Puchitis
Epidemiologia
Puchitis jest najczęstszym powikłaniem niezwiązanym z zabiegiem chirurgicznym u pacjentów po proktokolektomii odtwórczej z zespoleniem jelitowo-odbytowym (IPAA) z powodu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG). Skumulowana częstość występowania puchitis wynosi około 48% w ciągu pierwszych 2 lat po operacji, z wyraźnie wyższym ryzykiem u pacjentów z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (PSC) – do 79% po 10 latach, w porównaniu do 45,5% u pacjentów bez PSC. Inne czynniki ryzyka to wcześniejsza terapia anty-TNF alfa (aOR 1,63), pozajelitowe manifestacje choroby zapalnej jelita, rozległe zapalenie okrężnicy, status osoby niepalącej, backwash ileitis, regularne stosowanie NLPZ oraz współistniejące choroby autoimmunologiczne. Puchitis może mieć przebieg ostry lub przewlekły, z około 60% pacjentów doświadczających nawrotów, a 19% rozwijających postać oporną na antybiotyki. Ryzyko dysplazji i raka zbiornika jest niskie u pacjentów bez wcześniejszej neoplazji, ale znacząco wzrasta u osób z dysplazją okołooperacyjną (HR 3,76) lub wcześniejszym rakiem (HR 24,69). Z tego względu zaleca się regularny nadzór endoskopowy, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka, co 1-3 lata, a u wysokiego ryzyka co 1-2 lata.
Epidemiologia puchitis
Puchitis jest najczęstszym niepożądanym powikłaniem niezwiązanym z zabiegiem chirurgicznym u pacjentów po proktokolektomii odtwórczej z zespoleniem jelitowo-odbytowym (IPAA) wykonanym z powodu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG). Stanowi zapalny stan zbiornika jelitowego, który typowo objawia się zwiększoną częstością wypróżnień i uczuciem nagłego parcia na stolec12.
Częstotliwość występowania puchitis
Skumulowana częstość występowania puchitis w ciągu pierwszych 2 lat po operacji IPAA wynosi około 48% (95% CI, 44%-52%)34. W badaniu przeprowadzonym na poziomie stanu wykazano, że prawie jedna trzecia pacjentów rozwija puchitis w ciągu pierwszych 12 miesięcy po IPAA5. Zaobserwowano, że częstość występowania izolowanego ostrego puchitis wynosi 29% (95% CI, 26%-33%)4.
Częstość występowania puchitis zmienia się w czasie. Po 1, 5 i 10 latach jego częstość wynosi odpowiednio 20%, 40% i 50%6. Według innych źródeł skumulowane ryzyko puchitis po roku, dwóch, pięciu i dziesięciu latach wynosi 15,5%, 22,5%, 36% i 45,5% u pacjentów bez pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych (PSC) oraz 22%, 43%, 61% i 79% u pacjentów z współistniejącym PSC7. Po 30 latach od operacji puchitis może dotknąć nawet 80% pacjentów6. Warto zauważyć, że częstość występowania puchitis jest znacznie wyższa u pacjentów z WZJG w porównaniu do osób z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP), gdzie częstość wynosi jedynie 0-10%68.
W meta-analizie przeprowadzonej zgodnie z metodologią PRISMA wykazano, że u pacjentów z WZJG częstość występowania ostrego puchitis wynosiła 0,18 (95% CI: 0,15-0,22), a przewlekłego puchitis 0,13 (95% CI: 0,10-0,18). W przypadku FAP całkowita częstość występowania puchitis wynosiła zaledwie 0,02 (95% CI: 0,00-0,14). Iloraz szans dla całkowitego puchitis u pacjentów z WZJG w porównaniu z pacjentami z FAP wynosił 3,78 (95% CI: 2,76-5,34, p<0,001)8.
Tendencje czasowe w występowaniu puchitis
Istnieją dowody na wzrost częstości występowania puchitis w ostatnich dekadach5. W duńskim badaniu populacyjnym wykazano, że skumulowana częstość puchitis w ciągu 2 lat po IPAA wzrosła w badanym okresie z 40% w latach 1996-2000 (95% CI: 35%-46%) do 55% w latach 2015-2018 (95% CI: 48%-63%), co oznacza 15% bezwzględny i 38% względny wzrost częstości występowania puchitis wśród pacjentów poddawanych operacji między 1996 a 2018 rokiem9.
Czynniki ryzyka rozwoju puchitis
Zidentyfikowano kilka istotnych czynników ryzyka rozwoju puchitis:
- Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC) – pacjenci z historią PSC przed IPAA wykazują znaczący wzrost szans na rozwój puchitis (skorygowany iloraz szans [aOR] 3,94, 95% CI 1,05-14,8)410
- Wcześniejsza terapia anty-TNF alfa przed kolektomią (aOR 1,63; 95% CI, 1,09-2,45)4
- Pozajelitowe manifestacje choroby zapalnej jelita (EIM)511
- Rozległe zapalenie okrężnicy1011
- Status osoby niepalącej11
- Zapalenie odcinkowe końcowego odcinka jelita krętego (backwash ileitis)11
- Regularne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ)1112
- Współistniejące choroby autoimmunologiczne11
Wzrastająca częstość występowania puchitis oraz znaczące obciążenie, jakie stanowi dla pacjentów, podkreśla potrzebę dalszych badań nad przyczynami i zapobieganiem temu powikłaniu9.
Puchitis a inne powikłania poucha
Po zabiegu IPAA mogą wystąpić różne powikłania, przy czym puchitis jest najczęstszym. W badaniu analizującym przyczyny dysfunkcji zbiornika (n=121) stwierdzono, że najczęstszymi przyczynami puchitis były: przeciek w zespoleniu (21%), pierwotne idiopatyczne puchitis (20%) i zaburzenia czynnościowe (20%)13.
Około 60% pacjentów z ostrym puchitis doświadcza co najmniej jednego nawrotu, a do 19% rozwija przewlekłe puchitis oporne na antybiotyki13. Skumulowana częstość nowego rozpoznania choroby Leśniowskiego-Crohna po IPAA dla WZJG wynosiła 9,0% (95% CI, 7,2%-11%)14.
Wśród pacjentów z puchitis skumulowana częstość wycięcia zbiornika wynosiła 1,0% (95% CI 0,4%-3,0%)14. W jednym z badań częstości przewlekłego puchitis i niewydolności zbiornika wynosiły odpowiednio 32% i 4,9%15.
Ryzyko dysplazji i nowotworów w zbiorniku
Ryzyko rozwoju dysplazji w zbiorniku jest niezwykle rzadkie, gdy przed zabiegiem nie występowała neoplazja lub dysplazja. Według jednego badania dysplazja wystąpiła tylko u 1% pacjentów 10-15 lat po operacji, a ryzyko raka wynosiło 1,3%. Jednakże, gdy przed operacją występuje dysplazja lub rak, ryzyko neoplazji wzrasta znacząco: w przypadku dysplazji okołooperacyjnej współczynnik ryzyka (HR) wynosi 3,76 (95% CI: 1,39-10,19), a u pacjentów z wcześniejszym rakiem 24,69 (95% CI: 9,61-63,42)6.
Szacowane wskaźniki częstości występowania dysplazji dowolnego stopnia w strefie przejściowej odbytu (ATZ) lub błonie śluzowej zbiornika wynosiły 0,34% dla pacjentów z przeciętnym ryzykiem i 1,93% dla pacjentów z wysokim ryzykiem16. Ryzyko wystąpienia nowotworów złośliwych u pacjentów ze zbiornikiem wynosi 0,9% po pięciu latach i 5,1% po 25 latach17.
Nadzór i monitorowanie pacjentów z puchitis
Ze względu na zwiększone ryzyko neoplazji zbiornika, pacjenci powinni być objęci programem endoskopowej obserwacji17. Obecnie brak jest powszechnie przyjętych wytycznych dotyczących nadzoru nad pacjentami z IBD po zespoleniu jelitowo-odbytowym z wytworzeniem zbiornika jelitowego (IPAA)1819.
Zalecenia dotyczące nadzoru endoskopowego
U pacjentów bez czynników ryzyka zaleca się wykonywanie badań przesiewowych endoskopowych co jeden do trzech lat17. U pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak historia WZJG trwająca dłużej niż 10 lat przed zabiegiem IPAA, zapalenie mankietu (cuffitis), rodzinny wywiad raka jelita grubego u krewnych pierwszego stopnia lub PSC, zaleca się nadzór endoskopowy z biopsją co jeden lub dwa lata617.
Badanie opłacalności ekonomicznej wykazało, że nadzór endoskopowy zbiornika jest opłacalny dla pacjentów z przeciętnym ryzykiem (co 3 lata) i dla pacjentów z wysokim ryzykiem (co 1 rok)16.
W jednym badaniu zaobserwowano dużą różnorodność w nadzorze endoskopowym pacjentów z WZJG-IPAA, nawet wśród doświadczonych klinicystów. Niektórzy pacjenci przeszli kilka badań poucha w celach nadzoru, podczas gdy inni nie mieli żadnego18. W innym badaniu 15/126 (12%) pacjentów nigdy nie przeszło badania pouchoskopii z żadnego wskazania18.
Znaczenie wczesnej oceny endoskopowej
Zaleca się wykonanie pouchoskopii rok po operacji w celu udoskonalenia stratyfikacji ryzyka opartej wyłącznie na czynnikach klinicznych19. W badaniu obejmującym kolejnych bezobjawowych pacjentów po operacji zbiornika z powodu WZJG, poddawanych nadzorczej pouchoskopii, przypadkowe nieprawidłowe wyniki endoskopowe i/lub histologiczne były powszechne, co sugeruje użyteczność nadzoru endoskopowego12.
Badanie wykazało, że owrzodzenia i/lub nadżerki obserwowano u około 20% bezobjawowych pacjentów i wiązały się ze zwiększonym ryzykiem ostrego puchitis20.
Globalne trendy i badania nad puchitis
Rynek związany z puchitis w siedmiu głównych rynkach (7MM: USA, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja, Wielka Brytania i Japonia) osiągnął wartość 51,9 mln USD w 2023 roku. Przewiduje się, że do 2034 roku wzrośnie do 117,6 mln USD, wykazując wskaźnik wzrostu (CAGR) na poziomie 9,51% w latach 2023-203421.
Stany Zjednoczone mają największą pulę pacjentów z puchitis i również reprezentują największy rynek dla jego leczenia2122. Aktualnie prowadzone są liczne badania kliniczne dotyczące puchitis, z co najmniej 35 badaniami, w tym 1 aktywnym, 14 zakończonymi i 13 rekrutującymi pacjentów23.
Badania nad leczeniem przewlekłego puchitis
Badanie EARNEST było pierwszym randomizowanym badaniem kontrolowanym zaawansowanej terapii w przewlekłym puchitis i badało stosowanie dożylnego wedolizumabu u pacjentów z aktywnym przewlekłym antybiotyko-opornym puchitis (CARP) po proktokolektomii i IPAA z powodu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (n=102)13.
Dowody na stosowanie innych zaawansowanych terapii w leczeniu przewlekłego puchitis są ograniczone i głównie anegdotyczne13. Przegląd systematyczny i meta-analiza istniejącej literatury dotyczącej doświadczeń z rzeczywistego świata na temat obecnie dostępnych terapii dla przewlekłego puchitis wykazały, że wedolizumab i ustekinumab są skuteczne w leczeniu przewlekłego puchitis z dobrym profilem bezpieczeństwa24.
Większe randomizowane badania kontrolowane dotyczące leczenia przewlekłego puchitis powinny stanowić temat zainteresowania dla dalszych badań7, ponieważ brak wysokiej jakości badań do tej pory wskazuje na niezaspokojoną potrzebę terapeutyczną w leczeniu przewlekłego puchitis25.
Klasyfikacja puchitis
Puchitis można klasyfikować na podstawie czasu trwania choroby i przebiegu klinicznego oraz odpowiedzi na leczenie26. Czas trwania puchitis definiuje się jako ostry (mniej niż lub równy czterem tygodniom) lub przewlekły (cztery tygodnie lub więcej), a wzorzec klasyfikuje się jako rzadki (1-2 ostre epizody), nawracający (trzy lub mniej epizodów) lub ciągły27.
Na podstawie odpowiedzi na monoterapię antybiotykową puchitis można sklasyfikować jako wrażliwy na antybiotyki, zależny od antybiotyków (tj. wymagający ciągłej terapii antybiotykowej w celu utrzymania remisji) lub oporny na antybiotyki (tj. nieodpowiadający na standardowy kurs terapii antybiotykowej)26.
Najnowsze badanie wykazało, że fenotypy endoskopowe puchitis według klasyfikacji chicagowskiej związane są ze słabymi wynikami dotyczącymi zbiornika jelitowego u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (WZJG). Klasyfikacja chicagowska okazała się użytecznym narzędziem do przewidywania przewlekłego puchitis i niewydolności zbiornika15.
| Skumulowana częstość puchitis | Pacjenci bez PSC | Pacjenci z PSC |
|---|---|---|
| 1 rok | 15,5% | 22% |
| 2 lata | 22,5% | 43% |
| 5 lat | 36% | 61% |
| 10 lat | 45,5% | 79% |
Powyższa tabela przedstawia skumulowane ryzyko puchitis u pacjentów z i bez pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych (PSC)7.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.