Działania niepożądane gliklazydu (Gliclada 90 mg)

Gliklazyd, substancja czynna zawarta w produkcie leczniczym Gliclada 90 mg, należy do grupy pochodnych sulfonylomocznika i wykazuje szereg możliwych działań niepożądanych. Długoterminowa obserwacja kliniczna stosowania gliklazydu pozwoliła na identyfikację szeregu reakcji niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania.¹

Hipoglikemia – najczęstsze działanie niepożądane

Hipoglikemia jest najczęściej występującym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem gliklazydu. Ryzyko wystąpienia hipoglikemii wzrasta szczególnie przy nieregularnym spożywaniu posiłków lub ich pomijaniu. Stan ten charakteryzuje się złożoną symptomatologią, która może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.²

Objawy hipoglikemii

Objawy hipoglikemii można podzielić na neurologiczne oraz związane z pobudzeniem układu adrenergicznego:

• Objawy neurologiczne: ból głowy, silny głód, nudności, wymioty, zmęczenie, zaburzenia snu, pobudzenie, agresja, osłabiona koncentracja, zaburzenia świadomości, spowolnienie reakcji, depresja, uczucie splątania, zaburzenia widzenia i mowy, afazja, drżenie, niedowłady, zaburzenia czucia, zawroty głowy, uczucie bezsilności, utrata samokontroli, majaczenie, drgawki, płytki oddech, bradykardia, senność i utrata świadomości.³
• Objawy pobudzenia adrenergicznego: pocenie się, wilgotność skóry, niepokój, tachykardia, nadciśnienie, kołatanie serca, dławica piersiowa oraz zaburzenia rytmu serca.⁴

Należy podkreślić, że w ciężkich przypadkach hipoglikemia może prowadzić do śpiączki, a nawet zgonu. Symptomy hipoglikemii zwykle ustępują po podaniu węglowodanów, przy czym sztuczne substancje słodzące nie przynoszą efektu terapeutycznego. Istotną cechą hipoglikemii po pochodnych sulfonylomocznika jest możliwość jej nawrotu, nawet po początkowej stabilizacji parametrów glikemicznych.⁵

Postępowanie w hipoglikemii

W przypadku ciężkiej lub przedłużającej się hipoglikemii, mimo okresowej kontroli poprzez doustne podanie cukru, konieczne jest niezwłoczne wdrożenie intensywnego leczenia, włącznie z hospitalizacją pacjenta. Jest to szczególnie istotne w przypadku głębokich zaburzeń świadomości i zagrożenia życia.⁶

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią drugą istotną grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem gliklazydu. Obejmują one:

• ból brzucha
• nudności
• wymioty
• niestrawność
• biegunka
• zaparcia

Istotną informacją kliniczną jest możliwość minimalizacji tych objawów poprzez przyjmowanie gliklazydu w trakcie śniadania, co może znacząco poprawić tolerancję leku.⁷

Rzadziej obserwowane działania niepożądane

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Objawy skórne związane ze stosowaniem gliklazydu obejmują szerokie spektrum reakcji dermatologicznych, od łagodnych do potencjalnie zagrażających życiu:

• wysypka
• świąd
• pokrzywka
• obrzęk naczynioruchowy
• rumień
• wykwity plamkowo-grudkowe
• ciężkie odczyny pęcherzowe:
  • zespół Stevensa-Johnsona
  • martwica toksyczno-rozpływna naskórka
  • autoimmunologiczne choroby pęcherzowe
• w wyjątkowych przypadkach – wysypka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (zespół DRESS)

Powyższe reakcje dermatologiczne wymagają szczególnej uwagi klinicznej ze względu na potencjalnie ciężki przebieg niektórych z nich, zwłaszcza odczynów pęcherzowych.⁸

Zaburzenia hematologiczne

Zmiany w obrazie krwi obwodowej występują rzadko, ale mogą obejmować poważne zaburzenia hematologiczne:

• niedokrwistość
• leukopenia – obniżenie liczby leukocytów
• małopłytkowość – obniżenie liczby płytek krwi
• granulocytopenia – obniżenie liczby granulocytów

Istotną cechą kliniczną tych zaburzeń jest ich odwracalność po zaprzestaniu leczenia gliklazydem.⁹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Stosowanie gliklazydu może wiązać się z następującymi zaburzeniami funkcji wątroby:

• zwiększona aktywność enzymów wątrobowych:
  • AspAT (aminotransferaza asparaginianowa)
  • AlAT (aminotransferaza alaninowa)
  • fosfataza zasadowa
• zapalenie wątroby (przypadki izolowane)

W przypadku pojawienia się żółtaczki cholestatycznej należy bezwzględnie przerwać terapię gliklazydem. Większość objawów hepatotoksycznych ustępuje po odstawieniu leku.¹⁰

Zaburzenia oka

Zaburzenia widzenia związane z gliklazydem mają zwykle charakter przejściowy i pojawiają się głównie w początkowym okresie leczenia. Mechanizm ich powstawania wiąże się ze zmianami stężenia glukozy we krwi, które wpływają na refrakcję oka i adaptację siatkówki.¹¹

Działania niepożądane charakterystyczne dla pochodnych sulfonylomocznika

Oprócz wymienionych powyżej efektów niepożądanych, dla całej grupy pochodnych sulfonylomocznika (do której należy gliklazyd) raportowano dodatkowe zdarzenia niepożądane:

• erytrocytopenia – zmniejszenie liczby krwinek czerwonych
• agranulocytoza – znaczne zmniejszenie lub brak granulocytów we krwi
• niedokrwistość hemolityczna – związana z rozpadem krwinek czerwonych
• pancytopenia – zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• alergiczne zapalenie naczyń
• hiponatremia – obniżenie stężenia sodu w surowicy
• nasilone zaburzenia funkcji wątroby:
  • zastój żółci
  • żółtaczka
  • zapalenie wątroby
  • w rzadkich przypadkach – zagrażająca życiu niewydolność wątroby

Większość z tych objawów ustępuje po odstawieniu leku, jednak w pojedynczych przypadkach zaburzenia czynności wątroby mogą prowadzić do ciężkich powikłań.¹²

Tabela działań niepożądanych gliklazydu

Raportowanie działań niepożądanych

Po wprowadzeniu produktu leczniczego Gliclada do obrotu kluczowe jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Pozwala to na stałe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka związanego ze stosowaniem tego leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹³

• adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• telefon: + 48 22 49 21 301
• faks: + 48 22 49 21 309
• strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za dopuszczenie leku do obrotu.¹⁴