Urazy oczu
Epidemiologia
Urazy oczu stanowią istotny problem zdrowia publicznego, będąc główną przyczyną zapobiegalnej utraty wzroku globalnie. Rocznie dochodzi do około 55 milionów urazów oczu, z czego 750 000 wymaga hospitalizacji, a 200 000 to urazy penetrujące gałkę oczną. W krajach rozwiniętych częstość ślepoty pourazowej wynosi około 9/100 000, natomiast w krajach rozwijających się aż 75/100 000. Urazy oczu stanowią 10-27% przypadków w poradniach okulistycznych i 38-65% w oddziałach ratunkowych. Najczęstszymi mechanizmami urazów są ciała obce, stłuczenia oraz wypadki drogowe, a głównymi miejscami ich występowania są miejsce pracy, dom oraz drogi. Mężczyźni, zwłaszcza w wieku produkcyjnym (16-44 lata), są najbardziej narażeni, z ryzykiem urazu związanym z pracą 6,56 razy wyższym niż u kobiet. Urazy otwartej gałki ocznej stanowią od 3 do 56% wszystkich urazów, w zależności od regionu. Wśród dzieci urazy związane są głównie z przedmiotami domowymi, zabawkami i upadkami, a u seniorów dominują upadki i urazy związane z czynnościami domowymi (np. wbijanie gwoździ, koszenie trawy).
- Epidemiologia urazów oczu
- Globalne dane epidemiologiczne
- Wskaźniki występowania w różnych regionach
- Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
- Urazy oczu związane z pracą
- Rodzaje i mechanizmy urazów oczu
- Miejsca występowania urazów oczu
- Urazy oczu w różnych grupach wiekowych
- Sezonowość i trendy czasowe w urazach oczu
- Skutki i wyniki urazów oczu
- Systemy nadzoru i rejestry urazów oczu
- Zapobieganie urazom oczu
- Nowe kierunki badań w epidemiologii urazów oczu
- Urazy oczu związane z konkretną działalnością
Epidemiologia urazów oczu
Urazy oczu stanowią istotny, globalny problem zdrowia publicznego, będący główną przyczyną zapobiegalnej utraty wzroku na świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i zgromadzonych danych epidemiologicznych, rocznie na całym świecie dochodzi do około 55 milionów urazów oczu, które ograniczają aktywność na dłużej niż jeden dzień. Około 750 000 przypadków wymaga hospitalizacji, w tym około 200 000 to urazy penetrujące gałkę oczną (otwarta gałka oczna). Na skutek urazów oczu około 1,6 miliona osób jest niewidomych, dodatkowe 2,3 miliona osób ma obustronne słabe widzenie, a prawie 19 milionów osób cierpi z powodu jednostronnej ślepoty lub słabego widzenia.1
Globalne dane epidemiologiczne
Częstość występowania urazów oczu różni się znacznie w zależności od regionu geograficznego i poziomu rozwoju danego kraju. W krajach rozwiniętych częstość występowania ślepoty z powodu urazów wynosi około 9 na 100 000 osób, podczas gdy w krajach rozwijających się wskaźnik ten jest znacznie wyższy i wynosi 75 na 100 000 osób.2 Szacuje się, że roczna liczba urazów oczu wymagających hospitalizacji waha się od 8,6 do 89 na 100 000 osób.3 Urazy oczu stanowią znaczący odsetek wszystkich przypadków w oddziałach okulistycznych – od 10% do 27% przypadków w przychodniach oraz od 38% do 65% przypadków w oddziałach ratunkowych.4
W Stanach Zjednoczonych rocznie dochodzi do około 2,4 miliona urazów oczu, co generuje koszty bezpośrednie i pośrednie na poziomie 5 milionów dolarów dla każdego miejskiego ośrodka leczenia urazów oczu.5 Roczne koszty hospitalizacji pacjentów z urazami oczu szacowane są na 155 milionów dolarów w Australii i 200 milionów dolarów w Stanach Zjednoczonych.6
Wskaźniki występowania w różnych regionach
Skumulowane dane z różnych badań pokazują zróżnicowaną częstość występowania urazów oczu w poszczególnych regionach świata:
- W Singapurze w latach 1991-1996 ogólny roczny wskaźnik urazów oczu wymagających hospitalizacji wynosił 12,6 na 100 000 osób, a roczny wskaźnik urazów otwartej gałki ocznej – 3,7 na 100 000.7
- W Niemczech odnotowano stosunkowo stałą częstość występowania urazów otwartej gałki ocznej na poziomie 3,0 na 100 000 populacji.8
- W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że występuje 3,1 penetrujących urazów oczu na 100 000 osobolat.9
- W Korei Południowej wskaźniki urazów oczu związanych z poważnymi urazami wynosiły odpowiednio 1,47/100 000, 1,57/100 000 i 1,48/100 000 w latach 2016, 2017 i 2018.10
- Na Tajwanie roczny wskaźnik urazów oczu wynosił 2,57% w 2000 r., 3,35% w 2005 r., 3,36% w 2010 r. i 3,28% w 2015 r., co jest wyższe niż globalne szacunki WHO.11
- W Indiach zbiorczy wskaźnik występowania urazów oczu wynosi około 4,5%.12
Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
Głównymi czynnikami ryzyka dla urazów oczu są wiek, płeć, status społeczno-ekonomiczny i styl życia.13 Dane epidemiologiczne wskazują na wyraźną przewagę urazów oczu wśród mężczyzn, szczególnie w młodszych grupach wiekowych i w określonych sektorach zawodowych.
Płeć jest istotnym czynnikiem ryzyka, przy czym mężczyźni mają 6,56 razy większe ryzyko doznania urazu oka związanego z pracą niż kobiety.14 W jednym z badań przeprowadzonych w Hiszpanii 88,4% wszystkich urazów oczu związanych z pracą wystąpiło u mężczyzn.15 Ta tendencja jest widoczna również w innych regionach – na przykład w badaniu z Bahrajnu 90,4% urazów oczu dotyczyło mężczyzn, a tylko 9,6% kobiet.16
Wiek jest kolejnym kluczowym czynnikiem ryzyka. Młodzi dorośli i osoby w wieku produkcyjnym są najbardziej narażeni na urazy oczu, szczególnie te związane z pracą. Grupa wiekowa 16-24 lata ma 1,77 razy większe ryzyko doznania urazu oka związanego z pracą niż pracownicy powyżej 55 roku życia.17 Jednakże u osób starszych ryzyko poważnych urazów oczu również wzrasta, co wykazano w badaniu, w którym płeć męska (skorygowany iloraz szans [aOR]: 1,91) i wiek 70-74 lata (aOR: 1,49) stanowią czynniki ryzyka poważnych urazów oczu.18
Urazy oczu związane z pracą
Urazy oczu związane z pracą stanowią znaczący odsetek wszystkich urazów oczu. W Hiszpanii w ciągu 10 lat odnotowano 50 265 urazów oczu związanych z pracą, z czego większość wystąpiła u mężczyzn (44 445; 88,4%), w grupie wiekowej 35-44 lata (15 992; 31,8%) i wśród pracowników przemysłu (18 899; 42,6%).19 Pracownicy przemysłu mają 7,73 razy większe ryzyko doznania urazu oka niż pracownicy sektora usług.20
W 2018 roku w Hiszpanii 17 579 pracowników przebywało na zwolnieniu lekarskim z powodu urazu oka związanego z pracą.21 Najczęstszymi urazami oczu związanymi z pracą są zapalenie rogówki (53,1%) i zapalenie spojówek (31,6%), które łącznie stanowią około 85% wszystkich urazów oczu związanych z pracą zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.22
Badania wykazały, że 70% pracowników, którzy doznali urazu oka, nie nosiło ochrony oczu.23 Skuteczność osobistego wyposażenia ochronnego oczu przeciwko poważnym urazom oczu jest dobrze udowodniona, ale jego stosowanie pozostaje niewystarczające.24
Rodzaje i mechanizmy urazów oczu
Urazy oczu można ogólnie sklasyfikować jako urazy otwartej gałki ocznej (penetrujące) i urazy zamkniętej gałki ocznej (niepenetrujące). W różnych badaniach obserwuje się różne proporcje tych typów urazów:
- W badaniu z RPA urazy otwartej gałki ocznej były częstsze (56,2%) niż urazy zamkniętej gałki ocznej (43,8%).25
- W Tajlandii zaobserwowano podobne proporcje urazów otwartej gałki ocznej (48,6%) i zamkniętej gałki ocznej (43,8%), z niewielkim odsetkiem urazów powiek/przydatków i urazów chemicznych (7,6%).26
- W północnym Iranie urazy zamkniętej gałki ocznej były najczęstszym rodzajem urazów oczu (96,0%), a częstość występowania urazów otwartej gałki ocznej była na bardzo niskim poziomie (4,0%).27
Mechanizmy urazów oczu są różnorodne i często związane z lokalnymi warunkami społeczno-ekonomicznymi i kulturowymi. Najczęstsze mechanizmy to:
- Urazy spowodowane przez ciała obce lub fragmenty – wysoki odsetek urazów oczu jest spowodowany przez fragmenty lub ciała obce i dotyczy przedniego odcinka gałki ocznej.28
- Urazy tępe/stłuczenia – w badaniu z RPA stłuczenia były najczęstszym rodzajem urazu (35,2%).29
- Wypadki drogowe – na Tajwanie wypadki drogowe (szczególnie z udziałem motocyklistów) pozostały dominującą zewnętrzną przyczyną urazów oczu wymagających hospitalizacji.30
- Urazy związane z drewnem – w Tajlandii urazy związane z drewnianymi przedmiotami stanowiły około jednej piątej wszystkich przyczyn.31
Wśród starszych dorosłych, upadki są najczęstszą przyczyną urazów oczu, a czynności takie jak wbijanie/przybijanie gwoździ (aOR: 5,84) i koszenie trawy (aOR: 2,51) stanowią czynniki ryzyka poważnych urazów oczu.32
Miejsca występowania urazów oczu
Miejsca, w których najczęściej dochodzi do urazów oczu, różnią się w zależności od regionu i grupy wiekowej:
- Miejsce pracy – w Tajlandii większość urazów (59,8%) wystąpiła w miejscu pracy.33
- Dom – w badaniu z RPA dom był odpowiedzialny za większość urazów oczu (60,6%), a następnie środowisko społeczne (15,2%), miejsce pracy lub przemysł (13,6%), miejsce pracy handlowej i rolnictwo (po 4,1%) oraz obiekty sportowe lub rekreacyjne (2,4%).34
- Drogi/ulice – w Kolumbii Brytyjskiej większość urazów oczu u dzieci i młodzieży wystąpiła na ulicach/autostradach, a następnie w domach.35
Badania ze Szkocji podkreślają, że poważne urazy oczu często występują w domu, a młodzi i starsi są szczególnie narażeni na ryzyko. Stanowi to istotną zmianę w epidemiologii poważnych urazów oczu i ma ważne implikacje dla profilaktyki.36
Urazy oczu w różnych grupach wiekowych
Urazy oczu u dzieci i młodzieży
Urazy oczu są istotną przyczyną jednoocznej ślepoty u dzieci. Badania wykazują, że urazy oczu u dzieci mają specyficzne cechy epidemiologiczne:
- W badaniu z Hongkongu na 60 przeanalizowanych urazów, osiem (13,3%) spowodowało pewien stopień deficytu widzenia. Rozkład urazów był następujący: stłuczenia – 29 (48,3%); niepenetrujące rany szarpane – 14 (23,3%); penetrujące rany szarpane – sześć (10,0%); oparzenia chemiczne – sześć (10%) i powierzchowne ciała obce – pięć (8,3%).37
- Trzynaście (21,7%) urazów oczu było związanych z powszechnymi przedmiotami domowymi, siedem (11,7%) urazów było spowodowanych przez kulki pistoletów-zabawek, a pięć (8,3%) urazów było związanych ze sportem.38
- W grupie wiekowej 15-19 lat około 72% pacjentów z urazami oczu spożywało alkohol przed urazem, co jest bezprecedensowym i ważnym ustaleniem wymagającym sensownej interwencji profilaktycznej.39
Urazy oczu wywołane zabawkami stanowią istotny problem u dzieci. Badania wykazują, że zabawki na baterie i pistolety-zabawki z pociskami są najczęstszą przyczyną urazów oczu. Większość urazów jest łagodna, ale niewielki odsetek może być poważny.40
Urazy oczu u osób starszych
W starzejącym się społeczeństwie roczna częstość występowania urazów oczu i okołooczodołowych u starszych pacjentów stale wzrasta. W badaniu obejmującym 1185 starszych pacjentów, 279 (23,5%) miało poważne urazy oczu. Analiza regresji logistycznej wieloczynnikowej wykazała, że płeć męska, wiek 70-74 lata, wbijanie/przybijanie gwoździ i koszenie trawy były czynnikami ryzyka poważnych urazów oczu.41
Sezonowość i trendy czasowe w urazach oczu
Urazy oczu wykazują wyraźną sezonowość, chociaż wzorce różnią się w zależności od regionu i rodzaju urazu. W badaniu przeprowadzonym w północnym Iranie lato (31,9%) było najczęstszą porą roku dla urazów oczu, a następnie jesień (28,6%) i wiosna (22,3%).42
W Korei Południowej wszystkie typy urazów wykazały znaczącą sezonowość, przy czym krwiaki przedniej komory oka i złamania dna oczodołu miały wyższe amplitudy w porównaniu z urazami otwartej gałki ocznej.43
Jeśli chodzi o trendy czasowe, na Tajwanie odsetek pacjentów z urazami oczu wymagających hospitalizacji zmniejszył się z 1,34% w 2000 r. do 0,63% w 2015 r., ale odsetek pacjentów hospitalizowanych wymagających operacji wzrósł.44 W Korei Południowej częstość występowania krwiaków przedniej komory oka i złamań dna oczodołu zmniejszyła się w latach 2010-2018, jednak częstość występowania urazów otwartej gałki ocznej nie zmniejszyła się w tym okresie.45
Skutki i wyniki urazów oczu
Urazy oczu mogą prowadzić do różnorodnych konsekwencji, od przejściowych zaburzeń widzenia po trwałą utratę wzroku. Dane z różnych badań pokazują zróżnicowane wyniki:
- W badaniu z Malawi urazy oczu prowadziły do jednoocznej ślepoty u 25,3% badanej populacji po 8 tygodniach od leczenia.46
- W Chinach wyniki wzrokowe u pacjentów z urazami były suboptymalne, tylko 51 osób osiągnęło końcową ostrość wzroku (VA) na poziomie 0,30 logMAR lub wyższym.47
- W Tajlandii grupa z urazami powiek/przydatków miała lepszą końcową ostrość wzroku w porównaniu z grupą z urazami otwartej i zamkniętej gałki ocznej.48
Powikłania urazów oczu prowadzące do jednoocznej ślepoty po 8 tygodniach obejmowały bliznowacenie rogówki, zapalenie wnętrza gałki ocznej, poważny uraz otwartej gałki ocznej i zanik gałki ocznej.49
Systemy nadzoru i rejestry urazów oczu
Dla poprawy monitorowania i zrozumienia epidemiologii urazów oczu, w wielu krajach utworzono specjalistyczne rejestry i systemy nadzoru:
- Agencja Obrony Zdrowia w USA rozszerza swoje możliwości badania i leczenia urazów oczu i problemów ze wzrokiem, aby poprawić opiekę nad żołnierzami i weteranami. Rejestr Urazów i Widzenia Oczu Obrony i Weteranów (DVEIVR) śledzi średnio około 7000 znaczących urazów oczu rocznie z udziałem żołnierzy służby czynnej.50
- System Nadzoru Wizji i Zdrowia Oczu (VEHSS) w USA obejmuje wskaźniki stosowania ochrony oczu z Narodowego Badania Zdrowia (NHIS). VEHSS wykorzystuje nowe i istniejące źródła danych do dostarczania informacji na temat utraty wzroku, zaburzeń oczu i usług opieki okulistycznej w Stanach Zjednoczonych.51
- Departament Obrony USA i Rejestry Urazów Wspólnego Teatru Działań Wielkiej Brytanii zawierają dane na temat częstości występowania urazów oczu i procedur leczenia przeprowadzanych u lokalnych cywilów i kombatantów.52
Zapobieganie urazom oczu
Z badań epidemiologicznych wynika, że znaczna część urazów oczu jest możliwa do uniknięcia. Skuteczne strategie zapobiegania urazom oczu obejmują:
- Używanie okularów ochronnych – badania wykazały, że okulary, w tym okulary korekcyjne, a nawet niekorygujące okulary przeciwsłoneczne, mogą zapewnić wymierną ochronę, co skutkuje niższą częstością występowania poważnych urazów oczu u osób noszących okulary.53
- Przepisy dotyczące fajerwerków – systematyczny przegląd zauważa, że regiony z bardziej restrykcyjnymi przepisami dotyczącymi fajerwerków mają o 87% niższy wskaźnik urazów okulistycznych.54
- Egzekwowanie przepisów wymagających stosowania sprzętu ochronnego w pojazdach silnikowych – na Tajwanie spadek wskaźnika hospitalizacji z powodu urazów oczu był prawdopodobnie spowodowany większym egzekwowaniem przepisów nakazujących stosowanie sprzętu ochronnego w pojazdach silnikowych.55
- Ukierunkowana edukacja w zakresie zapobiegania – programy zapobiegawcze skierowane do starszych dzieci muszą być skierowane bezpośrednio do dzieci, zapewniając edukację na temat potencjalnych przyczyn i konsekwencji urazów oczu.56
Odpowiednia ochrona najbardziej narażonych struktur oka w każdej pracy – rogówki i spojówki – zmniejszy liczbę przypadków urazów oczu związanych z pracą.57
Nowe kierunki badań w epidemiologii urazów oczu
Pomimo znacznych postępów w zrozumieniu epidemiologii urazów oczu, nadal istnieją luki w wiedzy, które wymagają dalszych badań:
- Standaryzowana międzynarodowa struktura do raportowania urazów oczu może być przydatna, zgodnie z raportowaniem za pośrednictwem US Eye Injury Registry.58
- Potrzebne są dalsze badania epidemiologiczne, aby umożliwić dokładniejsze planowanie środków zapobiegawczych i zarządzania.59
- Aktualnie nie ma badań epidemiologicznych i analiz urazów oczu obejmujących wiele regionów w różnych krajach, co stanowi lukę w wiedzy, którą należy wypełnić.60
- Potrzebne są większe wysiłki, aby zapobiegać urazom otwartej gałki ocznej, których częstość występowania nie zmniejsza się w niektórych regionach.61
Badacze podkreślają potrzebę skupienia większej uwagi na występowaniu urazów oczu wśród grup wrażliwych, takich jak dzieci, kobiety i osoby starsze, w celu opracowania środków zapobiegawczych.62
Urazy oczu związane z konkretną działalnością
Urazy oczu związane ze sportem
W badaniu dotyczącym urazów oczu związanych ze sportem w Stanach Zjednoczonych, w okresie badania 120 847 osób zgłosiło się z urazami oczu związanymi ze sportem, które były główną diagnozą u 85 961 pacjentów. Urazy występowały najczęściej wśród mężczyzn (69 849 [81,3%]) i najczęściej były spowodowane grą w koszykówkę (22,6%), grą w baseball lub softball (14,3%) i strzelaniem z wiatrówki (11,8%).63
Prawdopodobieństwo zgłoszenia się do oddziału ratunkowego z upośledzeniem widzenia było największe w przypadku urazów związanych z paintballem i wiatrówką w porównaniu z urazami związanymi z futbolem.64 W badaniu tym około 30 000 osób zgłaszało się rocznie do oddziałów ratunkowych w Stanach Zjednoczonych z urazami oczu związanymi ze sportem; w ponad 70% tych przypadków urazy oczu były główną diagnozą.65
Urazy oczu związane z fajerwerkami
Urazy spowodowane fajerwerkami odpowiadają za około 2% wszystkich zgłaszanych urazów oczu.66 Raport roczny dotyczący fajerwerków z 2021 r. Komisji Bezpieczeństwa Produktów Konsumenckich Stanów Zjednoczonych poinformował o 11 500 urazach leczonych w USA w roku kalendarzowym 2021.67
Amerykańska Akademia Pediatrii podała, że urazy oczu stanowią 20% wszystkich urazów związanych z fajerwerkami, a niektóre badania podają nawet 31%.68 Badania wykazują, że 99% wszystkich urazów oczu spowodowanych fajerwerkami wynika z fajerwerków klasy konsumenckiej i domowej roboty.69
W Stanach Zjednoczonych fajerwerki typu rakietowego i moździerzowego były znacząco związane z pękniętą gałką oczną i innymi formami poważnych urazów (krwiak komory przedniej oka i uraz rogówki), podczas gdy petardy były związane z oparzeniem oka, a pokazy publiczne z ciałami obcymi.70
Urazy oczu związane z laserami
Podstawą prawie wszystkich urazów oczu wywołanych laserem jest koncentracja promieniowania w zakresie widzialnym i bliskiej podczerwieni na siatkówce.71 Wspólnym późnym, wizualnie niszczycielskim efektem uszkodzeń laserowych jest bliznowacenie siatkówki, które może prowadzić do otworów w siatkówce, odwarstwienia siatkówki i opóźnionej ślepoty.72
Urazy oczu wynikające z ekspozycji na wiązki laserowe są stosunkowo rzadkie, ponieważ zwykle istnieje małe prawdopodobieństwo, że wiązka laserowa o stosunkowo małej średnicy wniknie do źrenicy oka.73 Przegląd danych o wypadkach sugeruje, że co najmniej jeden typ lasera jest odpowiedzialny za większość przypadkowych urazów, które skutkują utratą wzroku w eksponowanym oku.74
Urazy oczu w sytuacjach bojowych
Urazy oczu w sytuacjach bojowych stanowią znaczący problem dla personelu wojskowego i lokalnych cywilów w strefach konfliktów. Do 10% wszystkich ofiar bojowych obejmuje urazy oczu, które stają się coraz poważniejsze, obustronne i prawdopodobnie prowadzą do zatrzymanego wewnątrzgałkowego ciała obcego.75
Retrospektywny przegląd danych wykazał, że cywile i wojskowi z państw gospodarzy stanowili 3876 z 6241 (62%) urazów otwartej gałki ocznej leczonych w koalicyjnych wojskowych obiektach leczniczych podczas konfliktów w Iraku i Afganistanie.76
Wysoka częstość występowania i ciężkość urazów oczu w sytuacjach bojowych u lokalnych cywilów i kombatantów może wspierać programy mające na celu zwiększenie dostępności i noszenia bojowej ochrony oczu wśród lokalnych obywateli współpracujących z wojskami USA i koalicji.77
| Grupa wiekowa | Najczęstsze przyczyny urazów | Częstość występowania | Główne miejsca urazów |
|---|---|---|---|
| Dzieci (0-9 lat) | Przedmioty domowe, zabawki, upadki | 13,3% z deficytem widzenia | Dom, place zabaw |
| Młodzież (10-19 lat) | Sport, wypadki pojazdów, alkohol | 72% z wpływem alkoholu w grupie 15-19 lat | Ulice/autostrady, obiekty sportowe |
| Dorośli (20-54 lata) | Urazy związane z pracą, wypadki drogowe | 88,4% u mężczyzn, 31,8% w grupie 35-44 lata | Miejsce pracy, przemysł, drogi |
| Seniorzy (55+ lat) | Upadki, wbijanie/przybijanie gwoździ, koszenie | 23,5% z poważnymi urazami oczu | Dom, środowisko społeczne |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.