Działania niepożądane leku Abilium (arypiprazol)

Arypiprazol, substancja czynna leku Abilium, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę profilu bezpieczeństwa tego leku na podstawie danych z badań klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu go do obrotu.¹

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były akatyzja (niepokój ruchowy) i nudności, przy czym każde z tych działań występowało częściej niż u 3% pacjentów leczonych arypiprazolem w postaci doustnej.²

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z leczeniem arypiprazolem zostały sklasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania. Kategorie częstości obejmują: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Abilium" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem podano w poniższej tabeli. Dane w tabeli oparto na działaniach niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych i (lub) po wprowadzeniu do obrotu. […] Wszystkie działania niepożądane podano według klasyfikacji układów i narządów i częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (3

Należy zaznaczyć, że w przypadku działań niepożądanych zgłaszanych po wprowadzeniu arypiprazolu do obrotu, nie można określić ich dokładnej częstości, ponieważ pochodzą one ze spontanicznych zgłoszeń. Dlatego częstość takich działań niepożądanych określono jako „nieznana”.⁴

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Opis wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Schizofrenia: W długotrwałym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu u pacjentów leczonych arypiprazolem, objawy pozapiramidowe (w tym parkinsonizm, akatyzja, dystonia i dyskineza) występowały rzadziej (25,8%) w porównaniu do pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%).⁵ W długotrwałym 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, częstość występowania EPS wynosiła 19% u pacjentów leczonych arypiprazolem i 13,1% u pacjentów otrzymujących placebo.⁶ W innym długotrwałym 26-tygodniowym kontrolowanym badaniu częstość występowania EPS wynosiła 14,8% u pacjentów leczonych arypiprazolem i 15,1% u pacjentów otrzymujących olanzapinę.⁷

Epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I: W 12-tygodniowym kontrolowanym badaniu objawy EPS stwierdzano u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 53,3% u pacjentów leczonych haloperydolem.⁸ W innym 12-tygodniowym badaniu EPS stwierdzano u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i 17,6% pacjentów leczonych litem.⁹ W długotrwałym 26-tygodniowym kontrolowanym badaniu placebo w leczeniu podtrzymującym objawy EPS stwierdzano u 18,2% u pacjentów leczonych arypiprazolem i 15,7% u pacjentów otrzymujących placebo.¹⁰

Akatyzja

W kontrolowanych placebo badaniach u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi akatyzja występowała u 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 3,2% pacjentów otrzymujących placebo.¹¹ U pacjentów ze schizofrenią akatyzję stwierdzano u 6,2% pacjentów w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.¹²

Dystonia

Dystonia to efekt klasy terapeutycznej leków przeciwpsychotycznych. Objawia się ona długotrwałymi, nieprawidłowymi kurczami grup mięśni i może występować u wrażliwych pacjentów przez kilka pierwszych dni leczenia.¹³ Do objawów dystonii należą: kurcze mięśni szyi, czasami postępujące do ucisku w gardle, trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka.¹⁴ Objawy te mogą wystąpić już po zastosowaniu małych dawek, jednak występują częściej i z większym nasileniem podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w większych dawkach.¹⁵ Zaobserwowano zwiększone ryzyko ostrej dystonii u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.¹⁶

Prolaktyna

Podczas badań klinicznych w zakresie zarejestrowanych wskazań i po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu, u pacjentów otrzymujących arypiprazol obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do pomiarów początkowych.¹⁷

Parametry laboratoryjne

Porównania między arypiprazolem i placebo dotyczące odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie istotne zmiany rutynowych parametrów laboratoryjnych i lipidowych, nie wykazały klinicznie istotnych różnic.¹⁸ Ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹⁹

Szczególne zaburzenia i zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia związane z układem sercowo-naczyniowym

Do poważnych zagrożeń kardiologicznych związanych ze stosowaniem arypiprazolu należą:

• Torsade de pointes – potencjalnie śmiertelna arytmia komorowa charakteryzująca się zmiennym kształtem zespołów QRS z ich skręcaniem wokół linii izoelektrycznej
• Arytmie komorowe – zaburzenia rytmu serca mogące prowadzić do zagrożenia życia
• Zatrzymanie akcji serca – nagłe ustanie czynności mechanicznej serca
• Wydłużenie odstępu QT – które może predysponować do wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca
• Nagły niewyjaśniony zgon – szczególnie niebezpieczne powikłanie, które może wystąpić u pacjentów stosujących leki przeciwpsychotyczne

²⁰

Zagrożenia związane z układem nerwowym

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane dotyczące układu nerwowego obejmują:

• Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS) – rzadkie, ale zagrażające życiu powikłanie charakteryzujące się sztywnością mięśni, wysoką gorączką, zaburzeniami świadomości i niestabilnością autonomicznego układu nerwowego
• Drgawki typu grand mal – uogólnione napady drgawkowe z utratą przytomności
• Zespół serotoninowy – potencjalnie śmiertelny stan charakteryzujący się pobudzeniem, hipertermią, nadmierną aktywnością nerwowo-mięśniową i niestabilnością autonomiczną

²¹

Zagrożenia związane z metabolizmem

Istotne zaburzenia metaboliczne, które mogą wystąpić podczas leczenia arypiprazolem:

• Cukrzycowa śpiączka hiperosmotyczna – stan zagrożenia życia charakteryzujący się skrajnie wysokim poziomem glukozy we krwi, odwodnieniem i zaburzeniami świadomości
• Kwasica ketonowa – ciężkie powikłanie cukrzycy charakteryzujące się niskim pH krwi, podwyższonym poziomem ciał ketonowych i odwodnieniem
• Hiperglikemia – podwyższony poziom glukozy we krwi, który może prowadzić do poważnych powikłań naczyniowych

²²

Zagrożenia związane z funkcją wątroby

Arypiprazol może powodować następujące zaburzenia funkcji wątroby:

• Niewydolność wątroby – stan, w którym wątroba nie może prawidłowo pełnić swoich funkcji, co może prowadzić do zagrażających życiu powikłań
• Zapalenie wątroby – proces zapalny tkanki wątrobowej, który może prowadzić do jej uszkodzenia
• Żółtaczka – objaw dysfunkcji wątroby objawiający się zażółceniem skóry i białkówek oczu

²³

Inne poważne zagrożenia

Inne poważne działania niepożądane mogące wystąpić podczas terapii arypiprazolem:

• Rabdomioliza – rozpad komórek mięśni prowadzący do uwolnienia mioglobiny do krwiobiegu, co może powodować uszkodzenie nerek
• Choroba zakrzepowo-zatorowa żył – w tym zator płucny i zakrzepica żył głębokich, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia
• Wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS) – ciężka reakcja nadwrażliwości, która może obejmować wiele narządów i systemów
• Reakcje anafilaktyczne – ostre, zagrażające życiu reakcje alergiczne

²⁴

Szczególna uwaga podczas stosowania u kobiet w ciąży

U noworodków, których matki stosowały arypiprazol w trzecim trymestrze ciąży, może wystąpić zespół odstawienia u niemowląt. Jest to poważne powikłanie, które wymaga monitorowania stanu noworodka i potencjalnej interwencji medycznej.²⁵