malarii niepowikłanej.⁹