Zwężenie mitralne
Epidemiologia
Zwężenie mitralne (MS) jest przede wszystkim powikłaniem reumatycznej choroby serca (RHD), stanowiąc około 85% przypadków, z częstością występowania około 1/100 000 mieszkańców w krajach rozwiniętych i znacznie wyższą w krajach rozwijających się (np. 35/100 000 w Afryce, 100-150/100 000 w Indiach). Choroba dotyka głównie kobiety (około 2/3 pacjentów), a objawy pojawiają się zwykle między 30. a 40. rokiem życia. W krajach rozwiniętych diagnoza jest częstsza u osób w wieku 50-60 lat, natomiast w krajach rozwijających się u młodszych dorosłych i dzieci. Drugą istotną przyczyną jest zwapnienie pierścienia mitralnego (MAC), odpowiadające za około 12% przypadków, szczególnie u osób starszych. Epidemiologia MS jest dynamiczna – w krajach wysokorozwiniętych obserwuje się spadek częstości występowania i interwencji chirurgicznych, jednak migracje ludności z regionów o wysokiej endemicznosci RHD powodują lokalne wzrosty zachorowań. Subkliniczne zwężenie mitralne wymaga monitorowania echokardiograficznego ze względu na ryzyko progresji i powikłań, takich jak migotanie przedsionków i nadciśnienie płucne.
- Epidemiologia zwężenia mitralnego
- Różnice geograficzne w częstości występowania
- Zwężenie mitralne w różnych grupach wiekowych i płciowych
- Etiologia zwężenia mitralnego
- Tendencje epidemiologiczne w zwężeniu mitralnym
- Nadzór epidemiologiczny nad zwężeniem mitralnym
- Nierówności w występowaniu i leczeniu zwężenia mitralnego
- Podsumowanie epidemiologii zwężenia mitralnego
Epidemiologia zwężenia mitralnego
Zwężenie mitralne (MS) jest formą zastawkowej choroby serca charakteryzującą się zwężeniem ujścia zastawki mitralnej. Częstość występowania tego schorzenia różni się znacząco w zależności od regionu świata, wieku populacji i czynników demograficznych. W krajach rozwiniętych częstość występowania zwężenia mitralnego szacuje się na około 1 przypadek na 100 000 mieszkańców123. Częstość ta stale spada w krajach uprzemysłowionych wraz ze spadkiem występowania gorączki reumatycznej4. W Stanach Zjednoczonych, w populacji osób powyżej 75. roku życia, choroby zastawkowe występują u około 13% osób56.
Różnice geograficzne w częstości występowania
W krajach rozwijających się częstość występowania zwężenia mitralnego jest znacznie wyższa. W Afryce szacuje się ją na około 35 przypadków na 100 000 mieszkańców127. W Indiach natomiast częstość występowania wynosi około 100-150 przypadków na 100 000 mieszkańców2. Szacuje się, że reumatyczna choroba serca (RHD), która jest główną przyczyną zwężenia mitralnego, dotyczyła w 2019 roku około 40,5 miliona osób na całym świecie, z roczną zapadalnością wynoszącą 2,8 miliona przypadków8. Najwyższe wskaźniki śmiertelności z powodu RHD obserwuje się w Oceanii, Azji Południowej i Afryce Subsaharyjskiej8.
Zwężenie mitralne w różnych grupach wiekowych i płciowych
Zwężenie mitralne znacznie częściej występuje u kobiet. Około dwie trzecie wszystkich pacjentów z reumatycznym zwężeniem mitralnym to kobiety23. W jednym z badań analizujących 24 000 echokardiogramów, reumatyczne zwężenie mitralne było około cztery razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn9. Podobnie, Pai i współpracownicy odnotowali, że częstość występowania zwężenia mitralnego spowodowanego zwapnieniem pierścienia mitralnego (MAC) jest trzy razy wyższa u kobiet niż u mężczyzn w kohorcie ponad tysiąca pacjentów9. W badaniu przeprowadzonym w Danii wykazano, że 69% pacjentów poddawanych interwencji chirurgicznej z powodu zwężenia mitralnego stanowiły kobiety10.
Objawy zwężenia mitralnego najczęściej pojawiają się między trzecią a czwartą dekadą życia127. W krajach rozwiniętych większość przypadków zwężenia mitralnego diagnozuje się u osób w wieku 50-60 lat, gdy choroba staje się objawowa1112. Natomiast w krajach rozwijających się diagnoza jest stawiana częściej u młodszych dorosłych12. W przypadkach występowania u niemowląt i dzieci, większość przypadków jest rozpoznawana przed ukończeniem 2 roku życia12.
Etiologia zwężenia mitralnego
Główną przyczyną zwężenia mitralnego jest reumatyczna choroba serca, będąca powikłaniem gorączki reumatycznej11314. Szacuje się, że reumatyczna etiologia odpowiada za około 85% przypadków zwężenia mitralnego11. Zajęcie zastawki mitralnej występuje u około 90% osób z reumatyczną chorobą serca14. Wywiad gorączki reumatycznej jest obecny u 50-70% pacjentów ze zwężeniem mitralnym11.
Inne przyczyny zwężenia mitralnego
Drugą co do częstości przyczyną zwężenia mitralnego, szczególnie u osób starszych, jest zwapnienie pierścienia mitralnego (MAC)11. Przyczyny degeneracyjne odpowiadają za około 12% przypadków zwężenia mitralnego11. Częstość występowania i nasilenie zwapnienia pierścienia mitralnego jest wprost proporcjonalne do wieku pacjenta11. W przeciwieństwie do zwężenia reumatycznego, częstość występowania zwężenia degeneracyjnego wzrasta, szczególnie w krajach rozwiniętych9. Wynika to głównie z wydłużenia oczekiwanej długości życia i związanych z tym degeneracyjnych zmian w strukturach serca5.
Inne, rzadsze przyczyny zwężenia mitralnego obejmują wrodzone wady serca, infekcyjne zapalenie wsierdzia oraz zwapnienia zastawki mitralnej13. W krajach o niskiej częstości występowania choroby reumatycznej, zwężenie mitralne może mieć etiologię wrodzoną, chociaż częstość występowania jest niska, pacjenci ci mają wysokie wskaźniki śmiertelności4.
Tendencje epidemiologiczne w zwężeniu mitralnym
Częstość występowania zwężenia mitralnego w krajach rozwiniętych systematycznie spada. W badaniu przeprowadzonym w Danii wykazano, że częstość interwencji chirurgicznych z powodu zwężenia mitralnego spadła z 3,3 przypadków na milion osobolat w latach 2001-2005 do 2,2 przypadków na milion osobolat w latach 2016-20211010. Spadek częstości interwencji chirurgicznych w zwężeniu mitralnym był zgodny z oczekiwaniami, biorąc pod uwagę, że częstość występowania reumatycznego zwężenia mitralnego generalnie spada w krajach o wysokich dochodach od kilku dekad10.
Mimo spadku częstości występowania gorączki reumatycznej w krajach rozwiniętych, obserwuje się nawrót przypadków zwężenia mitralnego w związku z masową migracją osób z innych krajów1. W 2005 roku czasopismo Circulation odnotowało, że większość przypadków zwężenia mitralnego w Stanach Zjednoczonych stwierdzono u osób, które przeprowadziły się z krajów, gdzie gorączka reumatyczna jest powszechna15.
Zwężenie mitralne w społecznościach wieloetnicznych
W badaniu przeprowadzonym w wieloetnicznej społeczności w Londynie wykazano, że subkliniczne zwężenie mitralne nadal występuje, choć z niską częstością, u pacjentów o różnym pochodzeniu etnicznym. Większość pacjentów z tą zmianą w badaniu była pochodzenia indoazjatyckiego16. Badanie to pokazało również, że reumatyczne zwężenie mitralne jest bardziej powszechne u osób pochodzenia indoazjatyckiego niż u osób rasy białej lub afrokaraibskiej16.
W innym badaniu przeprowadzonym w kamerańskim regionie Południowo-Zachodnim wykazano, że choroby zastawkowe serca są powszechne, a obciążenie chorobami zastawkowymi jest równo podzielone między reumatyczną chorobę serca a degeneracyjną chorobę zastawkową, które razem stanowią 90,7% przyczyn17.
Nadzór epidemiologiczny nad zwężeniem mitralnym
Nadzór nad zwężeniem mitralnym z wykorzystaniem seryjnych badań echokardiograficznych jest istotny, ponieważ powiększenie prawej komory i wzrost ciśnienia skurczowego w prawej komorze mogą wystąpić bez zauważalnej zmiany w stanie funkcjonalnym pacjenta i bez zmniejszenia powierzchni zastawki mitralnej18. Regularna obserwacja pacjentów z subklinicznym zwężeniem mitralnym jest konieczna w celu oceny postępu zwężenia oraz wczesnego rozpoznania migotania przedsionków16.
Konsekwencje zdrowotne nieleczonego zwężenia mitralnego
Nieleczone zwężenie mitralne może prowadzić do poważnych powikłań, w tym:
- Migotania przedsionków – najczęstszego powikłania15
- Udaru mózgu19
- Niewydolności serca119
- Nadciśnienia płucnego – u pacjentów z nadciśnieniem płucnym wtórnym do zwężenia mitralnego przeżycie wynosi około trzech lat1
- Obrzęku płuc i nadciśnienia tętniczego płucnego15
- Infekcyjnego zapalenia wsierdzia15
Zwężenie zastawki mitralnej może pozostać bezobjawowe przez lata, szczególnie gdy wynika z gorączki reumatycznej. Może upłynąć kilka dekad po gorączce reumatycznej, zanim rozwinie się zwężenie zastawki mitralnej1. Gdy objawy stają się widoczne, progresja choroby zwykle przyspiesza, szczególnie gdy jest wtórna do gorączki reumatycznej. Około 80% pacjentów nie przeżyje dziesięciu lat od pojawienia się objawów1.
Nierówności w występowaniu i leczeniu zwężenia mitralnego
Istnieją znaczące różnice w występowaniu, diagnozowaniu i leczeniu zwężenia mitralnego w zależności od płci, rasy, pochodzenia etnicznego i statusu społeczno-ekonomicznego2021. Czynniki społeczno-ekonomiczne mają istotny wpływ na ogólny stan zdrowia jednostki i choroby układu sercowo-naczyniowego22.
Zwężenie mitralne jest najczęstszą chorobą zastawkową serca w ciąży6. Kobiety stanowią 80% przypadków gorączki reumatycznej i zwapnienia pierścienia mitralnego18. Czynniki ryzyka zwężenia mitralnego obejmują wiek powyżej 60 lat, rodzinne występowanie choroby zastawkowej lub wczesnej choroby wieńcowej, oraz płeć żeńską23.
Nowe badania sugerują, że długotrwałe COVID może powodować utrzymujące się zapalenie w sercu i płucach do roku po zakażeniu SARS-CoV-2, nawet gdy standardowe badania medyczne dają wyniki prawidłowe, potencjalnie zwiększając ryzyko przyszłych chorób sercowo-płucnych, w tym uszkodzeń zastawek, takich jak zwężenie lub niedomykalność24.
Podsumowanie epidemiologii zwężenia mitralnego
Zwężenie mitralne jest stosunkowo rzadką chorobą w krajach rozwiniętych, z częstością występowania około 1 na 100 000 mieszkańców, ale pozostaje istotnym problemem zdrowotnym w krajach rozwijających się. Główną przyczyną zwężenia mitralnego jest reumatyczna choroba serca, stanowiąca około 85% przypadków. Zwężenie mitralne znacznie częściej występuje u kobiet i typowo objawia się między trzecią a czwartą dekadą życia. W krajach rozwiniętych obserwuje się systematyczny spadek częstości występowania zwężenia mitralnego, choć migracje ludności mogą powodować lokalny wzrost liczby przypadków. Nieleczone zwężenie mitralne wiąże się z wysoką chorobowością i śmiertelnością, prowadząc do takich powikłań jak migotanie przedsionków, udar mózgu, niewydolność serca i nadciśnienie płucne111925.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.