Włóknienie płuc idiopatyczne
Epidemiologia
Idiopatyczne włóknienie płuc (IPF) jest najczęstszą i najcięższą postacią idiopatycznych zapaleń śródmiąższowych płuc, charakteryzującą się przewlekłym, postępującym włóknieniem tkanki śródmiąższowej o nieznanej etiologii, głównie u osób powyżej 50. roku życia. Globalna zapadalność wynosi około 10,7 przypadków na 100 000 osobolat u mężczyzn i 7,4 na 100 000 u kobiet, a chorobowość szacowana jest na 20 przypadków na 100 000 u mężczyzn i 13 na 100 000 u kobiet. W Europie diagnozuje się około 40 000 nowych przypadków rocznie, z najwyższą zapadalnością w Wielkiej Brytanii (4,6-8,65/100 000). W USA chorobowość wzrosła z 202,2 do 494,5 przypadków na 100 000 w latach 2001-2011, a roczna zapadalność utrzymuje się na poziomie około 93,7/100 000 osobolat. IPF częściej dotyka mężczyzn, a ryzyko wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie u osób ≥75 lat (27,1-76,4/100 000 osobolat). Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, narażenia środowiskowe, patogeny mikrobiologiczne oraz predyspozycje genetyczne. Średni czas przeżycia po rozpoznaniu wynosi 3-5 lat, a śmiertelność stale rośnie, z 67 843 zgonami w USA w latach 2020-2022, gdzie IPF była przyczyną podstawową lub współistniejącą.
- Epidemiologia idiopatycznego włóknienia płuc
- Występowanie IPF na świecie
- Zapadalność i chorobowość w różnych regionach
- Trendy czasowe i zróżnicowanie geograficzne
- Czynniki ryzyka i charakterystyka demograficzna
- Rejestry IPF i wyzwania badawcze
- Wpływ na zdrowie publiczne i prognozy
- Wyzwania w badaniach epidemiologicznych IPF
- Podsumowanie aktualnych trendów
Epidemiologia idiopatycznego włóknienia płuc
Idiopatyczne włóknienie płuc (IPF) jest najczęstszą postacią wśród idiopatycznych zapaleń śródmiąższowych płuc. Charakteryzuje się przewlekłym, postępującym włóknieniem tkanki śródmiąższowej płuc o nieznanej przyczynie, występującym głównie u osób starszych. Zarówno zapadalność, jak i chorobowość na IPF wydają się wzrastać w ostatnich dekadach1. Określenie epidemiologii IPF jest trudnym zadaniem ze względu na nieostre definicje, zmieniające się wytyczne dotyczące kodowania i konsensusy ekspertów, wysokie niedodiagnozowanie, które często występuje bardzo późno w naturalnym przebiegu choroby, a także status choroby rzadkiej12.
Występowanie IPF na świecie
IPF stanowi od 20% do połowy wszystkich przypadków chorób śródmiąższowych płuc (ILD) i jest najczęstszą oraz najcięższą postacią idiopatycznych zapaleń śródmiąższowych płuc (IIP), grupy ILD o nieznanej przyczynie34. Idiopatyczne włóknienie płuc uznawane jest za chorobę rzadką (występującą u mniej niż 5 na 10 000 osób rocznie), jednak jej obciążenie jest wysokie4. Tylko w Europie każdego roku diagnozuje się około 40 000 nowych przypadków3.
Według szacunków, na świecie zapadalność na IPF wynosi około 10,7 przypadków na 100 000 osobolat dla mężczyzn i 7,4 przypadków na 100 000 osobolat dla kobiet. Chorobowość IPF szacuje się na około 20 przypadków na 100 000 osób dla mężczyzn i 13 przypadków na 100 000 osób dla kobiet56. Według Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH), w Stanach Zjednoczonych IPF dotyka około 100 000 osób, a każdego roku diagnozuje się około 30 000 do 40 000 nowych przypadków78.
Zapadalność i chorobowość w różnych regionach
Obserwuje się znaczne zróżnicowanie wskaźników chorobowości i zapadalności w zależności od regionu geograficznego9. Skorygowane oszacowania zapadalności (na 10 000 osób) w badaniach międzynarodowych wahają się od 0,35 do 1,30 w krajach Azji i Pacyfiku, od 0,09 do 0,49 w Europie oraz od 0,75 do 0,93 w Ameryce Północnej. Skorygowane wskaźniki chorobowości wahają się od 0,57 do 4,51 w krajach Azji i Pacyfiku, od 0,33 do 2,51 w Europie oraz od 2,40 do 2,98 w Ameryce Północnej9.
W Europie najwyższe wskaźniki IPF odnotowywane są w Wielkiej Brytanii, gdzie zapadalność wynosi od 4,6 do 8,65 przypadków na 100 000 osób rocznie, a każdego roku diagnozuje się około 6000 nowych przypadków10. W badaniu przeprowadzonym w hrabstwie Olmsted w Minnesocie w latach 1997-2005, dostosowane do wieku i płci wskaźniki zapadalności na IPF wśród mieszkańców w wieku 50 lat lub starszych wahały się od 8,8 przypadków na 100 000 osobolat (przy wąskich kryteriach diagnostycznych) do 17,4 przypadków na 100 000 osobolat (przy szerokich kryteriach)11.
W retrospektywnym badaniu populacji objętej programem Medicare w Stanach Zjednoczonych (w większości ≥65 lat) stwierdzono, że chorobowość IPF wzrosła z 202,2 przypadków na 100 000 w 2001 roku do 494,5 przypadków na 100 000 w 2011 roku, przy czym roczna zapadalność utrzymywała się na poziomie 93,7 przypadków na 100 000 osobolat123.
Trendy czasowe i zróżnicowanie geograficzne
Trendy w zakresie chorobowości i zapadalności na IPF wydają się wykazywać wzrost na przestrzeni czasu13. Globalna zapadalność na IPF jest szacowana na około 10 przypadków na 100 000 osób rocznie i jest rzadka u osób poniżej 50. roku życia, natomiast częściej występuje od szóstej dekady życia13. Choroba częściej dotyka mężczyzn niż kobiety i może być obserwowana we wszystkich rasach i grupach etnicznych, choć prawdopodobnie z dużą zmiennością14.
Śmiertelność z powodu IPF wydaje się stale wzrastać na całym świecie. W 2014 roku oszacowano między 28 000 a 65 000 zgonów w Europie oraz między 13 000 a 17 000 zgonów w Stanach Zjednoczonych144. Badanie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) wykazało, że w latach 2020-2022 odnotowano 67 843 zgony, w których IPF wymieniono jako podstawową (38 869 lub 57,3%) lub współistniejącą (28 974 lub 42,7%) przyczynę, co stanowiło 0,7% z 9 738 271 zgonów15.
W badaniu populacji weteranów w USA zaobserwowano znaczący wzrost zapadalności i chorobowości w latach 2010-2019. Chorobowość wzrosła z 276 przypadków na 100 000 w 2010 roku do 725 przypadków na 100 000 w 2019 roku, a roczna zapadalność wzrosła z 73 przypadków na 100 000 osobolat w 2010 roku do 210 przypadków na 100 000 osobolat w 2019 roku16.
Czynniki ryzyka i charakterystyka demograficzna
Do głównych czynników ryzyka związanych z IPF należą10:
Choroba występuje głównie u osób starszych – chorobowość IPF wzrasta wraz z wiekiem, a większość pacjentów ma ponad 50 lat w momencie diagnozy, z wyższym odsetkiem mężczyzn niż kobiet10. Około dwie trzecie osób z rozpoznanym IPF ma co najmniej 60 lat w momencie diagnozy18. Narażenie zawodowe na czynniki środowiskowe przyczynia się do około 26% wszystkich przypadków IPF (frakcja przypisana populacji – PAF)17.
Badania wskazują, że zapadalność IPF u osób w wieku poniżej 55 lat wynosi zaledwie 0,4-1,2 przypadków na 100 000 osobolat, podczas gdy u osób w wieku 75 lat lub starszych jest znacznie wyższa i waha się od 27,1 do 76,4 przypadków na 100 000 osobolat18. Ryzyko IPF u osób w wieku 75 lat lub starszych jest ośmiokrotnie wyższe niż u osób w wieku 45-54 lat19.
Rejestry IPF i wyzwania badawcze
Ze względu na rzadkość występowania IPF, dokładne dane epidemiologiczne są trudne do uzyskania i często ograniczone metodologicznymi słabościami20. Badania oparte na rejestrach krajowych mogą dostarczać bardziej wiarygodnych danych na temat IPF21. Obecnie rejestry krajowe, każdy z własną metodologią, utworzono w Niemczech, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Grecji, Hiszpanii, Australii, Indiach i Chinach22.
W Ameryce Łacińskiej utworzono pierwszy regionalny rejestr IPF – REFIPI (Latin American Registry of Idiopathic Pulmonary Fibrosis), który ma na celu określenie charakterystyki demograficznej, klinicznej, funkcjonalnej i radiologicznej pacjentów z IPF w Ameryce Łacińskiej w momencie diagnozy i w przebiegu choroby, a także rejestrowanie stosowanych terapii, ich skuteczności i bezpieczeństwa w praktyce klinicznej22.
Rejestry kliniczne umożliwiają zwiększenie dokładności identyfikacji przypadków i bardziej kompleksowe gromadzenie danych, co jest szczególnie pomocne w złożonych schorzeniach, takich jak włóknienie płuc. Badanie epidemiologii przy użyciu rejestrów klinicznych jest jednak ograniczone przez koszty wymagane do ich tworzenia i utrzymania, ewoluujące kryteria diagnostyczne, które mogą wpływać na identyfikację przypadków, oraz błąd skierowania, ponieważ te bazy danych często znajdują się w ośrodkach specjalistycznych23.
Wpływ na zdrowie publiczne i prognozy
IPF ma istotny wpływ na zdrowie publiczne zarówno pod względem jakości życia pacjentów, jak i obciążenia systemów opieki zdrowotnej. Pomimo że jest to choroba rzadka, jej wpływ jest prawdopodobnie niedoceniany zarówno pod względem występowania (tj. zapadalności, chorobowości), jak i wpływu na zdrowie publiczne (tj. kosztów opieki zdrowotnej i wykorzystania zasobów)24.
Prognoza dla pacjentów z IPF jest niekorzystna, a średni czas przeżycia po diagnozie wynosi od trzech do pięciu lat25. Ryzyko zgonu wzrasta o 58% dla kobiet i 64% dla mężczyzn6. W Kanadzie 4-letnie ryzyko zgonu u pacjentów z IPF wynosi 41%, a jakość życia z IPF po 2 latach jest niższa niż w przypadku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc w stadium IV według klasyfikacji GOLD26.
Badania wskazują, że zachorowalność i śmiertelność z powodu IPF wydają się rosnąć, a przewiduje się, że chorobowość będzie dalej wzrastać wraz ze starzeniem się populacji24. Według prognoz GlobalData, liczba zdiagnozowanych przypadków incydentalnych IPF w siedmiu głównych rynkach (7MM: USA, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) wzrośnie z 28 301 przypadków w 2019 roku do 32 997 przypadków w 2029 roku, przy średnim rocznym wskaźniku wzrostu wynoszącym 1,66%2527.
Liczba zdiagnozowanych przypadków występujących IPF w 7MM wzrośnie ze 130 822 przypadków w 2019 roku do 153 747 przypadków w 2029 roku, przy średnim rocznym wskaźniku wzrostu wynoszącym 1,75%. Całkowita liczba przypadków występujących IPF w 7MM wzrośnie z 201 698 przypadków w 2019 roku do 237 113 przypadków w 2029 roku, przy średnim rocznym wskaźniku wzrostu wynoszącym 1,76%2827.
Choroby współistniejące i powikłania
Pacjenci z IPF często cierpią na choroby współistniejące, które mogą wpływać na przebieg kliniczny i rokowanie. Do najczęstszych chorób współistniejących należą29:
Najczęstszym powikłaniem występującym w IPF jest hipoksemia, czyli niski poziom tlenu we krwi, co często wymaga zależności od tlenoterapii uzupełniającej. Zaostrzenia, czyli pogorszenie objawów, są kolejnym z głównych powikłań życia z IPF. Ostre zaostrzenie zazwyczaj występuje po infekcji, niewydolności serca lub zatorowości płucnej, chociaż może również wystąpić bez znanej przyczyny7.
Inne poważniejsze powikłania, które mogą się pojawić, to rozwój zakrzepów krwi w płucach, nadciśnienie w sercu lub płucach, a nawet rak płuc7. Około 15-20% pacjentów doświadcza ostrych zaostrzeń, które są zwykle ciężkie i mogą być śmiertelne31.
Badanie przeprowadzone w Korei Południowej wykazało, że chorobowość wielu chorób współistniejących wzrosła ponad dwukrotnie w ciągu trzech lat od diagnozy IPF, z wyjątkiem choroby niedokrwiennej serca i zastoinowej niewydolności serca32. Wyższy wskaźnik chorobowości współistniejących (CCI≥4) był związany ze zwiększoną liczbą hospitalizacji i zwiększonymi całkowitymi kosztami medycznymi, co sugeruje, że choroby współistniejące mogą wpływać na przebieg kliniczny IPF32.
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych IPF
Badanie epidemiologii IPF napotyka na szereg wyzwań metodologicznych. Do głównych problemów należą33:
- Heterogeniczność etiologii33
- Złożoność diagnozy i późne jej postawienie34
- Niska liczba zdiagnozowanych pacjentów33
- Metody stosowane do retrospektywnej analizy baz danych pacjentów33
- Zmienne definicje przypadków stosowane w różnych badaniach9
Z powodu tych ograniczeń obserwuje się dużą zmienność wskaźników chorobowości i zapadalności w badaniach krajowych i międzynarodowych4. Biorąc pod uwagę trudności diagnostyczne, zaktualizowane kryteria diagnostyczne i różnice w metodologiach badań, istnieje znaczna heterogeniczność między badaniami dostarczającymi szacunkowe dane epidemiologiczne w IPF, co wpływa na zrozumienie globalnego obciążenia chorobą9.
Wskaźniki zapadalności i chorobowości IPF na świecie są zmienne, nawet po dokonaniu możliwych korekt statystycznych uwzględniających różnice między badaniami9. Idealnie próba badawcza powinna być duża, aby zweryfikować diagnozę kliniczną poprzez przegląd dokumentacji medycznej21.
Dane epidemiologiczne dotyczące IPF są uzyskiwane przy użyciu różnych źródeł danych. W przypadku tych, które korzystają z baz danych roszczeń, ważne jest rozróżnienie między specyficznymi a niespecyficznymi definicjami przypadków IPF, ponieważ szacunki mogą drastycznie się różnić w zależności od zastosowanych definicji9.
Biorąc pod uwagę negatywne rokowanie związane z IPF, uzasadnione jest przeprowadzenie dalszych badań epidemiologicznych, które pomogą zidentyfikować pacjentów z ILD, u których może rozwinąć się fenotyp postępującego włóknienia, i umożliwić skuteczne zarządzanie kliniczne33.
Podsumowanie aktualnych trendów
Na podstawie dostępnych danych można stwierdzić, że globalna zapadalność na IPF wynosi około 10 przypadków na 100 000 osób rocznie, przy czym choroba rzadko występuje u osób poniżej 50. roku życia i jest częstsza od szóstej dekady życia. IPF częściej dotyka mężczyzn niż kobiety i może być obserwowana we wszystkich rasach i grupach etnicznych, choć z dużą zmiennością13.
Trendy w zakresie chorobowości i zapadalności na IPF są rosnące13. Wzrost liczby pacjentów na całym świecie może być przypisywany, między innymi, starzeniu się populacji, większej świadomości choroby i ulepszonym narzędziom diagnostycznym9.
W oparciu o kraje uwzględnione w analizach, skorygowana zapadalność i chorobowość IPF mieści się w zakresie odpowiednio 0,09-1,30 i 0,33-4,51 na 10 000 osób9. Według tych szacunków chorobowości, IPF pozostaje chorobą rzadką we wszystkich krajach z wyjątkiem Korei Południowej9.
W nadchodzących latach przewiduje się dalszy wzrost zarówno zapadalności, jak i chorobowości na IPF, co podkreśla potrzebę lepszego zrozumienia epidemiologii choroby, jej czynników ryzyka oraz opracowania skuteczniejszych strategii diagnostycznych i terapeutycznych28.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.