Zespół jelita drażliwego
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w zespole jelita drażliwego (IBS) jest korzystne pod względem śmiertelności – badania populacyjne wykazały, że IBS nie zwiększa ryzyka zgonu (HR=0,96; 95%CI=0,92-1,00). Choroba ma charakter przewlekły i zmienny, z około 55% pacjentów utrzymujących objawy po 7 latach od diagnozy. W przypadku poinfekcyjnego IBS (PI-IBS) oraz IBS niepoinfekcyjnego, wskaźnik całkowitego wyleczenia po 6 latach wynosi odpowiednio 43% i 31%. W trakcie obserwacji mniej niż 5% pacjentów z pierwotną diagnozą IBS rozwija inne choroby przewodu pokarmowego. Współistniejące zaburzenia psychiczne, takie jak lęk i depresja, występują u około 70% pacjentów i korelują z nasileniem objawów, częstszym poszukiwaniem pomocy medycznej oraz obniżoną jakością życia i produktywnością zawodową.
Zespół jelita drażliwego (IBS) – rokowanie (prognoza)
Rokowanie w zespole jelita drażliwego (IBS, ang. Irritable Bowel Syndrome) jest zagadnieniem istotnym dla pacjentów, którzy często obawiają się poważnych konsekwencji zdrowotnych związanych z tym schorzeniem. Dane naukowe oparte na badaniach populacyjnych dostarczają cennych informacji na temat naturalnego przebiegu choroby oraz długoterminowych prognoz dla pacjentów z IBS.12
Śmiertelność w IBS
Jednym z najważniejszych aspektów prognostycznych jest kwestia śmiertelności. Badania populacyjne wykazały, że zespół jelita drażliwego nie zwiększa ryzyka zgonu. Po uwzględnieniu czynników zakłócających, IBS nie był powiązany ze zwiększoną śmiertelnością (HR=0,96; 95%CI=0,92-1,00). Informacja ta powinna stanowić uspokojenie dla pacjentów, że choroba ta prawdopodobnie nie skraca życia.15
Warto podkreślić, że brak zwiększonego ryzyka śmiertelności w IBS wydaje się kontrastować z udokumentowanym wpływem tego schorzenia na jakość życia, produktywność w pracy i wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej.15
Naturalny przebieg choroby
Zespół jelita drażliwego jest schorzeniem przewlekłym o zmiennym przebiegu. Obserwacje długoterminowe pokazują, że po 7 latach od diagnozy, około 55% pacjentów z IBS nadal cierpi na to schorzenie, co stanowi bardziej stabilną częstość występowania niż w przypadku innych schorzeń przewodu pokarmowego, takich jak choroba refluksowa przełyku (GERD) czy dyspepsja.5
W badaniu przeprowadzonym wśród pacjentów z poinfekcyjnym zespołem jelita drażliwego (PI-IBS) stwierdzono, że w okresie 6-letniej obserwacji mniej niż połowa przypadków IBS ulega całkowitemu wyleczeniu. Konkretnie, 43% pacjentów z PI-IBS oraz 31% pacjentów z IBS niepoinfekcyjnym wyzdrowiało w tym okresie. Wyniki te sugerują, że rokowanie dla PI-IBS i niepoinfekcyjnego IBS jest podobne.2
Pacjenci i lekarze powinni być świadomi, że objawy IBS mogą się z czasem zmieniać. U mniej niż 5% osób z pierwotną diagnozą IBS, w trakcie dalszej obserwacji zostanie zdiagnozowana inna choroba przewodu pokarmowego.3
Czynniki wpływające na przebieg IBS
Istnieje kilka czynników, które mogą wpływać na przebieg i rokowanie w IBS:
- Współistniejące zaburzenia psychiczne – chorobowość psychologiczna występuje u około 70% pacjentów z IBS, a nasilenie objawów IBS koreluje ze zwiększoną liczbą współistniejących zaburzeń psychicznych. Obserwacja roczna wykazała, że zwiększona chorobowość psychologiczna koreluje również z częstszym poszukiwaniem pomocy medycznej, stosowanymi terapiami, nasileniem i ciągłością objawów oraz wpływem na codzienne aktywności.52
- Historia lęku i depresji – wystarczająco poważne, by wymagały leczenia, mogą utrudniać powrót do zdrowia, choć potrzebne są większe badania, aby to udowodnić.22
- Wpływ na pracę zawodową – pacjenci z IBS doświadczają większej absencji w pracy, prezentyzmu (obniżonej wydajności w pracy) oraz negatywnego wpływu choroby na produktywność zawodową.5
Ryzyko innych chorób
Warto podkreślić kilka istotnych faktów dotyczących ryzyka rozwoju innych schorzeń u pacjentów z IBS:
- IBS nie zwiększa ryzyka rozwoju takich chorób jak zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna czy rak jelita grubego.46
- W duńskim badaniu kohortowym obejmującym prawie 60 000 pacjentów z IBS nie znaleziono dowodów na zwiększone ryzyko raka jelita grubego w okresie rozpoczynającym się rok po diagnozie. Jedynie w pierwszych 3 miesiącach po diagnozie IBS zaobserwowano ponad 8-krotnie zwiększone ryzyko raka okrężnicy i prawie 5-krotnie zwiększone ryzyko raka odbytnicy. Jest to prawdopodobnie spowodowane nakładaniem się objawów obu chorób i początkową trudnością diagnostyczną.6
- Osoby z IBS mogą mieć zwiększone ryzyko ciąży pozamacicznej i poronienia, ale nie martwego urodzenia. Przyczyny tego zjawiska nie są znane – nie wiadomo, czy ryzyko wzrasta z powodu samego IBS, czy z powodu innych czynników, takich jak leki stosowane w leczeniu IBS.5
Skuteczność leczenia
Efektywność terapii IBS ma istotny wpływ na rokowanie. Różne metody leczenia mogą przynieść różne rezultaty:
- Leczenie oparte na modyfikacji diety i aktywności fizycznej zazwyczaj poprawia objawy w miarę upływu czasu. Pacjenci mogą potrzebować czasu, aby zidentyfikować czynniki wyzwalające objawy i podjąć kroki w celu ich unikania. Choć objawy mogą nie ustąpić całkowicie, po kilku tygodniach lub miesiącach powinna być zauważalna znaczna poprawa samopoczucia.4
- Terapie psychologiczne wykazują skuteczność w łagodzeniu objawów IBS. Badania nad terapią poznawczo-behawioralną opartą na ekspozycji (ICBT) wykazały, że ma ona podobne efekty u pacjentów niezależnie od cech demograficznych i współistniejących zaburzeń psychicznych.7
- Probiotyki – meta-analiza sieciowa wykazała, że tylko niektóre szczepy probiotyczne są skuteczne w odniesieniu do określonych objawów u pacjentów z IBS. Do najbardziej obiecujących szczepów należą: Lactobacillus acidophilus DDS-1, Bifidobacterium animalis subsp. Lactis UABla-12, Bifidobacterium longum R0175, Bifidobacterium longum NCC3001, Bacillus coagulans MTCC 5856, Bacillus coagulans Unique IS2, Saccharomyces cerevisiae CNCM I-3856 oraz cztery mieszanki probiotyczne. Probiotyki powinny być dobierane według specyficznych objawów pacjentów z IBS.88
Wnioski dla praktyki klinicznej
Na podstawie dostępnych danych można sformułować następujące wskazówki dla praktyki klinicznej:
- Lekarze powinni zapewnić pacjentów z IBS, że ich choroba prawdopodobnie nie skraca życia.1
- Pacjenci z poinfekcyjnym IBS mogą być informowani, że jest to dobrze rozpoznany problem, a choroba może być długotrwała, ale około połowa pacjentów wyzdrowieje w ciągu sześciu lat.2
- Lekarze powinni zwracać uwagę na współistnienie lęku lub depresji, ponieważ może to utrudniać powrót do zdrowia.2
- Mimo że IBS może powodować znaczny dyskomfort fizyczny i stres emocjonalny, większość pacjentów jest w stanie kontrolować swoje objawy i prowadzić normalne życie bez rozwijania poważnych problemów zdrowotnych.34
- Ważne jest monitorowanie objawów w czasie, gdyż zmiana charakteru dolegliwości może wymagać dodatkowej diagnostyki.3
Podsumowując, dobrą wiadomością dla pacjentów jest fakt, że prawie każdy z IBS może z czasem znaleźć skuteczne leczenie. Leczenie często wymaga metody prób i błędów, a objawy mogą pojawiać się i ustępować przez całe życie, jednak przy odpowiednim podejściu terapeutycznym można osiągnąć znaczącą poprawę jakości życia.4
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7196022/
Mortality concern is a frequent driver of care-seeking in patients with irritable bowel syndrome (IBS). […] Data on mortality in IBS are scarce and population-based studies have been limited in size. We examined mortality in IBS. […] During follow-up, there were 3,290 deaths in IBS (9.4/1000 person-years) compared to 13,255 deaths in reference individuals (7.9/1000 person-years); resulting in an HR of 1.10 (95% CI=1.05-1.14). After adjustment for confounders, IBS was not linked to mortality (HR=0.96; 95%CI=0.92-1.00). […] IBS does not seem to confer an increased risk of death. […] To date, there have been limited population-based data on mortality in IBS. […] The lack of excess mortality risk in IBS in the current and other studies, seemingly runs counter to the established impacts on quality of life, work productivity, and healthcare resource utilization of the disease. […] In conclusion, we show that IBS is not associated with increased mortality. Our findings should provide reassurance to IBS patients that their disease is unlikely to be life-shortening.
- #2 Prognosis in post-infective irritable bowel syndrome: a six year follow up studyhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1773359/
Irritable bowel syndrome developing following infective gastroenteritis accounts for approximately 1 in 10 of unselected IBS patients. […] To define the long term natural history of post-infective IBS (PI-IBS). […] Over the six year follow up period there were 20 new non-infective IBS cases (new IBS). […] Six of 14 (43%) PI-IBS and four of 13 (31%) previous IBS patients recovered by six years (NS). […] Less than half of both PI-IBS and non-infective IBS cases recover over six years. […] A history of anxiety and depression severe enough to warrant treatment may impair recovery but larger numbers are needed to prove this. […] Our main finding was that about half of patients with PI-IBS recover over a six year period, a prognosis which was similar to those who had IBS before they experienced their infection.
- #2 Prognosis in post-infective irritable bowel syndrome: a six year follow up studyhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1773359/
We conclude that physicians looking after patients who develop IBS following bacterial gastroenteritis can reassure their patients that this is a well recognised problem. The illness may be prolonged but approximately half will recover within six years. Practitioners should however be alert to the coexistence of anxiety or depression as this may impair recovery.
- #3 Patient education: Irritable bowel syndrome (Beyond the Basics) – UpToDatehttps://www.uptodate.com/contents/irritable-bowel-syndrome-beyond-the-basics
It is important to work with your health care provider to monitor your symptoms over time. If symptoms change, further testing may be recommended. Over time, less than 5 percent of people diagnosed with irritable bowel syndrome (IBS) will be diagnosed with another gastrointestinal condition. […] Although IBS can cause substantial physical discomfort and emotional distress, most people are able to control their symptoms and live a normal life without developing serious health problems.
- #4 Irritable Bowel Syndrome (IBS): Symptoms, Causes & Treatmenthttps://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4342-irritable-bowel-syndrome-ibs
No, IBS doesnt put you at higher risk of developing conditions such as colitis, Crohns disease or colon cancer. […] Living with IBS can be challenging because symptoms come and go throughout your life. Treatment often involves trial and error. But the good news is that nearly everyone with IBS can find a treatment that helps them over time. […] Usually, changing the foods you eat and your activity levels improve symptoms with time. You may need some patience as you figure out your triggers and take steps to avoid them. Your symptoms may not completely disappear. But, after a few weeks or months, you should notice a significant improvement in how you feel.
- #5 Irritable Bowel Syndrome (IBS): Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/180389-overview
Irritable bowel syndrome (IBS) is a chronic disorder. At 7-year follow-up, 55% of IBS patients remained with IBS, a more stable prevalence than those with other gastrointestinal conditions such as gastroesophageal reflux disease (GERD) and dyspepsia. […] Psychologic comorbidity is seen in 70% of IBS patients, with IBS symptom severity correlating with an increased number of comorbid psychologic disorders. When followed for 1 year, increased psychologic comorbidity also correlated with increased healthcare seeking, treatments used, severity and continuity of symptoms, and impact on daily activities. […] Patients with IBS also experience greater work absenteeism, presenteeism, and negative impact of disease on work productivity. […] Individuals with IBS may carry an increased risk of ectopic pregnancy and miscarriage but not stillbirth. The reasons for this are unknown. Whether the risk increases because of IBS itself, or due to another factor such as medications used for IBS, is unknown. […] IBS patients do not have an increased risk of all-cause or cause-specific mortality.
- #6 Irritable bowel syndrome and risk of colorectal cancer: a Danish nationwide cohort study | British Journal of Cancerhttps://www.nature.com/articles/bjc201165
Little is known about the risk of colorectal cancer among patients with irritable bowel syndrome (IBS). […] We found a decreased risk of colorectal cancer in the period 110 years after an IBS diagnosis. However, in the first 3 months after an IBS diagnosis, the risk of colon cancer was more than eight-fold increased and the risk of rectal cancer was five-fold increased. […] In this cohort study of nearly 60000 IBS patients, we found no evidence of increased risk of colorectal cancer in the period starting 1 year after diagnosis. However, in the first 3 months after an IBS diagnosis, we found a more than eight-fold increased rate of colon cancer and a nearly five-fold increased rate of rectal cancer. […] Our study does not support the hypothesis that IBS is associated with an elevated risk of colorectal cancer. The increased risk of colorectal cancer in the first year after the IBS diagnosis is likely to be because of diagnostic confusion because of overlapping symptomatology between the two diseases.
- #7 Prediction of symptomatic improvement after exposure-based treatment for irritable bowel syndrome | BMC Gastroenterology | Full Texthttps://bmcgastroenterol.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-230X-13-160
Several studies show that psychological treatments relieve symptoms for patients suffering from irritable bowel syndrome (IBS). […] The aim of the present study was to investigate several possible predictors of short- and long-term treatment outcome in terms of symptom improvement, based on data collected in the previously conducted treatment trial. […] The study did not find any individual characteristics that made patients more or less likely to respond to the exposure-based ICBT. […] Reliable predictors for response to any type of psychological treatment for IBS remain to be established. […] The findings of the present study suggest that ICBT for IBS has similar effects on symptoms regardless of demographic characteristics and psychiatric comorbidity in a self-referred sample.
- #8 Outcome-Specific Efficacy of Different Probiotic Strains and Mixtures in Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Network Meta-Analysishttps://www.mdpi.com/2072-6643/15/17/3856
Irritable bowel syndrome (IBS) is a common gastrointestinal disease. The efficacy of different probiotics in treating IBS remains controversial. This network meta-analysis aimed to compare and rank the outcome-specific efficacy of different probiotic strains or combinations in adults with IBS. […] Only some probiotics are effective for particular outcomes in IBS patients. This study provided the first ranking of outcome-specific efficacy of different probiotic strains and combinations in IBS. Further studies are needed to confirm these results. […] In this systematic review and network meta-analysis (NMA), we aimed to evaluate the comparative efficacy of different probiotic strains and mixtures based on global conditions, mental health levels, and specific gastrointestinal symptoms. […] We found that only some probiotic strains and combinations were more effective than the placebo for each specific outcome of IBS. This NMA provides an initial indication of promising probiotic strains or mixtures that can be used in the treatment of IBS patients.
- #8 Outcome-Specific Efficacy of Different Probiotic Strains and Mixtures in Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Network Meta-Analysishttps://www.mdpi.com/2072-6643/15/17/3856
The evaluation of psychological conditions is indispensable for IBS assessments. An increasing number of psychological problems have been associated with worse gastrointestinal symptoms in IBS. Hence, the HADS was also included in this NMA. The above seven outcomes present a panorama of efficacy evaluation in IBS treatment, including disease-defined core symptoms, global conditions, psychological conditions, and subtype-specific symptoms. […] This NMA provides the first efficacy ranking of different probiotic strains and combinations for specific IBS outcomes. Lactobacillus acidophilus DDS-1, Bifidobacterium animalis subsp. Lactis UABla-12, Bifidobacterium longum R0175, Bifidobacterium longum NCC3001, Bacillus coagulans MTCC 5856, Bacillus coagulans Unique IS2, Saccharomyces cerevisiae CNCM I-3856, and four mixtures may be the most promising probiotics. Probiotics should be selected according to the specific symptoms of IBS patients. Due to the inherent heterogeneity, this evidence should be interpreted with caution. Further studies are needed to confirm these results.