Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu leczniczego Pixalzina

Metamizol sodowy jednowodny, będący substancją czynną preparatu Pixalzina (500 mg/ml), wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące najważniejszych zagrożeń oraz niezbędnych środków ostrożności, które należy podjąć podczas terapii tym lekiem.¹

Zaburzenia hematologiczne

Agranulocytoza wywołana metamizolem jest zaburzeniem o podłożu immunologiczno-alergicznym, które trwa co najmniej tydzień. Chociaż występuje bardzo rzadko, może mieć poważne konsekwencje, zagrażać życiu pacjenta, a nawet prowadzić do zgonu. Istotne jest, że wystąpienie tego powikłania nie jest zależne od dawki leku i może pojawić się w dowolnym momencie terapii. Należy poinformować pacjenta o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia i konsultacji z lekarzem w przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów neutropenii, takich jak:²

• Gorączka
• Dreszcze
• Ból gardła
• Owrzodzenia w jamie ustnej

W przypadku stwierdzenia neutropenii (liczba neutrofilów poniżej 1500/mm³) należy bezwzględnie przerwać leczenie i niezwłocznie wykonać pełne badanie morfologii krwi. Monitorowanie parametrów hematologicznych powinno być kontynuowane aż do powrotu wartości do poziomu wyjściowego.³

Pancytopenia wymaga również natychmiastowego przerwania terapii i wykonania pełnej morfologii krwi. Badania laboratoryjne należy powtarzać aż do normalizacji parametrów. Pacjent powinien być poinformowany o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza, jeśli podczas leczenia wystąpią objawy, takie jak:⁴

• Ogólnie złe samopoczucie
• Infekcja
• Utrzymująca się gorączka
• Krwiaki
• Krwawienia
• Bladość skóry

Reakcje nadwrażliwości i anafilaktyczne

Wstrząs anafilaktyczny rozwija się głównie u pacjentów predysponowanych. Z tego powodu należy zachować szczególną ostrożność przy przepisywaniu i stosowaniu metamizolu sodowego u pacjentów z astmą lub atopią.⁵

Szczególnie istotny jest fakt, że ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznych lub anafilaktoidalnych jest wyższe przy podawaniu pozajelitowym w porównaniu do drogi doustnej. Przy wyborze drogi podania należy uwzględnić to zwiększone ryzyko.⁶

Ryzyko wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktoidalnej na metamizol jest znacznie podwyższone u pacjentów z następującymi schorzeniami:⁷

• Zespół astmy analgetycznej lub nietolerancja leków przeciwbólowych objawiająca się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym⁸
• Astma oskrzelowa, szczególnie z towarzyszącym zapaleniem zatok przynosowych i polipami w nosie⁹
• Przewlekła pokrzywka¹⁰
• Nietolerancja lub nadwrażliwość na barwniki (np. tartrazynę) lub konserwanty (np. benzoesany)¹¹
• Nietolerancja alkoholu – pacjenci reagujący nawet na niewielkie ilości alkoholu objawami takimi jak kichanie, łzawienie oczu i silne zaczerwienienie twarzy. Taka nietolerancja może wskazywać na nierozpoznany wcześniej zespół astmy analgetycznej¹²

Przed podaniem metamizolu konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu z pacjentem. U osób ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia reakcji anafilaktoidalnych, metamizol należy stosować wyłącznie po starannym rozważeniu potencjalnego ryzyka w stosunku do oczekiwanych korzyści. W takich przypadkach pacjent powinien być objęty ścisłą obserwacją medyczną, a personel medyczny powinien mieć zapewnioną dostępność sprzętu niezbędnego do udzielenia natychmiastowej pomocy doraźnej.¹³

Ciężkie reakcje skórne

Podczas leczenia metamizolem notowano występowanie ciężkich niepożądanych reakcji skórnych (SCAR – severe cutaneous adverse reactions), w tym:¹⁴

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS)

Powyższe reakcje mogą zagrażać życiu pacjenta lub prowadzić do zgonu. Należy poinformować pacjenta o objawach przedmiotowych i podmiotowych oraz ściśle obserwować, czy nie występują u niego reakcje skórne. W przypadku pojawienia się objawów świadczących o wystąpieniu tych reakcji, należy natychmiast odstawić metamizol – ponowne stosowanie leku w przyszłości jest bezwzględnie przeciwwskazane.¹⁵

Reakcje hipotensyjne

Metamizol może powodować reakcje hipotensyjne, których wystąpienie może być zależne od dawki. Ryzyko takich reakcji jest większe przy podaniu pozajelitowym niż doustnym.¹⁶

Ryzyko wystąpienia reakcji hipotensyjnych jest zwiększone w następujących przypadkach:¹⁷

• Zbyt szybkie podanie dożylne¹⁸
• Pacjenci z wcześniejszym niedociśnieniem tętniczym
• Pacjenci ze zmniejszoną objętością krwi lub odwodnieniem
• Pacjenci z niestabilnym krążeniem lub początkową niewydolnością krążenia¹⁹
• Pacjenci z wysoką gorączką²⁰

U powyższych pacjentów należy starannie ustalić wskazania do zastosowania leku i ściśle ich monitorować. Konieczne mogą być odpowiednie środki zapobiegawcze (np. stabilizacja krążenia) w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia reakcji hipotensyjnych.²¹

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów, u których należy unikać obniżenia ciśnienia krwi, na przykład:²²

• Pacjenci z ciężką chorobą niedokrwienną serca
• Pacjenci z istotnym zwężeniem naczyń mózgowych

W tych przypadkach metamizol może być podawany wyłącznie pod warunkiem ścisłego monitorowania parametrów hemodynamicznych.²³

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby zaleca się unikanie dużych dawek metamizolu, ponieważ jego eliminacja w tej grupie pacjentów jest spowolniona.²⁴

Należy upewnić się, że w razie wystąpienia pierwszych oznak reakcji anafilaktycznej lub anafilaktoidalnej istnieje możliwość natychmiastowego przerwania podawania leku. Podawanie dożylne należy wykonywać bardzo powoli, z prędkością nie większą niż 1 ml na minutę, co pomaga zminimalizować ryzyko wystąpienia izolowanej reakcji hipotensyjnej.²⁵

Polekowe uszkodzenie wątroby

U pacjentów leczonych metamizolem notowano przypadki ostrego zapalenia wątroby, przebiegającego głównie z uszkodzeniem komórek wątrobowych. Objawy te mogą pojawić się w okresie od kilku dni do kilku miesięcy po rozpoczęciu leczenia.²⁶

Objawy przedmiotowe i podmiotowe obejmują:²⁷

• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych w surowicy
• Żółtaczkę
• Reakcje nadwrażliwości na inne leki (np. wysypka skórna, dyskrazje komórek krwi, gorączka i eozynofilia)
• Cechy zapalenia wątroby o podłożu autoimmunologicznym

U większości pacjentów objawy ustępują po przerwaniu leczenia metamizolem, jednak w pojedynczych przypadkach obserwowano progresję do ostrej niewydolności wątroby z koniecznością przeszczepienia narządu. Mechanizm powstawania uszkodzenia wątroby wywołanego metamizolem nie jest jasno określony, ale dane wskazują na występowanie mechanizmu immunologiczno-alergicznego.²⁸

Pacjentów należy poinformować o konieczności kontaktu z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów świadczących o uszkodzeniu wątroby. U takich pacjentów należy przerwać leczenie metamizolem i wykonać badania czynności wątroby. Jeśli u pacjenta wystąpiło uszkodzenie wątroby podczas stosowania metamizolu, nie należy ponownie wdrażać leczenia tym lekiem, o ile nie stwierdzono innych przyczyn uszkodzenia wątroby.²⁹

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

U pacjentów leczonych metamizolem zgłaszano wpływ na wyniki badań laboratoryjnych i diagnostycznych opartych na reakcji Trindera lub reakcjach podobnych do reakcji Trindera, takich jak oznaczenia:³⁰

• Poziomu kreatyniny w surowicy
• Triglicerydów
• Cholesterolu HDL
• Kwasu moczowego w surowicy

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Pixalzina zawiera 32,7 mg sodu w 1 ml, co odpowiada 1,6% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu (2 g) u osób dorosłych. Należy uwzględnić tę zawartość u pacjentów na diecie niskosodowej.³¹