Przetrwały otwór owalny
Epidemiologia
Przetrwały otwór owalny (PFO) jest najczęstszą wrodzoną anomalią serca, występującą u około 25-30% populacji ogólnej, co odpowiada około 1,9 miliarda osób na świecie. Częstość występowania PFO różni się w zależności od metody diagnostycznej: badania autopsyjne wykazują 24,2%, echokardiografia przezprzełykowa (TEE) 23,7%, przezczaszkowe badanie dopplerowskie (TCD) 31,3%, a echokardiografia przezklatkowa (TTE) 14,7%. Występowanie PFO maleje z wiekiem (34,3% u osób 0-30 lat, 25,4% w wieku 30-80 lat, 20,2% powyżej 80 lat), natomiast średnica otworu wzrasta z około 3 mm w pierwszej dekadzie życia do około 6 mm w dziesiątej. PFO jest istotnym czynnikiem ryzyka udarów kryptogennych, szczególnie u pacjentów poniżej 55. roku życia, gdzie częstość PFO w tej grupie wynosi około 55%, a u starszych pacjentów około 40%. Mechanizm udaru związany z PFO najczęściej tłumaczy się zatorowością paradoksalną, a PFO przypisuje się około 50% udarów kryptogennych.
Epidemiologia przetrwałego otworu owalnego
Przetrwały otwór owalny (ang. Patent Foramen Ovale, PFO) to najczęstsza wrodzona anomalia serca pochodzenia płodowego, która utrzymuje się w życiu dorosłym. Badania autopsyjne oraz echokardiograficzne wskazują na zróżnicowaną częstość występowania tego zaburzenia w populacji ogólnej.12
Częstotliwość występowania PFO w populacji ogólnej
Częstość występowania przetrwałego otworu owalnego w populacji ogólnej wynosi około 25-30%, co przekłada się na około 1,9 miliarda osób na całym świecie.12 Dane z różnych źródeł diagnostycznych wskazują jednak na pewne rozbieżności w ocenie częstości występowania:
- Badania autopsyjne: 24,2% (1872/7747)1
- Echokardiografia przezprzełykowa (TEE): 23,7% (325/1369)2
- Przezczaszkowe badanie dopplerowskie (TCD): 31,3% (111/355)3
- Echokardiografia przezklatkowa (TTE): 14,7% (186/1267)4
W jednym z badań prowadzonych w Egipcie częstość występowania PFO oszacowano na 16,3%, z czego około połowa przypadków wykazywała cechy anatomiczne zwiększające ryzyko udaru.1 Natomiast w badaniach japońskich zaobserwowano niższą częstość występowania PFO (13,6%), co sugeruje możliwe różnice etniczne.1
Wpływ wieku i płci na występowanie PFO
Częstość występowania PFO zmniejsza się wraz z wiekiem, podczas gdy rozmiar PFO zwiększa się. Dane wskazują na następującą częstość występowania w różnych grupach wiekowych:12
- 0-30 lat: 34,3%
- 30-80 lat: 25,4%
- Powyżej 80 lat: 20,2%
Średnia wielkość PFO zwiększa się z wiekiem, od około 3 mm w pierwszej dekadzie życia do około 6 mm w dziesiątej dekadzie.1 Badania nie wykazały istotnych różnic w częstości występowania PFO między mężczyznami a kobietami.12
PFO a udary kryptogenne
Przetrwały otwór owalny stanowi istotny czynnik ryzyka w kontekście udarów kryptogennych, szczególnie u młodszych pacjentów.12
Częstotliwość PFO u pacjentów z udarem kryptogennym
Udary kryptogenne stanowią 10-40% wszystkich udarów niedokrwiennych.12 Częstość występowania PFO u pacjentów z udarem kryptogennym jest znacznie wyższa niż w populacji ogólnej:12
- 40-50% u pacjentów z udarem kryptogennym ogółem
- Około 55% u pacjentów z udarem kryptogennym poniżej 55. roku życia
- Około 40% u pacjentów z udarem kryptogennym powyżej 55. roku życia
W badaniach obejmujących wszystkie metody diagnostyczne częstość występowania PFO była wyższa u pacjentów z incydentami zakrzepowo-zatorowymi (CE) w porównaniu z populacją zdrową/kontrolną [iloraz szans (OR) = 3,1, 95% przedział ufności (CI) = 2,5-3,8] oraz w porównaniu z pacjentami bez CE (OR = 2,3, 95% CI = 2,0-2,6).1
PFO jako przyczyna udaru mózgu
Mechanizm, przez który PFO powoduje udar, nie jest do końca wyjaśniony, chociaż zator paradoksalny jest najczęściej akceptowaną hipotezą.1 Uważa się, że PFO jest przyczyną około 50% udarów kryptogennych.1
Szacuje się, że około 10% wszystkich udarów niedokrwiennych u pacjentów poniżej 55. roku życia można przypisać PFO, chociaż częstość występowania udaru niedokrwiennego u młodych pacjentów pozostaje niska, dotykając tylko 8 na 100 000 osób.1
| Metoda diagnostyczna | Częstość PFO w populacji ogólnej | Częstość PFO u pacjentów z udarem kryptogennym |
|---|---|---|
| Badania autopsyjne | 24,2% | Nie dotyczy |
| Echokardiografia przezprzełykowa (TEE) | 23,7% | ~40-48,9% (pacjenci młodsi) |
| Przezczaszkowe badanie dopplerowskie (TCD) | 31,3% | ~58,1% (pacjenci młodsi) |
| Echokardiografia przezklatkowa (TTE) | 14,7% | ~53,3% (pacjenci młodsi) |
Metody diagnostyczne w ocenie PFO
Istnieje kilka metod diagnostycznych stosowanych do wykrywania PFO, każda z nich ma swoje zalety i ograniczenia.12
Efektywność metod diagnostycznych
Poszczególne metody diagnostyczne różnią się efektywnością w wykrywaniu PFO:12
- Echokardiografia przezprzełykowa (TEE) – uznawana za złoty standard w diagnostyce PFO. Pozwala na dokładną ocenę anatomii i morfologii PFO, a także określenie wielkości przecieku i występowania tętniaka przegrody międzyprzedsionkowej.
- Przezczaszkowe badanie dopplerowskie (TCD) – nieinwazyjna, tania i powtarzalna metoda o wysokiej czułości w wykrywaniu przecieku prawo-lewo. TCD jest wartościowym narzędziem diagnostycznym do wykrywania PFO, szczególnie w kontekście udaru kryptogennego.
- Echokardiografia przezklatkowa (TTE) – mniej inwazyjna niż TEE, ale o niższej czułości w wykrywaniu PFO, szczególnie małych przecieków.
- Badania autopsyjne – ostateczne potwierdzenie obecności PFO, ale oczywiste ograniczenia praktyczne.
Amerykańska Akademia Neurologii zaleca stosowanie echokardiografii z kontrastem do wykrywania PFO i przecieku międzyprzedsionkowego jako potencjalnej przyczyny udaru.1 Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Udarowego (ESO) dotyczące diagnostyki i leczenia PFO po udarze, ze względu na rygorystyczne podejście do systemów oceny dowodów, nie dają jednoznacznych zaleceń co do optymalnego narzędzia diagnostycznego.1
Narzędzia oceny ryzyka
W celu oceny związku przyczynowego między PFO a udarem kryptogennym opracowano skalę RoPE (Risk of Paradoxical Embolism).12 Skala ta pozwala określić prawdopodobieństwo, że PFO jest przyczyną udaru, a także przewidzieć ryzyko nawrotu udaru. Punktacja w skali RoPE uwzględnia:12
- Wiek pacjenta
- Obecność tradycyjnych czynników ryzyka naczyniowego
- Lokalizację i charakter udaru
- Brak innych zidentyfikowanych przyczyn udaru
Wyższa punktacja w skali RoPE wskazuje na większe prawdopodobieństwo, że PFO jest przyczyną udaru. Przykładowo, pacjent z wynikiem 9 w skali RoPE ma 88% prawdopodobieństwo, że udar jest związany z PFO, przy 2% ryzyku nawrotu udaru kryptogennego w ciągu kolejnych dwóch lat.1
PFO w różnych grupach ryzyka
Epidemiologia PFO różni się w zależności od grupy wiekowej i obecności dodatkowych czynników ryzyka.12
PFO u pacjentów starszych
Chociaż związek między PFO a udarem kryptogennym u pacjentów poniżej 60. roku życia jest dobrze udokumentowany, istnieją dowody sugerujące, że PFO wykazuje również związek z udarem kryptogennym w starszych grupach wiekowych.1 Badania wykazały wyższą częstość występowania PFO wśród starszych pacjentów z udarem kryptogennym, a jego obecność wiązała się ze zwiększonym ryzykiem nawrotu incydentów naczyniowo-mózgowych.1
W jednym z badań oceniających pacjentów powyżej 60. roku życia z ostrym udarem niedokrwiennym, częstość występowania PFO u osób z udarem kryptogennym wynosiła 12,5% (1 na 8 udarów kryptogennych), co odpowiada częstości występowania opisywanej w literaturze u osób powyżej 60. roku życia z kryptogennym udarem niedokrwiennym (13%).12
PFO w różnych populacjach etnicznych
Istnieją pewne dowody na różnice w częstości występowania PFO w różnych populacjach etnicznych, chociaż dane są ograniczone.1 W badaniu przeprowadzonym w północnych Indiach częstość występowania przecieku prawo-lewo (prawdopodobnie wtórnego do PFO) u młodych pacjentów z udarem kryptogennym wynosiła 31,6%, podczas gdy w zdrowej populacji kontrolnej wynosiła 6%.1
Ze względu na wysoką czułość, nieinwazyjny charakter, niski koszt i powtarzalność TCD, przyszłe zakrojone na szeroką skalę badania oparte na TCD powinny badać potencjalną heterogeniczność w częstości występowania PFO w różnych zdrowych populacjach rasowych/etnicznych.1
Nadzór kliniczny i zarządzanie pacjentami z PFO
Właściwe podejście do pacjentów z PFO wymaga multidyscyplinarnej współpracy różnych specjalistów.12
Zespoły „Heart and Brain”
Wytyczne i dokumenty konsensusowe podkreślają znaczenie zaangażowania wielu dyscyplin klinicznych oraz pacjenta w podejmowanie decyzji dotyczących zamknięcia PFO.1 Zespół „Heart and Brain” to platforma współpracy multidyscyplinarnej, która ułatwia zindywidualizowany proces podejmowania decyzji z równym zaangażowaniem wszystkich odpowiednich specjalności klinicznych:12
- Neurologów
- Kardiologów
- Hematologów
- Innych specjalistów w zależności od potrzeb
Zespół „Heart and Brain” odgrywa ważną rolę w zaangażowaniu i edukacji pacjenta, a także w rozwoju standardowych procedur operacyjnych opisujących podejmowanie decyzji oparte na dowodach w ramach zespołu.1
Podejście diagnostyczne i terapeutyczne
Kompleksowa diagnostyka udaru jest warunkiem wstępnym dla zespołu „Heart and Brain” w diagnozie i podejmowaniu decyzji związanych z potencjalnym rozpoznaniem udaru kryptogennego i w konsekwencji rozważeniem zamknięcia PFO.1 Zaproponowano termin „udar związany z PFO” jako odrębną jednostkę udaru niedokrwiennego dla wszystkich pacjentów z powierzchownymi, dużymi głębokimi lub siatkówkowymi zawałami w obecności PFO o średnim lub wysokim ryzyku i bez innych zidentyfikowanych przyczyn.23
Identyfikacja tych cech PFO wysokiego ryzyka jest kluczowa, ponieważ potencjalnie większą korzyść z zamknięcia PFO odnoszą pacjenci z anatomicznymi cechami PFO wysokiego ryzyka.1 Wiele badań pokazało, że zamknięcie PFO zmniejsza ryzyko nawrotu udaru u pacjentów z kryptogennym udarem i PFO, szczególnie u młodszych pacjentów (poniżej 60. roku życia) bez klasycznych czynników ryzyka udaru.12
Według najnowszych badań randomizowanych, roczny wskaźnik nawrotu udaru u pacjentów z PFO wysokiego ryzyka w wieku poniżej 60 lat, którzy przeszli zamknięcie PFO, wynosił 1,0%.1 W porównaniu do tego, ryzyko nawrotu udaru kryptogennego u pacjentów z PFO leczonych zachowawczo wynosi 4,5% w ciągu 4-letniego okresu obserwacji.1
Obserwacje dotyczące starszych pacjentów z udarem związanym z PFO sugerują, że zamknięcie PFO może być bezpieczne i skuteczne również w tej grupie, chociaż w niektórych badaniach zaobserwowano wyższe wskaźniki nawrotów incydentów naczyniowo-mózgowych i nowo występującego migotania przedsionków w porównaniu z młodszymi pacjentami.12 Trwające badania kliniczne dostarczą ważnych informacji na temat roli zamknięcia PFO w populacji osób starszych.23
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.