Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Problem ten może prowadzić do nieodwracalnych zmian w wątrobie, które w konsekwencji mogą zakończyć się śmiercią. Należy zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe dawkowanie leku oraz odpowiednie postępowanie w przypadku podejrzenia przedawkowania.¹

Grupy zwiększonego ryzyka

Istnieją grupy pacjentów, u których ryzyko zatrucia paracetamolem jest szczególnie wysokie. Należą do nich:²

• Pacjenci w podeszłym wieku
• Małe dzieci
• Pacjenci z chorobami wątroby
• Osoby z przewlekłym alkoholizmem
• Pacjenci z przewlekłym niedożywieniem
• Osoby z niedoborem glutationu (np. w przypadku posocznicy)
• Pacjenci przyjmujący substancje indukujące enzymy

Dawki toksyczne

Za toksyczne uznaje się przyjęcie:³

• U dorosłych: 7,5 g lub więcej paracetamolu w pojedynczej dawce
• U dzieci: 140 mg/kg masy ciała w pojedynczej dawce

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy przedawkowania paracetamolu zazwyczaj rozwijają się w charakterystycznej sekwencji czasowej, co ma istotne znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne.⁴

Początkowe objawy przedawkowania, występujące zwykle w ciągu pierwszych 24 godzin od przedawkowania, obejmują:⁵

• Nudności
• Wymioty
• Brak łaknienia
• Bladość
• Ból brzucha

Toksyczne działanie paracetamolu prowadzi do poważnych zmian biochemicznych i klinicznych.⁶

W ciągu 12-48 godzin od przedawkowania obserwuje się:

• Zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AspAT, AlAT)
• Zwiększenie aktywności dehydrogenazy mleczanowej
• Zwiększenie stężenia bilirubiny
• Zmniejszenie stężenia protrombiny

Kliniczne objawy uszkodzenia wątroby pojawiają się zazwyczaj po raz pierwszy po 2 dniach, osiągając maksimum po 4-6 dniach od momentu przedawkowania.⁷

Powikłania przedawkowania

Konsekwencje przedawkowania paracetamolu mogą być bardzo poważne i obejmują:⁸

• Cytolizę wątroby – prowadzącą do całkowitej i nieodwracalnej martwicy
• Niewydolność komórek wątrobowych
• Kwasicę metaboliczną
• Encefalopatię
• Śpiączkę
• Zgon

Nawet przy braku ciężkiego uszkodzenia wątroby, może wystąpić ostra niewydolność nerek z martwicą kanalików nerkowych. Inne powikłania niezwiązane z wątrobą to zaburzenia serca i zapalenie trzustki.⁹

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku podejrzenia przedawkowania paracetamolu konieczne jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego postępowania:¹⁰

1. Natychmiastowa hospitalizacja pacjenta
2. Jak najszybsze pobranie próbki krwi w celu określenia stężenia paracetamolu przed rozpoczęciem leczenia
3. Szybkie usunięcie połkniętego produktu poprzez:¹¹
   • Płukanie żołądka
   • Podanie węgla aktywnego (w celu adsorpcji)
   • Podanie siarczanu sodu jako środka przeczyszczającego
4. Rozważenie dializy, która może zmniejszyć stężenie paracetamolu w osoczu¹²

Leczenie antidotum

Podstawowym antidotum stosowanym w leczeniu zatrucia paracetamolem jest N-acetylocysteina (NAC). Jej podanie jest najbardziej skuteczne, gdy nastąpi przed upływem dziesiątej godziny od przedawkowania.¹³

NAC można podawać:

• Dożylnie
• Doustnie

Należy pamiętać, że NAC może być skuteczna nawet po upływie 10 godzin od zatrucia, jednak w takim przypadku leczenie musi być przedłużone.¹⁴

N-acetylocysteina wykazuje również działanie korzystne w leczeniu kwasicy metabolicznej wywołanej przez paracetamol.¹⁵

Monitorowanie stanu pacjenta

W trakcie leczenia przedawkowania paracetamolu konieczne jest regularne monitorowanie funkcji wątroby:¹⁶

• Badania wątroby należy przeprowadzić na początku leczenia
• Badania powinny być powtarzane co 24 godziny

W większości przypadków, aminotransferazy wątrobowe powracają do wartości prawidłowych w ciągu 1-2 tygodni, z pełnym przywróceniem czynności wątroby. Jednakże w bardzo rzadkich przypadkach może być wskazany przeszczep wątroby.¹⁷

Objawy przedawkowania paracetamolu