Właściwości farmakokinetyczne leku Calpol 6 Plus (paracetamol)

Poniższy opis charakteryzuje właściwości farmakokinetyczne paracetamolu zawartego w leku Calpol 6 Plus (250 mg/5 ml, zawiesina doustna), z uwzględnieniem procesów wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji oraz specyfiki farmakokinetycznej w szczególnych grupach pacjentów.¹

Wchłanianie

Paracetamol charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Ważnym czynnikiem modyfikującym ten proces jest obecność pokarmu w przewodzie pokarmowym, która może spowolnić szybkość wchłaniania substancji czynnej. Maksymalne stężenie w osoczu paracetamol osiąga stosunkowo szybko – w czasie od 30 do 90 minut po przyjęciu leku, przy czym dokładny czas zależy od zastosowanej postaci farmaceutycznej.²

Dystrybucja

Po wchłonięciu paracetamol ulega równomiernej dystrybucji do tkanek organizmu. Objętość dystrybucji substancji wynosi 0,95 l/kg. Warto podkreślić, że parametr ten jest zbliżony zarówno u pacjentów dorosłych, jak i w populacji pediatrycznej, włączając w to noworodków. Istotną cechą farmakokinetyczną paracetamolu jest jego niewielki stopień wiązania z białkami osocza przy stosowaniu dawek terapeutycznych.³

Metabolizm i eliminacja

Paracetamol podlega złożonym procesom metabolicznym zachodzącym głównie w wątrobie. Okres półtrwania substancji w osoczu po podaniu w dawkach terapeutycznych mieści się w przedziale 1-2,5 godziny. Jedynie około 3% dawki jest wydalane przez nerki w postaci niezmienionej. Główne szlaki metaboliczne paracetamolu obejmują:⁴

• Powstawanie pochodnych glukuronidowych – jeden z głównych szlaków metabolicznych
• Powstawanie pochodnych siarczanowych – drugi z głównych szlaków metabolicznych
• Powstawanie N-acetylo-p-benzochinoiminy (NAPQI) – metabolit hepatotoksyczny powstający w niewielkiej ilości (około 5%)

NAPQI, jako metabolit o potencjale hepatotoksycznym, w warunkach fizjologicznych jest szybko sprzęgany ze zredukowanym glutationem, a następnie wydalany z moczem po koniugacji z cysteiną lub kwasem merkapturowym. Mechanizm ten jest jednak podatny na wysycenie. W przypadku przedawkowania paracetamolu i wyczerpania wątrobowych zasobów glutationu dochodzi do nagromadzenia tego toksycznego metabolitu, co może prowadzić do uszkodzenia hepatocytów, ich martwicy oraz ostrej niewydolności wątroby.⁵

Całkowity klirens paracetamolu po podaniu pojedynczej dawki dożylnej (1000 mg) wynosi około 5 ml/min/kg masy ciała. U zdrowych ochotników około 85-95% dawki jest wydalane z moczem w ciągu 24 godzin, przy czym większość w postaci metabolitów. Mniej niż 4% podanego paracetamolu jest wydalane w postaci niezmienionej.⁶

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzoną czynnością nerek

U pacjentów z zaburzoną czynnością nerek okres półtrwania paracetamolu jest porównywalny do wartości obserwowanych u zdrowych osób w ciągu pierwszych 2-8 godzin po podaniu. W późniejszym okresie (8-24 godziny) wydalanie paracetamolu ulega spowolnieniu. Istotnym problemem u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek jest kumulacja metabolitów paracetamolu. W tej grupie pacjentów zaleca się wydłużenie odstępów między kolejnymi dawkami leku.⁷

Należy również uwzględnić wpływ hemodializy, która może powodować zmniejszenie stężenia paracetamolu w osoczu. W takich przypadkach może być konieczne zastosowanie dodatkowych dawek paracetamolu w celu utrzymania stężenia terapeutycznego we krwi.⁸

Pacjenci z zaburzoną czynnością wątroby

Parametry farmakokinetyczne paracetamolu różnią się w zależności od stopnia niewydolności wątroby:

• U osób z wyrównaną niewydolnością wątroby – okres półtrwania paracetamolu jest zbliżony do wartości oznaczanych u osób zdrowych
• W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby – okres półtrwania może ulec znacznemu wydłużeniu, nawet o 75%

Kliniczne znaczenie wydłużenia okresu półtrwania paracetamolu u pacjentów z chorobami wątroby nie zostało jednak w pełni poznane. Nie obserwowano wyraźnych zaburzeń sprzęgania z glutationem ani kumulacji czy hepatotoksyczności w tych przypadkach.⁹

Badania kliniczne wykazały, że podawanie 4 g paracetamolu na dobę przez 13 dni pacjentom z przewlekłą, wyrównaną niewydolnością wątroby nie powoduje pogorszenia czynności wątroby. W przypadku chorób wątroby bez cech niewydolności, przy zachowaniu zalecanego dawkowania, nie ma dowodów na szkodliwy wpływ paracetamolu na wątrobę.¹⁰

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku farmakokinetyka paracetamolu wykazuje pewne odrębności. Istnieją doniesienia wskazujące na wydłużenie okresu półtrwania oraz zmniejszenie klirensu nerkowego paracetamolu w tej grupie wiekowej.¹¹

Farmakokinetyka u dzieci

Metabolizm paracetamolu u dzieci wykazuje istotne różnice w porównaniu z osobami dorosłymi. Układ enzymatyczny wątroby u dzieci charakteryzuje się mniejszą zdolnością sprzęgania paracetamolu z kwasem glukuronowym. W konsekwencji metabolizm zachodzi głównie poprzez tworzenie pochodnych siarczanowych. Różnice te należy uwzględniać podczas planowania terapii u pacjentów pediatrycznych.¹²