Tyłopochylenie pochwy (rektokela)
Epidemiologia
Tyłopochylenie pochwy (rektokela) to wypadanie tylnego kompartmentu pochwy, gdzie tkanka odbytnicy przepuklina się przez ubytek w przegrodzie odbytniczo-pochwowej. Częstość występowania rektokeli w populacji ogólnej wynosi od 7% do 50%, przy czym około 80% pacjentek jest bezobjawowych i diagnoza następuje podczas badania fizykalnego. Wypadanie narządów miednicy (POP) dotyka 40-60% kobiet po porodzie, a ryzyko operacji z tego powodu wynosi 12-19% do 80. roku życia. Główne czynniki ryzyka to poród pochwowy, wielodzietność, urazy okołoporodowe (zwłaszcza poród kleszczowy), wiek, menopauza, przewlekłe zaparcia, podwyższone BMI, przewlekły kaszel, palenie tytoniu, genetyka oraz wcześniejsza histerektomia. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, rektowaginalnym, kwestionariuszach oraz defekografii, gdzie rektokela ≥20 mm z objawami jest wskazaniem do operacji. Gradient ciśnienia odbytniczo-pochwowego >27,5 cm H₂O koreluje z objawową rektokelą.
Epidemiologia tyłopochylenia pochwy (rektokeli)
Tyłopochylenie pochwy (rektokela) stanowi rodzaj wypadania narządów miednicy, w którym tkanka odbytnicy przepuklina się przez ubytek w przegrodzie odbytniczo-pochwowej do światła pochwy. Jest to powszechny stan medyczny, który może powodować znaczny dyskomfort u kobiet.12
Częstotliwość występowania
Dokładna częstość występowania i rozpowszechnienie tyłopochylenia pochwy jest trudne do określenia z kilku powodów. Przede wszystkim, wiele pacjentek jest bezobjawowych i nie zgłasza się po pomoc medyczną. Ponadto brakuje kompleksowego systemu klasyfikacji rektokeli.1 Szacuje się jednak, że:
- Częstość występowania rektokeli wynosi od 7% do 50% w populacji ogólnej, a niektóre źródła podają nawet zakres 20-80%34
- Około 80% kobiet z rektokelą jest bezobjawowych i można ją zdiagnozować tylko podczas badania fizykalnego4
- W przypadku wypadania narządów miednicy w ogóle, częstość występowania wynosi około 67% u kobiet rodzących1
- Wypadanie narządów miednicy (POP) dotyka około 40-60% kobiet, które rodziły5
- W badaniu Women’s Health Initiative stwierdzono 41,1% występowania wypadania narządów miednicy podczas standardowej oceny fizykalnej u kobiet po menopauzie powyżej 60 roku życia, które nie miały wykonanej histerektomii6
Częstotliwość występowania w zależności od lokalizacji
Wypadanie narządów miednicy może dotyczyć różnych kompartmentów pochwy. Obserwuje się następujący rozkład defektów:78
- Tylko przedni kompartment – 40%
- Tylko tylny kompartment – 7%
- Tylko szczyt pochwy – 6%
- Przedni i tylny kompartment – 16%
- Przedni kompartment i szczyt – 9%
- Tylny kompartment i szczyt – 5%
- Wszystkie trzy kompartmenty – 18%
Wypadanie przedniej ściany pochwy jest dwa i trzy razy częstsze niż wypadanie tylnej ściany i szczytu pochwy.8 Wypadanie tylnej ściany pochwy (rektokela) występuje rzadziej niż wypadanie przedniej ściany (7% vs 40%).9
Ryzyko operacji
Kobiety mają znaczące ryzyko operacji z powodu wypadania narządów miednicy w ciągu życia:10811
- Około 11,1% kobiet do 80 roku życia przeszło zabieg chirurgiczny z powodu wypadania narządów miednicy1
- Dożywotnie ryzyko operacji z powodu wypadania narządów miednicy u kobiet wynosi 12-19%5
- W USA wykonuje się rocznie ponad 200 000 operacji z powodu wypadania narządów miednicy1012
- Przewiduje się, że liczba kobiet poszukujących leczenia z powodu wypadania narządów miednicy wzrośnie o 45% w ciągu najbliższych kilku lat10
- Prognozuje się, że do 2050 roku liczba kobiet cierpiących na wypadanie narządów miednicy wzrośnie o około 50%11
Czynniki ryzyka
Identyfikacja czynników ryzyka jest kluczowa dla zrozumienia epidemiologii tyłopochylenia pochwy. Do głównych czynników ryzyka należą:131415
Czynniki związane z porodem:
- Poród pochwowy – częstość wypadania narządów miednicy wynosi 50% u kobiet rodzących i 2% u nieródek16
- Wielodzietność – ryzyko wzrasta z liczbą porodów1614
- Urazy okołoporodowe, w tym nacięcie krocza i poród kleszczowy1414
- Stosowanie kleszczy przy porodzie jest głównym czynnikiem ryzyka uszkodzenia mięśni dźwigaczy odbytu, natomiast poród z użyciem próżnociągu nie jest związany ze zwiększonym ryzykiem1717
Czynniki związane z wiekiem i statusem hormonalnym:
- Wiek – ryzyko podwaja się z każdą dekadą życia16
- Menopauza – badania sugerują związek między menopauzą a rozwojem wypadania narządów miednicy16
- Objawy wypadania narządów miednicy występują najczęściej u kobiet w wieku 70-79 lat12
- Szczyt częstości występowania wypadania narządów miednicy to 5% u kobiet w wieku 60-69 lat8
Czynniki związane ze stylem życia i nawykami:
- Przewlekłe zaparcia i wysiłek podczas defekacji1314
- Zwiększony wskaźnik masy ciała (BMI)1316
- Przewlekły kaszel lub zapalenie oskrzeli14
- Palenie tytoniu – prawdopodobnie z powodu przewlekłego kaszlu16
- Powtarzające się ciężkie podnoszenie ciężarów1416
Czynniki genetyczne i anatomiczne:
- Genetyka – niektóre osoby rodzą się ze słabszą tkanką łączną w obszarze miednicy14
- Historia rodzinna – zwiększone ryzyko u kobiet, których krewni pierwszego stopnia mają wypadanie narządów miednicy16
- Zespół hipermobilności stawów i zaburzenia tkanki łącznej, takie jak zespół Ehlersa-Danlosa i zespół Marfana16
Czynniki medyczne i chirurgiczne:
Epidemiologia w różnych grupach etnicznych
Objawowe wypadanie narządów miednicy występuje najczęściej wśród kobiet pochodzenia latynoamerykańskiego, a najrzadziej wśród kobiet pochodzenia afroamerykańskiego.16
Znaczenie kliniczne i prognozy
Rektokela może mieć znaczący wpływ na jakość życia pacjentek, jednak należy zauważyć, że:1718
- Wiele kobiet nie odczuwa dyskomfortu związanego z wypadaniem, szczególnie gdy wyjaśniona zostanie łagodna i często niepostępująca natura tego stanu17
- Rektokela może się pogorszyć bez leczenia18
- Niektóre badania wskazują, że wypadanie postępuje do menopauzy, a następnie wskaźniki progresji i regresji są niskie8
Gradient ciśnienia odbytniczo-pochwowego
Badania wykazały, że gradient ciśnienia odbytniczo-pochwowego jest czynnikiem ryzyka objawowej rektokeli u pacjentek z wypadaniem narządów miednicy:33
- Objawowa rektokela była znacząco związana ze starszym wiekiem, wyższym wynikiem objawów obstrukcyjnej defekacji i niższym stopniem wypadania szczytowego3
- Gradient ciśnienia odbytniczo-pochwowego był znacząco podwyższony u pacjentek z objawową rektokelą3
- Wartość graniczna 27,5 cm H₂O wykazała dobrą czułość i swoistość, szczególnie jako test wykluczający33
Nadzór i monitorowanie
Metody diagnostyczne
Diagnoza tyłopochylenia pochwy często następuje podczas badania miednicy. Stosuje się następujące metody diagnostyczne:1920
- Badanie fizykalne – badanie pochwy i odbytnicy1920
- Kwestionariusze – oceniające stopień wypuklenia i wpływ na jakość życia19
- Badanie rektowaginalne – odciągnięcie przedniej ściany pochwy i obserwacja tylnej ściany pochwy podczas spoczynku oraz napinania20
- Defekografia – uważana przez niektórych za użyteczne narzędzie diagnostyczne, ponieważ dostarcza obiektywnych wyników i identyfikuje nieprawidłowości anatomiczne44
W literaturze kolorektalnej odnotowano, że defekografia pokazująca rektokelę większą lub równą 20 mm z objawami jest dobrym wskazaniem do operacji, jednak to ustalenie nie było jednoznaczne we wszystkich badaniach.4
Monitorowanie progresji
Monitorowanie progresji tyłopochylenia pochwy jest istotne, ponieważ:86
- Ograniczone dane sugerują, że wypadanie postępuje do menopauzy, a następnie wskaźniki progresji i regresji są niskie8
- Wypadanie narządów miednicy może postępować wraz ze wzrostem wskaźnika masy ciała (BMI)6
- Utrata masy ciała nie powoduje cofnięcia się wypadania6
Zapobieganie progresji
Aby zapobiec pogorszeniu tyłopochylenia pochwy, zaleca się:1421
- Regularne wykonywanie ćwiczeń Kegla – wzmacniają mięśnie dna miednicy1421
- Leczenie i zapobieganie zaparciom – picie dużej ilości płynów i spożywanie pokarmów bogatych w błonnik14
- Unikanie ciężkiego podnoszenia i prawidłowe podnoszenie – używanie nóg zamiast talii lub pleców14
- Kontrolowanie kaszlu – leczenie przewlekłego kaszlu lub zapalenia oskrzeli, niepalenie14
- Unikanie przyrostu masy ciała14
Modyfikowalne czynniki ryzyka
Głównym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka urazu dna miednicy i późniejszego wypadania narządów miednicy jest zastosowanie kleszczy podczas porodu, natomiast zastosowanie próżnociągu nie jest związane ze zwiększonym ryzykiem.17 Istnieją dowody, że zastąpienie kleszczy próżnociągiem, jak to miało miejsce w Danii między 1960 a 1980 rokiem, może znacznie zmniejszyć dożywotnie ryzyko operacji wypadania.17
Opcje lecznicze i ich skuteczność
Opcje leczenia tyłopochylenia pochwy obejmują:1964
- Obserwację6
- Trening mięśni dna miednicy (ćwiczenia Kegla)196
- Wsparcie mechaniczne (pesaria)64
- Operację6
Leczenie operacyjne może być wskazane, jeśli:19179
- Rektokela jest objawowa i konserwatywne metody leczenia nie przyniosły rezultatów lub zostały odrzucone9
- W przypadkach zaawansowanego wypadania w stopniu 3 lub 49
- Jeśli znaleziono rektokelę u osoby z uciążliwą obstrukcyjną defekacją, leczenie chirurgiczne może być wskazane nawet bez objawów wypadania17
- Wskaźniki powodzenia anatomicznego wynoszą od 82% do 90% przy zastosowaniu metody naprawy specyficznej dla miejsca4
- Nawrót występuje u 7-14% kobiet po roku od tradycyjnej kolporafii tylnej22
- Większość osób, które przeszły operację rektokeli, doświadcza ustąpienia objawów po zabiegu18
Obecnie nie ma danych potwierdzających stosowanie siatki lub przeszczepu do wzmocnienia izolowanego defektu tylnego kompartmentu.22
Prognozy na przyszłość
Ze względu na starzenie się populacji w Stanach Zjednoczonych przewiduje się, że do 2050 roku liczba kobiet doświadczających wypadania narządów miednicy wzrośnie o około 50%.11 Prognozy wskazują, że:10822
- Liczba kobiet poszukujących opieki z powodu wypadania narządów miednicy wzrośnie o 45% w ciągu najbliższych kilku lat10
- Liczba kobiet z wypadaniem narządów miednicy ma wzrosnąć o 46%, do 4,9 miliona, do 2050 roku8
- Niedawne prognozy szacują, że liczba kobiet poddawanych operacji z powodu wypadania narządów miednicy wzrośnie do około 250 000 do 2050 roku22
Te rosnące liczby podkreślają znaczenie dalszych badań, skutecznych strategii zapobiegawczych i rozwoju metod leczenia tyłopochylenia pochwy oraz innych form wypadania narządów miednicy.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.