Przeciwwskazania stosowania leku HERBAPINI. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

HERBAPINI to syrop zawierający fosforan kodeiny (0,05 g/100 g), wyciąg płynny z pędów sosny Pinus sylvestris L. (6,6 g/100 g) oraz nalewkę z owocu kopru włoskiego odmiany gorzkiej Foeniculum vulgare (1 g/100 g). Ze względu na zawartość substancji czynnych oraz ich potencjalne działania niepożądane, istnieje szereg przeciwwskazań do stosowania tego preparatu, które należy bezwzględnie uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do terapii.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Lek HERBAPINI jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na którykolwiek z jego składników. Obejmuje to nadwrażliwość na substancje czynne preparatu, w tym fosforan kodeiny i inne opioidy, a także składniki pochodzenia roślinnego. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość występowania reakcji krzyżowych u pacjentów uczulonych na rośliny z rodziny baldaszkowatych (Apiaceae/Umbelliferae), takie jak anyż, kminek, seler, kolendra i koper, a także na anetol. Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie.²

Przeciwwskazania związane z układem oddechowym

Ze względu na zawartość kodeiny, która ma działanie przeciwkaszlowe poprzez hamowanie ośrodka kaszlu w ośrodkowym układzie nerwowym, HERBAPINI jest przeciwwskazany w następujących stanach związanych z układem oddechowym:

• Astma oskrzelowa lub tendencja do skurczu oskrzeli – kodeina może nasilić te stany poprzez swoje działanie tłumiące odruch kaszlowy, co może prowadzić do dalszego pogorszenia wymiany gazowej³
• Ostra niewydolność oddechowa – kodeina może powodować depresję ośrodka oddechowego, co w przypadku istniejącej niewydolności oddechowej może stanowić zagrożenie dla życia pacjenta⁴
• Choroby układu oddechowego przebiegające z zaleganiem gęstej wydzieliny w drzewie oskrzelowym i z utrudnionym odkrztuszaniem – działanie przeciwkaszlowe kodeiny może prowadzić do zatrzymania wydzieliny w drogach oddechowych, co może skutkować pogorszeniem stanu pacjenta⁵

Przeciwwskazania gastroenterologiczne

Ze względu na obecność kodeiny, która wpływa na perystaltykę przewodu pokarmowego, stosowanie HERBAPINI jest przeciwwskazane u pacjentów z:

• Przewlekłymi zaparciami – kodeina może nasilać zaparcia poprzez zmniejszenie perystaltyki jelit i zwiększenie napięcia zwieraczy⁶
• Zwiększonym ryzykiem porażennej niedrożności jelit – kodeina może wywoływać lub nasilać stan niedrożności przez swoje działanie na motorykę przewodu pokarmowego⁷

Przeciwwskazania wiekowe i szczególne grupy pacjentów

HERBAPINI nie powinien być stosowany u określonych grup pacjentów ze względu na zwiększone ryzyko poważnych działań niepożądanych:

• Dzieci poniżej 12 roku życia – ze względu na zwiększone ryzyko ciężkich i zagrażających życiu działań niepożądanych związanych głównie z działaniem kodeiny⁸
• Kobiety karmiące piersią – kodeina i jej metabolity przenikają do mleka matki, co może powodować depresję oddechową u niemowląt⁹
• Pacjenci ze szybkim metabolizmem z udziałem CYP2D6 – u tych osób kodeina jest szybciej przekształcana do morfiny, co zwiększa ryzyko toksyczności opioidowej, w tym depresji oddechowej, nawet przy standardowych dawkach terapeutycznych¹⁰

Przeciwwskazania neurologiczne i związane z ośrodkowym układem nerwowym

Preparatu HERBAPINI nie należy stosować u pacjentów w następujących stanach neurologicznych:

• Śpiączka – ze względu na działanie depresyjne kodeiny na ośrodkowy układ nerwowy¹¹
• Podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe lub uraz głowy – kodeina może zwiększać ciśnienie wewnątrzczaszkowe oraz wpływać na reakcje źrenic i inne parametry istotne dla oceny neurologicznej pacjenta¹²

Przeciwwskazania związane z funkcją wątroby

HERBAPINI jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami funkcji wątroby. Wynika to z faktu, że kodeina jest metabolizowana w wątrobie, a u pacjentów z niewydolnością tego narządu może dochodzić do kumulacji leku i jego metabolitów, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych, w tym depresji oddechowej.¹³

Szczególne uwagi dotyczące substancji pomocniczych

Warto zwrócić uwagę, że HERBAPINI zawiera substancje pomocnicze o znanym działaniu: sacharozę i etanol. W każdej dawce 15 ml syropu znajduje się 12 g sacharozy i 1,05 g etanolu, co może stanowić dodatkowe przeciwwskazanie u niektórych grup pacjentów, takich jak osoby z cukrzycą, chorobami wątroby, padaczką, chorobami neurologicznymi, czy osoby uzależnione od alkoholu.¹⁴