Zgaga i refluks żołądkowo-przełykowy
Epidemiologia
Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) jest powszechnym schorzeniem gastroenterologicznym o globalnej częstości występowania około 13,98%, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym (np. 18,1-27,8% w Ameryce Północnej, 2,5-7,8% w Azji Wschodniej). Choroba dotyka wszystkie grupy wiekowe, ze wzrostem częstości po 40. roku życia, a u kobiet w ciąży częstość sięga nawet do 60% w trzecim trymestrze. Czynniki ryzyka obejmują otyłość (iloraz szans 1,70; 95% CI: 1,36-2,12), dietę bogatą w tłuszcze i słodycze, palenie tytoniu (23% wzrost ryzyka), spożycie alkoholu, stres, stosowanie NLPZ oraz predyspozycje genetyczne (31-43% dziedziczności). GERD wiąże się z poważnymi powikłaniami, takimi jak zapalenie przełyku (6,4-15,5%), przełyk Barretta (około 10% pacjentów z objawowym GERD) oraz zwiększone ryzyko gruczolakoraka przełyku (iloraz szans 7,7; 95% CI: 5,3-11,4), choć roczne ryzyko rozwoju raka pozostaje niskie (<0,001%).
- Epidemiologia zgagi i refluksu żołądkowo-przełykowego
- Rozpowszechnienie na świecie
- Trendy epidemiologiczne
- Rozpowszechnienie w różnych grupach demograficznych
- Czynniki ryzyka zgagi i refluksu żołądkowo-przełykowego
- Wpływ społeczno-ekonomiczny
- Powikłania i nadzór
- Wyzwania w leczeniu i nadzorze
- Podsumowanie epidemiologiczne
Epidemiologia zgagi i refluksu żołądkowo-przełykowego
Zgaga i refluks żołądkowo-przełykowy (GERD – Gastroesophageal Reflux Disease) to powszechne zaburzenie, które występuje, gdy zawartość żołądka cofa się do przełyku. Jest to jedna z najczęstszych chorób gastroenterologicznych na świecie, a jej rozpowszechnienie wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne.12
Rozpowszechnienie na świecie
Globalna częstość występowania GERD szacowana jest na około 13,98%, co przekłada się na około 1,03 miliarda osób cierpiących na tę chorobę.3 Rozpowszechnienie choroby znacząco różni się w zależności od regionu:4
- 18,1-27,8% w Ameryce Północnej125
- 8,8-25,9% w Europie67
- 2,5-7,8% w Azji Wschodniej88
- 9-33% na Bliskim Wschodzie47
- 12% w Australii4
- 23% w Ameryce Południowej4
W krajach zachodnich GERD dotyka około 10-20% populacji dorosłych.19 W Polsce, według badań przeprowadzonych na grupie 850 osób w wieku 21-76 lat, objawy GERD zgłaszało 36% respondentów.7
Trendy epidemiologiczne
Rozpowszechnienie GERD wykazuje tendencję wzrostową w ostatnich dekadach. Według badań, częstość występowania objawów GERD wzrosła o około 50% w stosunku do poziomu wyjściowego z wczesnych do połowy lat 90., ale ustabilizowała się od tego czasu.210 Roczny wzrost częstości występowania GERD szacuje się na około 4%, co koreluje ze wzrostem wskaźników otyłości i zmniejszeniem częstości występowania Helicobacter pylori.11
W niektórych regionach, takich jak Chiny, zaobserwowano wzrost częstości występowania GERD z 6,0% do 10,6% w ostatnich latach.12 Podobne trendy obserwuje się w Indiach, gdzie częstość występowania GERD wzrosła do poziomu porównywalnego z krajami zachodnimi (8-19%).1313
Rozpowszechnienie w różnych grupach demograficznych
Wiek i płeć
GERD występuje we wszystkich grupach wiekowych, ale jego częstość wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie po 40 roku życia.514 Największy wzrost częstości występowania GERD obserwuje się u osób w wieku 30-39 lat oraz powyżej 55 roku życia.151516
Jeśli chodzi o płeć, nie ma jednoznacznych danych na temat przewagi GERD u jednej z płci. Niektóre badania nie wykazują różnic między płciami,17 podczas gdy inne wskazują na wyższą częstość występowania GERD u kobiet.18 Jednak powikłania GERD, takie jak zapalenie przełyku, są 2-3 razy częstsze u mężczyzn, a przełyk Barretta występuje nawet 10 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet.57
Ciąża
Częstość występowania GERD zwiększa się w trakcie ciąży, dotykając 20-30% kobiet w pierwszym trymestrze, 40-45% w drugim trymestrze i 60% w trzecim trymestrze.196 Jest to związane ze zwiększonym ciśnieniem w jamie brzusznej podczas ciąży.
Dzieci i młodzież
GERD jest również powszechny wśród dzieci. Szacuje się, że 10% dzieci w USA cierpi na GERD.9 U niemowląt refluks żołądkowo-przełykowy jest najczęściej obserwowany w wieku 1-4 miesięcy, przy czym 85% niemowląt wymiotuje w pierwszym tygodniu życia, a 60-70% wykazuje kliniczne objawy refluksu w wieku 3-4 miesięcy.20 U większości niemowląt objawy ustępują samoistnie – u 60% do 6 miesiąca życia i u 90% do 8-10 miesiąca życia.20
Wśród studentów medycyny, którzy stanowią specyficzną grupę młodych dorosłych, częstość występowania GERD może być wyższa – w badaniu przeprowadzonym w Egipcie wynosiła 28,4%, co przypisuje się stresującemu stylowi życia i predyspozycjom rodzinnym.2121
Czynniki ryzyka zgagi i refluksu żołądkowo-przełykowego
Liczne badania zidentyfikowały szereg czynników ryzyka związanych z występowaniem GERD:1522
- Otyłość i nadwaga – zwiększa ryzyko GERD z ilorazem szans 1,70 (95% CI: 1,36-2,12)1922
- Dieta – spożywanie dużych ilości tłustych pokarmów, słodyczy, deserów, czekolady i napojów gazowanych zwiększa ryzyko GERD36
- Niska aktywność fizyczna – siedzący tryb życia jest związany z większym ryzykiem GERD22
- Palenie tytoniu – osoby palące mają o 23% wyższe ryzyko GERD w porównaniu do niepalących223
- Spożywanie alkoholu – zwiększa ryzyko GERD22
- Depresja i stres – związane z większym ryzykiem i nasileniem objawów GERD2221
- Niski poziom wykształcenia – związany z wyższą częstością występowania GERD318
- Stosowanie NLPZ/aspiryny – zwiększa ryzyko GERD3
- Predyspozycje genetyczne – badania na bliźniętach i rodzinach wykazały dziedziczność GERD na poziomie około 31-43%23
- Choroby współistniejące – cukrzyca, astma i tkanki tłuszczowej trzewnej zwiększają ryzyko GERD2224
Wiele leków może również przyczyniać się do rozwoju GERD, w tym azotany, blokery kanału wapniowego, leki antycholinergiczne, agoniści β-adrenergiczni, teofilina i morfina.19
Wpływ społeczno-ekonomiczny
GERD ma znaczący wpływ społeczno-ekonomiczny. W Stanach Zjednoczonych GERD odpowiada za najwyższe bezpośrednie koszty spośród wszystkich chorób przewodu pokarmowego, z całkowitym rocznym kosztem ekonomicznym szacowanym na ponad 18 miliardów dolarów, z czego 12,4 miliarda dolarów to koszty inhibitorów pompy protonowej (IPP).114 Pośrednie koszty związane ze zmniejszoną produktywnością pracy mogą sięgać nawet 75 miliardów dolarów.11
W Kanadzie osoby cierpiące na objawy GERD są nieobecne w pracy przez 16% każdego roku, co stanowi 21 miliardów dolarów kosztów lub 1,7 miliarda godzin utraconej produktywności rocznie.2525
GERD ma również negatywny wpływ na jakość życia pacjentów, prowadząc do ograniczonej aktywności fizycznej i obniżonej produktywności, szczególnie u pacjentów z częstymi objawami.726 W wielu przypadkach zgłaszana jakość życia jest niższa niż u pacjentów z nieleczoną dławicą piersiową lub przewlekłą niewydolnością serca.26
Powikłania i nadzór
GERD może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli pozostaje nieleczone:927
- Zapalenie przełyku – występuje u 6,4-15,5% pacjentów w badaniach populacyjnych7
- Zwężenie przełyku
- Przełyk Barretta – rozwija się u około 2% populacji ogólnej i dotyka około 10% pacjentów z objawowym GERD728
- Gruczolakorak przełyku – GERD zwiększa ryzyko tego nowotworu (iloraz szans 7,7; 95% CI: 5,3-11,4)7
- Refluks krtaniowo-gardłowy
- Astma i inne powikłania oddechowe29
Roczne ryzyko rozwoju gruczolakoraka przełyku u pacjentów z GERD jest jednak niskie i wynosi mniej niż 0,001%.7 Warto zauważyć, że według niedawnego badania pacjenci z nienadżerkową chorobą refluksową (NERD) mają podobną częstość występowania gruczolakoraka przełyku jak populacja ogólna.3030
Z powodu ryzyka powikłań, niektórzy pacjenci z GERD wymagają regularnego monitorowania i badań co 3-5 lat lub częściej.28 Dotyczy to szczególnie pacjentów z przełykiem Barretta, u których zaleca się okresową endoskopię w celu wykrycia raka na wcześniejszym etapie.28
Wyzwania w leczeniu i nadzorze
Pomimo powszechności GERD, wciąż istnieją wyzwania związane z jego leczeniem. Inhibitory pompy protonowej (IPP), które są podstawą terapii GERD, nie kontrolują objawów u 30-40% pacjentów.31 W badaniu populacyjnym przeprowadzonym w USA w 2020 roku, spośród 3229 uczestników przyjmujących codziennie IPP, 54,1% miało utrzymujące się objawy GERD.31
Istnieje również luka terapeutyczna spowodowana kombinacją objawów opornych na IPP i niechęcią pacjentów do poddania się zabiegom chirurgicznym z obawy przed skutkami ubocznymi.31 Pomimo tego, że terapia chirurgiczna może być skuteczna u pacjentów z GERD opornym na IPP, mniej niż 5% z nich poddaje się fundoplikacji.31
Wcześniejsze wytyczne często pomijały kwestię postępowania u pacjentów z GERD opornym na IPP.31 Dlatego ważne jest, aby lekarze podstawowej opieki zdrowotnej i gastroenterolodzy byli świadomi istnienia opcji chirurgicznych i rozważali skierowanie na leczenie chirurgiczne u pacjentów z utrzymującymi się objawami GERD pomimo prawidłowego stosowania i przestrzegania terapii IPP.31
Podsumowanie epidemiologiczne
Zgaga i refluks żołądkowo-przełykowy stanowią globalny problem zdrowotny o zróżnicowanym rozpowszechnieniu geograficznym. W krajach zachodnich częstość występowania GERD jest wysoka i sięga 10-20% populacji, podczas gdy w Azji Wschodniej jest znacznie niższa (2,5-7,8%). Choroba dotyka wszystkie grupy wiekowe, choć jej częstość wzrasta z wiekiem, szczególnie po 40 roku życia.32
Rozpowszechnienie GERD wykazuje tendencję wzrostową w ostatnich dekadach, co koreluje ze wzrostem wskaźników otyłości, zmianami w stylu życia i zmniejszeniem częstości występowania Helicobacter pylori. Głównymi czynnikami ryzyka są otyłość, nieprawidłowa dieta, niska aktywność fizyczna, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu oraz stres.10
GERD ma znaczący wpływ społeczno-ekonomiczny, generując wysokie koszty bezpośrednie związane z leczeniem oraz koszty pośrednie wynikające z obniżonej produktywności. Choroba może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zapalenia przełyku, zwężenia przełyku, przełyku Barretta i w rzadkich przypadkach gruczolakoraka przełyku.33
Wyzwaniem pozostaje skuteczne leczenie pacjentów z GERD opornym na inhibitory pompy protonowej, którzy stanowią znaczną część populacji chorych. Konieczne są dalsze badania epidemiologiczne, szczególnie w krajach rozwijających się, w populacjach pediatrycznych oraz dotyczące zapadalności, naturalnej historii i przyczyn GERD.32
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.