Wpływ ibuprofenu na płodność, ciążę i laktację – informacje kliniczne dla lekarzy

Podczas stosowania ibuprofenu u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią, lekarz powinien uwzględnić szereg istotnych aspektów klinicznych dotyczących bezpieczeństwa terapii. Ibuprofen (Ibutact 40 mg/ml zawiesina doustna) jako inhibitor syntezy prostaglandyn może wywierać określony wpływ na różne etapy ciąży, rozwój płodu oraz laktację.¹

Wpływ na ciążę w pierwszym i drugim trymestrze

Badania epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań ciąży po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn, w tym ibuprofenu, we wczesnym okresie ciąży. Obserwowano zwiększone ryzyko:²

• Poronienia
• Wad wrodzonych serca
• Wytrzewienia

Ryzyko bezwzględne wad układu krążenia wzrasta z wartości poniżej 1% do około 1,5%. Stopień ryzyka jest skorelowany z dawką leku oraz czasem trwania terapii.³

Badania na modelach zwierzęcych potwierdzają niekorzystny wpływ inhibitorów syntezy prostaglandyn na przebieg ciąży, wykazując:⁴

• Zwiększoną częstość poronień przed i po implantacji
• Wyższą śmiertelność zarodków i płodów
• Zwiększone występowanie różnych wad rozwojowych, w szczególności układu krążenia, podczas ekspozycji w okresie organogenezy

Specyficzne ryzyko po 20. tygodniu ciąży

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie ibuprofenu może powodować szereg specyficznych zaburzeń u płodu:⁵

• Małowodzie – wskutek zaburzeń czynności nerek płodu, które może wystąpić krótko po rozpoczęciu terapii (zwykle jest odwracalne po przerwaniu leczenia)
• Zwężenie przewodu tętniczego – w wyniku leczenia w drugim trymestrze ciąży (większość przypadków ustępowała po zaprzestaniu terapii)

Ze względu na powyższe ryzyko, w pierwszym i drugim trymestrze ciąży ibuprofen nie powinien być stosowany, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lekarz zdecyduje o podawaniu ibuprofenu kobiecie planującej ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas.⁶

U pacjentek przyjmujących ibuprofen po 20. tygodniu ciąży należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego. W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z tych powikłań, stosowanie produktu leczniczego Ibutact należy natychmiast przerwać.⁷

Przeciwwskazania w trzecim trymestrze ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym ibuprofen, mogą wywierać niekorzystny wpływ zarówno na płód, jak i na matkę. Ibuprofen jest bezwzględnie przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży.⁸

Potencjalne działania niepożądane u płodu w trzecim trymestrze obejmują:⁹

• Działanie toksyczne na układ sercowo-naczyniowy i oddechowy:
  • Przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego
  • Nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek

Potencjalne działania niepożądane u matki i noworodka pod koniec ciąży:¹⁰

• Zaburzenia hemostazy:
  • Wydłużenie czasu krwawienia
  • Działanie przeciwagregacyjne (może wystąpić nawet przy stosowaniu bardzo małych dawek)
• Zaburzenia czynności macicy:
  • Hamowanie skurczów macicy
  • Opóźniony lub wydłużony poród

Wpływ na karmienie piersią

Ibuprofen i jego metabolity przenikają do mleka kobiecego, jednak w niewielkich stężeniach. Dotychczasowe obserwacje kliniczne nie wykazały szkodliwego wpływu tego leku na karmione piersią niemowlęta.¹¹

W przypadku krótkotrwałego leczenia ibuprofenem w dawkach stosowanych w leczeniu bólu i gorączki (Ibutact 40 mg/ml zawiesina doustna), nie jest konieczne przerwanie karmienia piersią. Niemniej jednak, zaleca się ostrożne monitorowanie stanu klinicznego dziecka podczas terapii matki ibuprofenem.¹²

Wpływ na płodność u kobiet

Dostępne dane kliniczne wskazują, że inhibitory cyklooksygenazy, w tym ibuprofen, mogą niekorzystnie wpływać na płodność kobiet poprzez oddziaływanie na proces owulacji. Efekt ten ma charakter przemijający i ustępuje po zakończeniu leczenia.¹³

U kobiet planujących ciążę, które mają problemy z zajściem w ciążę lub są diagnozowane w kierunku niepłodności, lekarz powinien rozważyć odstawienie ibuprofenu. Jest to szczególnie istotne, gdy terapia ma charakter długotrwały lub stosowane są wysokie dawki leku.¹⁴

Podsumowanie zaleceń klinicznych

Lekarz prowadzący terapię ibuprofenem (Ibutact 40 mg/ml zawiesina doustna) powinien przekazać pacjentce następujące informacje:¹⁵

1. Kobiety planujące ciążę powinny poinformować o tym fakcie lekarza przed rozpoczęciem terapii ibuprofenem
2. W pierwszym i drugim trymestrze ciąży ibuprofen należy stosować tylko w razie bezwzględnej konieczności, w najmniejszej skutecznej dawce i przez najkrótszy możliwy czas
3. Od 20. tygodnia ciąży niezbędne jest monitorowanie pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego płodu
4. Ibuprofen jest bezwzględnie przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży
5. Krótkotrwałe stosowanie ibuprofenu podczas karmienia piersią nie wymaga przerwania laktacji
6. U kobiet starających się o ciążę lub diagnozowanych w kierunku niepłodności należy rozważyć odstawienie ibuprofenu

Pacjentka powinna zostać poinformowana o konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku podejrzenia ciąży podczas terapii ibuprofenem lub wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów ze strony matki lub płodu.¹⁶