Zakażenie klatki piersiowej
Etiologia i przyczyny
Zakażenia klatki piersiowej obejmują głównie zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc, wywoływane przez wirusy (85-95% przypadków ostrego zapalenia oskrzeli), bakterie oraz rzadziej grzyby. Do najczęstszych wirusów należą: wirusy grypy, RSV, rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy (w tym SARS-CoV-2), wirusy paragrypy i metapneumowirusy. Bakteryjne zakażenia, dominujące u dorosłych z zapaleniem płuc, najczęściej wywołują Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella pneumophila oraz Staphylococcus aureus (w tym MRSA). Grzybicze infekcje dotyczą głównie osób z immunosupresją i obejmują Pneumocystis jirovecii, Aspergillus, Histoplasma capsulatum, Cryptococcus i Coccidioides. Drogi transmisji to przede wszystkim droga kropelkowa, kontakt bezpośredni oraz aspiracja. Czynniki ryzyka ciężkich zakażeń to m.in. wiek skrajny, choroby przewlekłe (POChP, astma, mukowiscydoza), immunosupresja, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu oraz ekspozycja na czynniki drażniące.
Zakażenie klatki piersiowej – Etiologia, przyczyny, czynniki sprawcze
Zakażenie klatki piersiowej to infekcja płuc lub dróg oddechowych, która może manifestować się w postaci dwóch głównych typów: zapalenia oskrzeli (bronchitis) oraz zapalenia płuc (pneumonia). Przyczyny tych zakażeń różnią się w zależności od typu schorzenia oraz czynników ryzyka występujących u pacjenta.123
Czynniki zakaźne
Zakażenia klatki piersiowej są najczęściej wywoływane przez patogeny takie jak wirusy, bakterie, a rzadziej przez grzyby. Sposób leczenia zależy od czynnika etiologicznego wywołującego infekcję.42
Zakażenia wirusowe
Wirusy są najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia oskrzeli i stanowią około 85-95% wszystkich przypadków tej choroby.56 Do najczęstszych wirusów wywołujących zakażenia klatki piersiowej należą:
- Wirusy grypy (influenza)78
- Wirus syncytialny układu oddechowego (RSV)79
- Rinowirusy (powodujące przeziębienie)78
- Adenowirusy78
- Koronawirusy, w tym SARS-CoV-2 (COVID-19)810
- Wirusy paragrypy (HPIV)11
- Metapneumowirusy (HMPV)11
Wirusowe zakażenia klatki piersiowej są zwykle łagodniejsze niż bakteryjne i zazwyczaj ustępują samoistnie po kilku tygodniach bez konieczności stosowania antybiotyków.212
Zakażenia bakteryjne
Bakterie są najczęstszą przyczyną zapalenia płuc u dorosłych, podczas gdy wirusy dominują jako czynnik etiologiczny u dzieci w wieku szkolnym.11 Zapalenie oskrzeli jest rzadziej wywoływane przez bakterie (około 1-10% przypadków).1314 Najczęstsze bakterie wywołujące zakażenia klatki piersiowej to:
- Streptococcus pneumoniae (pneumokok) – najczęstsza przyczyna bakteryjnego zapalenia płuc1015
- Haemophilus influenzae – druga co do częstości przyczyna bakteryjnego zapalenia płuc1617
- Mycoplasma pneumoniae – powodująca tzw. atypowe zapalenie płuc („walking pneumonia”)1015
- Chlamydia pneumoniae1819
- Legionella pneumophila – bakteria wywołująca chorobę legionistów1920
- Bordetella pertussis720
- Moraxella catarrhalis2117
- Staphylococcus aureus, w tym szczepy MRSA (metycylinooporne)2223
Bakteryjne zakażenia klatki piersiowej zazwyczaj wymagają leczenia antybiotykami. Terapia ta jest skuteczna wyłącznie w przypadku infekcji bakteryjnych, nie wirusowych.212
Zakażenia grzybicze
Zakażenia grzybicze klatki piersiowej występują rzadziej niż bakteryjne czy wirusowe. Zazwyczaj dotykają osób z osłabionym układem odpornościowym lub z chorobami współistniejącymi.1024 Do najczęstszych grzybów wywołujących zakażenia klatki piersiowej należą:
- Pneumocystis jirovecii – powoduje zapalenie płuc głównie u osób z AIDS lub o znacznie osłabionej odporności2416
- Aspergillus – występuje powszechnie w środowisku, szczególnie podczas prac budowlanych lub ogrodniczych2523
- Histoplasma capsulatum922
- Cryptococcus1922
- Coccidioides2619
Drogi transmisji zakażeń klatki piersiowej
Zakażenia klatki piersiowej rozprzestrzeniają się na kilka sposobów:127
- Drogą kropelkową – gdy zakażona osoba kaszle lub kicha, wydziela w powietrze drobne kropelki zawierające patogeny, które mogą być wdychane przez inne osoby13
- Przez kontakt bezpośredni – dotykanie powierzchni zakażonych wirusem lub bakterią, a następnie dotykanie ust lub nosa328
- Przez aspirację – gdy pokarm, płyny, wymiociny lub ślina dostają się do płuc zamiast do przełyku2930
Czynniki pozakaźne
Oprócz patogenów zakaźnych, zakażenia klatki piersiowej mogą być powodowane lub nasilane przez inne czynniki:31
- Wdychanie substancji drażniących, takich jak zanieczyszczenia powietrza, dym papierosowy, chemikalia czy gazy toksyczne328
- Aspiracja ciał obcych, pokarmu lub płynów do płuc1819
- Ekspozycja na promieniowanie33
Grupy podwyższonego ryzyka zakażeń klatki piersiowej
Niektóre grupy osób są bardziej narażone na rozwój ciężkich zakażeń klatki piersiowej.13 Należą do nich:
Czynniki demograficzne
- Niemowlęta i małe dzieci127
- Dzieci z zaburzeniami rozwojowymi134
- Osoby w podeszłym wieku113
- Kobiety w ciąży127
- Osoby z nadwagą lub otyłością134
Czynniki związane ze stylem życia
- Palenie tytoniu – jeden z najważniejszych czynników ryzyka nawracających zakażeń klatki piersiowej135
- Nadmierne i długotrwałe spożywanie alkoholu – osłabia naturalne mechanizmy obronne płuc3428
- Ogólnie słaby stan zdrowia i niedożywienie35
Choroby współistniejące
Osoby z następującymi chorobami przewlekłymi są bardziej narażone na rozwój zakażeń klatki piersiowej:113
- Choroby układu oddechowego:
- Choroby osłabiające układ odpornościowy:
- Inne choroby przewlekłe:
Osłabienie odporności
Osłabiony układ odpornościowy znacząco zwiększa ryzyko zakażeń klatki piersiowej.135 Może to wynikać z:
- Przebytej niedawno choroby114
- Stosowania leków immunosupresyjnych:
- Po przeszczepach narządów1
- Oparzeń30
Czynniki anatomiczne i środowiskowe
- Anomalie anatomiczne w płucach lub drogach oddechowych35
- Narażenie zawodowe na pyły, gazy i inne substancje drażniące637
- Zanieczyszczenie powietrza3638
- Kontakt z zakażonymi ptakami lub innymi zwierzętami36
Typy zakażeń klatki piersiowej w zależności od miejsca nabycia
W zależności od okoliczności, w których doszło do zakażenia, wyróżnia się następujące typy zakażeń klatki piersiowej:1019
Pozaszpitalne zakażenia klatki piersiowej
Nazywane także zakażeniami nabytymi w środowisku (community-acquired pneumonia, CAP) – są to zakażenia, do których dochodzi poza środowiskiem szpitalnym lub innymi placówkami opieki zdrowotnej.1039 Charakteryzują się tym, że:
- Są najczęstszym typem zakażeń klatki piersiowej19
- Najczęściej wywołuje je Streptococcus pneumoniae (pneumokok)15
- Inne częste patogeny to Haemophilus influenzae, wirusy grypy i przeziębienia1539
Szpitalne zakażenia klatki piersiowej
Zwane także zakażeniami szpitalnymi (hospital-acquired pneumonia, HAP) – rozwijają się u pacjentów przebywających w szpitalu co najmniej 48 godzin po przyjęciu.1040 Charakteryzują się tym, że:
- Mogą być poważniejsze niż zakażenia pozaszpitalne19
- Często wywołują je bakterie oporne na antybiotyki1015
- Najczęstsze patogeny to Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus (w tym MRSA)15
Zakażenia związane z wentylacją mechaniczną
Zwane również zapaleniem płuc związanym z respiratorem (ventilator-associated pneumonia, VAP) – rozwijają się u pacjentów wentylowanych mechanicznie przez co najmniej 48 godzin.40 Charakteryzują się:
Zakażenia związane z opieką zdrowotną
Tzw. health care-associated pneumonia (HCAP) – występuje u osób przebywających w ośrodkach opieki długoterminowej lub otrzymujących leczenie w przychodniach, w tym w ośrodkach dializoterapii.10
Zakażenia aspiracyjne klatki piersiowej
Zapalenie płuc aspiracyjne (aspiracyjne zapalenie płuc) powstaje, gdy pokarm, płyny, wymiociny lub ślina dostają się do płuc zamiast do przełyku.1041 Charakteryzuje się następującymi cechami:
- Występuje częściej u osób z zaburzonym odruchem połykania lub wymiotnym19
- Czynniki ryzyka obejmują:
- Może prowadzić do zapalenia płuc bakteryjnego, gdy zaaspirowany materiał zawiera bakterie42
Przyczyny nawracających zakażeń klatki piersiowej
Nawracające zakażenia klatki piersiowej mogą wskazywać na poważniejsze problemy zdrowotne.3514 Najczęstsze przyczyny to:
- Nierozpoznane lub nieleczone choroby przewlekłe układu oddechowego (POChP, astma, rozstrzenie oskrzeli)3514
- Osłabiony układ odpornościowy3530
- Nierozpoznane anomalie anatomiczne dróg oddechowych35
- Nowotwory płuc powodujące obstrukcję3043
- Aspiracja treści pokarmowej3530
- Niedobór alfa-1-antytrypsyny3044
- Choroby autoimmunologiczne35
- Przewlekłe narażenie na czynniki drażniące układ oddechowy (dym tytoniowy, zanieczyszczenia)637
COVID-19 a zakażenia klatki piersiowej
Zakażenie wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19) może prowadzić do zapalenia płuc i stanowi istotną przyczynę zakażeń klatki piersiowej od początku pandemii.108 Charakterystyka COVID-19 w kontekście zakażeń klatki piersiowej:
- Może powodować wirusowe zapalenie płuc o ciężkim przebiegu2145
- Jest jedną z głównych przyczyn hospitalizacji związanych z zapaleniem płuc45
- Może osłabić układ odpornościowy, zwiększając podatność na wtórne zakażenia bakteryjne4619
- Może prowadzić do zespołu ostrej niewydolności oddechowej (ARDS)47
- Może powodować długotrwałe uszkodzenie płuc47
Interakcje między patogenami w zakażeniach klatki piersiowej
Zakażenia klatki piersiowej mogą wynikać z interakcji między różnymi patogenami lub z sekwencyjnych infekcji:1835
- Infekcje wirusowe (np. grypa, przeziębienie) często poprzedzają i torują drogę zakażeniom bakteryjnym4841
- Wirusy mogą uszkadzać nabłonek dróg oddechowych, ułatwiając kolonizację bakteryjną48
- Bakteryjne zapalenie płuc często rozwija się jako powikłanie wirusowego zapalenia płuc49
- W co najmniej 50% przypadków nie udaje się zidentyfikować konkretnego patogenu odpowiedzialnego za zakażenie5020
Zakażenia klatki piersiowej to powszechne schorzenia o złożonej etiologii, obejmującej czynniki zakaźne (wirusy, bakterie, grzyby) oraz niezakaźne. Ich przebieg i ciężkość zależą od rodzaju patogenu, miejsca zakażenia, a także od indywidualnych czynników ryzyka pacjenta, takich jak wiek, choroby współistniejące czy stan układu odpornościowego. Prawidłowa identyfikacja czynnika etiologicznego ma kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia, szczególnie w odniesieniu do decyzji o zastosowaniu antybiotykoterapii.212
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.