Działania niepożądane leku Hydroksychlorochina

Hydroksychlorochina (Hydroquenin, 200 mg, tabletki powlekane) może powodować szereg działań niepożądanych, które występują z różną częstotliwością i nasileniem. Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego są najczęstsze i występują u 10-20% pacjentów. Większość działań niepożądanych ma charakter odwracalny, jednak zaobserwowano również nieodwracalne skutki uboczne, takie jak utrata słuchu czy zmiany w polu widzenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że pacjenci z łuszczycą mogą być narażeni na zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji skórnych.¹

Klasyfikacja częstości występowania

Częstość występowania działań niepożądanych jest klasyfikowana według następującej konwencji:²

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (częstości nie można oszacować na podstawie dostępnych danych)

Możliwość zapobiegania i ustępowanie

Działaniom niepożądanym można często zapobiec poprzez zalecane kontrole, a wiele z nich ustępuje samoistnie lub po redukcji dawki leku. Jednakże niektóre działania niepożądane mogą być nieodwracalne nawet po odstawieniu leku.³

Szczegółowe działania niepożądane według układów i narządów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Z częstością nieznaną mogą wystąpić:⁴

• Zahamowanie czynności szpiku kostnego – może prowadzić do zmniejszenia produkcji komórek krwi
• Leukopenia – zmniejszenie liczby białych krwinek, co może zwiększać podatność na infekcje
• Agranulocytoza – drastyczne zmniejszenie liczby granulocytów, zwiększające ryzyko infekcji
• Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi, mogące prowadzić do zaburzeń krzepnięcia
• Niedokrwistość – zmniejszenie liczby czerwonych krwinek lub hemoglobiny
• Niedokrwistość aplastyczna – ciężka postać niedokrwistości spowodowana zaburzeniem funkcji szpiku kostnego

Zaburzenia układu immunologicznego

Z częstością nieznaną mogą wystąpić:⁵

• Pokrzywka – swędząca wysypka skórna z bąblami
• Obrzęk naczynioruchowy – nagły obrzęk skóry, błon śluzowych i tkanek podskórnych
• Skurcz oskrzeli – nagłe zwężenie dróg oddechowych powodujące trudności w oddychaniu

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Obserwuje się:⁶

• Jadłowstręt (często) – utrata apetytu
• Hipoglikemia (częstość nieznana) – obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej normy
• Hydroksychlorochina może nasilać porfirię – grupę chorób metabolicznych związanych z zaburzeniami syntezy hemu

Zaburzenia psychiczne

Mogą wystąpić:⁷

• Chwiejność emocjonalna (często) – niestabilność nastroju
• Nerwowość (niezbyt często) – stan napięcia psychicznego
• Z częstością nieznaną:
  • Zachowania samobójcze
  • Psychoza – zaburzenie psychiczne charakteryzujące się utratą kontaktu z rzeczywistością
  • Depresja – zaburzenie nastroju charakteryzujące się obniżeniem nastroju i aktywności
  • Omamy – fałszywe wrażenia zmysłowe
  • Niepokój – uczucie napięcia i zagrożenia
  • Pobudzenie – stan wzmożonej aktywności psychomotorycznej
  • Splątanie – zaburzenie orientacji w czasie, miejscu i sytuacji
  • Urojenia – fałszywe przekonania odporne na racjonalną argumentację
  • Mania – stan wzmożonego napędu i nastroju
  • Zaburzenia snu – problemy z zasypianiem, utrzymaniem snu lub jego jakością

Zaburzenia układu nerwowego

Obejmują:⁸

• Ból głowy (często)
• Zawroty głowy (niezbyt często)
• Z częstością nieznaną:
  • Skurcze – mimowolne skurcze mięśni
  • Zaburzenia pozapiramidowe – grupa objawów ruchowych związanych z zaburzeniami układu pozapiramidowego, takie jak:
    • Dystonia – zaburzenia napięcia mięśniowego
    • Dyskineza – zaburzenia ruchowe, niezamierzone ruchy
    • Drżenie – rytmiczne, drgające ruchy części ciała

Zaburzenia oka

Do objawów ocznych należą:⁹

• Niewyraźne widzenie spowodowane zaburzeniami akomodacji (często) – jest zależne od dawki i odwracalne
• Retinopatia ze zwiększoną pigmentacją i ubytkami pola widzenia (niezbyt często) – we wczesnej postaci zwykle odwracalna po natychmiastowym odstawieniu leku; w rozwiniętej postaci może progresować nawet po odstawieniu leku
• Z częstością nieznaną:¹⁰
  • U pacjentów ze zmianami w siatkówce początkowo brak objawów lub występują:
    • Mroczki z pierścieniami paracentralnymi i pericentralnymi
    • Przemijające mroczki
    • Nieprawidłowe widzenie kolorów
  • Zmiany rogówki – zmętnienie rogówki i obrzęk rogówki; mogą być bezobjawowe lub powodować zaburzenia, takie jak:
    • Widzenie z poświatą
    • Niewyraźne widzenie
    • Światłowstręt
  • Makulopatia i zwyrodnienie plamki żółtej – mogą być nieodwracalne

Zaburzenia ucha i błędnika

Do objawów należą:¹¹

• Zawroty głowy (niezbyt często) – uczucie wirowania
• Szumy uszne (niezbyt często) – dźwięki słyszane bez zewnętrznego źródła dźwięku
• Utrata słuchu (częstość nieznana) – może być nieodwracalna

Zaburzenia serca

Z częstością nieznaną mogą wystąpić:¹²

• Wydłużenie odstępu QT u pacjentów z grupy ryzyka – może powodować arytmie:
  • Torsade de pointes – polimorficzny częstoskurcz komorowy
  • Częstoskurcz komorowy – przyspieszony rytm serca pochodzący z komór
• Kardiomiopatia – choroba mięśnia sercowego, która może prowadzić do niewydolności serca, a w niektórych przypadkach zakończyć się zgonem
• Przewlekłe zatrucie należy rozważyć w przypadku wystąpienia:
  • Zaburzeń przewodzenia (blok odnogi pęczka Hisa/blok przedsionkowo-komorowy)
  • Przerostu obu komór

Zaburzenia żołądka i jelit

Obejmują najczęstsze działania niepożądane:¹³

• Nudności (bardzo często) – nieprzyjemne uczucie w żołądku z potrzebą wymiotowania
• Ból brzucha (bardzo często) – dyskomfort lub ból w jamie brzusznej
• Biegunka (często) – częste oddawanie luźnego stolca
• Wymioty (często) – gwałtowne opróżnianie żołądka przez usta

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Obejmują:¹⁴

• Nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby (niezbyt często) – odbiegające od normy wartości enzymów wątrobowych
• Polekowe uszkodzenie wątroby (DILI) (częstość nieznana), obejmujące:
  • Uszkodzenie komórek wątrobowych – uszkodzenie hepatocytów
  • Zastoinowe uszkodzenie wątroby – uszkodzenie związane z zaburzeniami przepływu krwi
  • Ostre zapalenie wątroby – stan zapalny wątroby o ostrym przebiegu
  • Mieszane uszkodzenie wątrobokomórkowo-cholestatyczne – połączenie uszkodzenia hepatocytów i zaburzeń przepływu żółci
  • Piorunująca niewydolność wątroby – nagła, ciężka i postępująca niewydolność wątroby

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Należą do nich:¹⁵

• Wysypka, świąd (często) – występujące u około 40% pacjentów z toczniem rumieniowatym
• Łysienie (niezbyt często) – wypadanie włosów
• Zmiany pigmentacyjne skóry i błon śluzowych (niezbyt często) – zmiany zabarwienia
• Rozjaśnienie włosów (niezbyt często) – utrata naturalnego koloru włosów
• Z częstością nieznaną:¹⁶
  • Rumień wielopostaciowy – choroba skóry charakteryzująca się plamistymi zmianami
  • Nadwrażliwość na światło – nadmierna reakcja skóry na światło słoneczne
  • Złuszczające zapalenie skóry – stan zapalny skóry z jej złuszczaniem się
  • Zespół Sweeta – ostra neutrofilowa dermatoza
  • Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR) w tym:
    • Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – ciężka reakcja skórna z gorączką i pęcherzami
    • Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) – potencjalnie śmiertelne schorzenie skórne
    • Wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) – ciężka reakcja nadwrażliwości na lek
    • Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) – ostre, gorączkowe schorzenie skórne

Należy odróżnić AGEP od łuszczycy, choć hydroksychlorochina może wywoływać napady łuszczycy. Stosowanie produktu może wiązać się z występowaniem gorączki i hiperleukocytozy. Pozytywny skutek przynosi zazwyczaj odstawienie hydroksychlorochiny.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Obejmują:¹⁷

• Zaburzenia sensomotoryczne (niezbyt często) – zaburzenia obejmujące zarówno czucie, jak i funkcje ruchowe
• Z częstością nieznaną:
  • Miopatia lub neuromiopatia z postępującym osłabieniem mięśni i zanikiem proksymalnych grup mięśniowych – może być odwracalna po odstawieniu hydroksychlorochiny, ale powrót do zdrowia może potrwać wiele miesięcy
  • Osłabione odruchy ścięgniste – zmniejszona reakcja na rozciągnięcie ścięgna
  • Nieprawidłowe przewodnictwo nerwowe – zaburzenia przekazywania impulsów nerwowych

Tabela działań niepożądanych

Ryzyko przedawkowania

Przedawkowanie hydroksychlorochiny stanowi poważne zagrożenie, szczególnie u niemowląt. Przyjęcie już 1-2 g substancji może być śmiertelne. Toksyczna dawka dla dorosłych to ponad 20 mg chlorochiny/kg masy ciała, a dla dzieci ponad 10 mg chlorochiny/kg masy ciała.¹⁸

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie może wywołać następujące objawy:¹⁹

• Wstrząs z zapaścią oddechową i krążeniową
• Ból głowy
• Zaburzenia widzenia
• Zapaść sercowo-naczyniowa
• Drgawki
• Hipokaliemia – obniżony poziom potasu we krwi
• Zaburzenia rytmu i przewodzenia, w tym:
  • Wydłużenie odstępu QT
  • Torsade de pointes
  • Częstoskurcz komorowy
  • Migotanie komór
  • Poszerzenie zespołów QRS
  • Bradyarytmie
  • Rytm węzłowy
  • Blok przedsionkowo-komorowy
• Nagłe i potencjalnie śmiertelne zatrzymanie oddechu i akcji serca

Objawy przedawkowania mogą wystąpić wkrótce po przedawkowaniu, dlatego konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania należy wdrożyć następujące postępowanie:²⁰

1. Bezzwłocznie opróżnić żołądek:
   • Poprzez wywołanie wymiotów
   • Lub płukanie żołądka
2. Podać węgiel aktywny w dawce co najmniej pięć razy większej niż przyjęta dawka substancji leczniczej:
   • Wprowadzić do żołądka przez zgłębnik po płukaniu
   • Podać nie później niż 30 minut po przedawkowaniu, jeśli to możliwe
3. Zastosować leczenie objawowe
4. Rozważyć pozajelitowe podanie diazepamu – może odwrócić kardiotoksyczność powodowaną przez chlorochinę
5. W razie potrzeby wdrożyć wspomaganie oddychania i leczenie wstrząsowe

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: + 48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.²¹

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.