Przepuklina pępkowa
Epidemiologia
Przepuklina pępkowa (hernia umbilicalis) jest drugim co do częstości występowania typem przepukliny brzusznej, stanowiąc 6-14% wszystkich przepuklin u dorosłych oraz 10-30% u noworodków, z wyższą częstością u wcześniaków (do 84% przy masie 1000-1500 g) i dzieci afroamerykańskich (26,6%). U dzieci częstość występowania maleje do 2-10% w wieku 1 roku, a około 80-85% przepuklin zamyka się samoistnie do 5 roku życia. U dorosłych przepuklina pępkowa jest głównie schorzeniem nabytym, częściej występującym u kobiet (3-10 razy częściej niż u mężczyzn), zwłaszcza w wieku 31-40 lat, z częstością występowania 10-25%. Czynniki ryzyka obejmują otyłość, wielokrotne ciąże, wodobrzusze, podnoszenie ciężarów, przewlekły kaszel oraz osłabienie mięśni ściany brzucha. W populacjach z marskością wątroby częstość przepukliny pępkowej wynosi około 20%.
- Epidemiologia przepukliny pępkowej
- Częstotliwość występowania u dzieci
- Różnice płciowe i wiekowe
- Przepuklina pępkowa u dorosłych
- Czynniki ryzyka
- Zróżnicowanie geograficzne i etniczne w występowaniu przepukliny pępkowej
- Przepuklina pępkowa jako obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej
- Metody diagnostyczne i nadzór nad przepukliną pępkową
Epidemiologia przepukliny pępkowej
Przepuklina pępkowa (łac. hernia umbilicalis) stanowi jeden z najczęstszych typów przepuklin brzusznych i jest drugim co do częstości występowania rodzajem przepukliny po przepuklinie pachwinowej. Przepukliny pępkowe stanowią około 6-14% wszystkich przepuklin brzusznych u dorosłych.12 Jest to schorzenie stosunkowo powszechne, dotykające zarówno dzieci jak i dorosłych, z wyraźnie zróżnicowaną epidemiologią w zależności od wieku, płci i pochodzenia etnicznego.
Częstotliwość występowania u dzieci
Przepuklina pępkowa należy do najczęstszych schorzeń chirurgicznych u dzieci. Szacuje się, że występuje ona u około 10-30% wszystkich noworodków, przy czym najwyższe wskaźniki odnotowuje się w kilku konkretnych grupach:123
- U około 15-23% noworodków (około 800 000 noworodków rocznie w Stanach Zjednoczonych)1
- Znacznie częściej u wcześniaków i dzieci z niską masą urodzeniową – nawet do 84% u noworodków o wadze 1000-1500 g1
- Do 20,5% u niemowląt ważących przy urodzeniu 2000-2500 g1
- Szczególnie często u dzieci pochodzenia afroamerykańskiego, z częstością występowania sięgającą 26,6%12
Z wiekiem częstość występowania przepuklin pępkowych u dzieci zmniejsza się – do około 2-10% w wieku 1 roku życia.1 Istotne jest, że większość przepuklin pępkowych u dzieci zamyka się samoistnie – około 80-85% do 5 roku życia, bez konieczności interwencji chirurgicznej.12
Różnice płciowe i wiekowe
Epidemiologia przepukliny pępkowej wykazuje wyraźne różnice w zależności od płci i wieku:12
- U dzieci przepuklina pępkowa występuje z podobną częstością u chłopców i dziewczynek – nie zaobserwowano istotnych różnic płciowych12
- U dorosłych przepuklina pępkowa jest około 3 razy częstsza u kobiet niż u mężczyzn, co przypisuje się głównie wpływowi ciąży i porodu, a także zwiększonej częstości występowania otyłości123
- Niektóre źródła wskazują nawet na 10 razy wyższą częstość występowania u kobiet1
- Szczyt zachorowań u kobiet przypada na wiek 31-40 lat, natomiast u mężczyzn na wiek 61-70 lat1
- Najwyższą 5-letnią częstość przepuklin pępkowych poddawanych zabiegom chirurgicznym zaobserwowano u mężczyzn w wieku 60-70 lat (0,53%)1
Przepuklina pępkowa u dorosłych
Przepuklina pępkowa u dorosłych najczęściej jest schorzeniem nabytym – prawie 90% przepuklin pępkowych u dorosłych nie ma swojego początku w dzieciństwie.1 Ogólna częstość występowania przepuklin pępkowych u dorosłych waha się między 2% a 50%, w zależności od badanej populacji:123
- Według różnych źródeł częstość występowania przepuklin pępkowych u dorosłych mieści się w przedziale 10-25%1
- U pacjentów z marskością wątroby częstość występowania przepukliny pępkowej wynosi około 20%, co jest wyższe niż w populacji ogólnej12
- Przepuklina pępkowa stanowi około 10% wszystkich przepuklin brzusznych u dorosłych1
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano kilka istotnych czynników ryzyka rozwoju przepukliny pępkowej:12
- U dzieci: wcześniactwo, niska masa urodzeniowa, pochodzenie afroamerykańskie lub latynoskie12
- U dorosłych: otyłość, wielokrotne ciąże, wodobrzusze, duże guzy brzuszne12
- Zwiększone ciśnienie wewnątrzbrzuszne spowodowane: podnoszeniem ciężkich przedmiotów, przewlekłym kaszlem, trudnościami z wypróżnianiem lub oddawaniem moczu1
- Osłabienie mięśni ściany brzucha związane z wiekiem1
Zróżnicowanie geograficzne i etniczne w występowaniu przepukliny pępkowej
Występowanie przepukliny pępkowej wykazuje znaczące różnice w zależności od pochodzenia etnicznego i regionu geograficznego. Szczególnie wyraźne różnice zaobserwowano w populacjach pediatrycznych:12
- U dzieci afroamerykańskich przepuklina pępkowa występuje około 8 razy częściej niż u dzieci rasy białej1
- Badania prowadzone w populacjach afrykańskich wykazały, że aż 23% dzieci miało rzeczywiste przepukliny pępkowe1
- Podobne zwiększone ryzyko obserwuje się u dzieci pochodzenia latynoskiego1
Dostępne dane sugerują wyższą częstość występowania przepuklin w Afryce w porównaniu z Europą i Ameryką Północną. W krajach o niskim i średnim dochodzie przepukliny stanowią istotny problem zdrowotny, przyczyniając się do znacznej śmiertelności i niepełnosprawności.12
Globalne obciążenie przepuklinami brzusznymi
Globalne dane dotyczące obciążenia przepuklinami brzusznymi, w tym przepuklinami pępkowymi, wskazują na znaczne różnice regionalne:12
- W 2019 roku na całym świecie odnotowano 32,53 miliona przypadków przepuklin pachwinowych, udowych i brzusznych1
- Liczba nowych przypadków wyniosła 13,02 miliona, co stanowi wzrost o 63,67% w porównaniu z 1990 rokiem1
- Największe obciążenie przepuklinami występuje w Azji, gdzie Azja Południowa, Wschodnia i Południowo-Wschodnia odpowiadają za około połowę światowych przypadków1
- Największy wzrost liczby nowych przypadków odnotowano w regionach o niskim wskaźniku rozwoju społecznego, szczególnie w Środkowej Afryce Subsaharyjskiej1
Przepuklina pępkowa jako obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej
Przepuklina pępkowa stanowi znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie, zarówno pod względem liczby przeprowadzanych operacji, jak i związanych z nimi kosztów:12
- Rocznie na świecie przeprowadza się około 20 milionów operacji przepuklin pępkowych1
- W samych Stanach Zjednoczonych wykonuje się około 175 000 operacji przepuklin pępkowych rocznie12
- W Wielkiej Brytanii średni czas oczekiwania na operację przepukliny wzrósł do prawie 104 dni w latach 2010-20151
Badania kosztowe wskazują na różnice w wydatkach związanych z różnymi strategiami leczenia przepuklin pępkowych:12
- Grupa pacjentów poddanych leczeniu chirurgicznemu (zarówno metodą otwartą, jak i laparoskopową) wykazywała wyższe koszty po 90 i 365 dniach niż grupa nieleczona chirurgicznie1
- Jednak grupa nieleczona chirurgicznie miała znacznie wyższe wykorzystanie opieki zdrowotnej i szacowaną liczbę dni nieobecności w pracy, co sugeruje, że wczesna interwencja zmniejsza koszty i wykorzystanie zasobów1
Chorobowość i śmiertelność
Przepuklina pępkowa wiąże się z różnym ryzykiem powikłań w zależności od wieku pacjenta:12
- U dzieci powikłania takie jak uwięźnięcie, zadzierzgnięcie i pęknięcie są rzadkie – ryzyko uwięźnięcia szacuje się na mniej niż 1% (0,2-4,5%)12
- Ryzyko uwięźnięcia jest około 2 razy wyższe u wcześniaków1
- U dorosłych ryzyko powikłań jest wyższe, a uwięźnięcie i zadzierzgnięcie przepukliny pępkowej może wymagać pilnej interwencji chirurgicznej12
- Szczególnie wysokie ryzyko powikłań występuje u pacjentów z marskością wątroby i wodobrzuszem1
Wyniki chirurgicznego leczenia przepuklin pępkowych są zazwyczaj dobre:12
- Ryzyko nawrotu po operacji wynosi około 1-3%1
- Powikłania pooperacyjne, takie jak zakażenie rany, są rzadkie1
- Częstość nawrotów wydaje się być wyższa u dzieci operowanych w młodszym wieku (poniżej 4 lat)1
Metody diagnostyczne i nadzór nad przepukliną pępkową
Diagnoza przepukliny pępkowej opiera się głównie na badaniu fizykalnym, chociaż w niektórych przypadkach mogą być potrzebne dodatkowe badania obrazowe:12
- Przepuklina pępkowa jest najczęściej rozpoznawana na podstawie badania fizykalnego brzucha, z uwypukleniem w okolicy pępka12
- Obrazowanie (USG lub tomografia komputerowa) ma istotną rolę w ostatecznej diagnozie, szczególnie gdy defekt jest mały lub tkanka tłuszczowa brzucha jest znaczna1
- Wiele przepuklin można wykryć tylko za pomocą badań obrazowych1
- U dorosłych przepukliny pępkowe są często bezobjawowe, a najczęstszymi powodami konsultacji są ból i dyskomfort estetyczny1
Nadzór i postępowanie terapeutyczne
Strategie nadzoru i leczenia przepukliny pępkowej różnią się w zależności od wieku pacjenta:12
- U dzieci zaleca się obserwację do około 4-5 roku życia, ponieważ większość przepuklin pępkowych zamyka się samoistnie12
- Czynniki takie jak wcześniactwo i zwiększająca się wielkość ubytku powinny być brane pod uwagę podczas monitorowania dzieci z przepukliną pępkową1
- U dorosłych przepukliny pępkowe najczęściej wymagają leczenia chirurgicznego, ponieważ mało prawdopodobne jest, aby stan ten poprawił się samoistnie, a ryzyko powikłań jest wyższe12
- Badania wskazują, że nawet małe przepukliny postępują w czasie, dlatego wczesna naprawa może być korzystna1
Pomimo postępów w zakresie różnych typów siatek i chirurgii małoinwazyjnej (laparoskopowej i robotycznej), nadal nie ma prawdziwego konsensusu co do optymalnej metody naprawy przepukliny pępkowej. Na podstawie charakterystyki pacjenta i kontekstu, zawsze należy stosować „dostosowaną i zoptymalizowaną chirurgię”, aby uzyskać najlepsze wyniki.1
Znaczenie wytycznych i badań epidemiologicznych
Badania epidemiologiczne zwracają uwagę na znaczenie opracowania formalnych, opartych na konsensusie wytycznych dotyczących najlepszych praktyk w leczeniu przepuklin pępkowych. Takie wytyczne pomogłyby lekarzom podstawowej opieki zdrowotnej, pediatrom i chirurgom w ustaleniu bardziej zrównoważonego podejścia, uwzględniającego ryzyko związane z wczesną operacją u bardzo małych dzieci oraz potencjalne powikłania wynikające z nienaprawionych przepuklin.1
Przyszłe badania na dużą skalę, analizujące różne kategorie pacjentów o różnych profilach ryzyka, są niezbędne do lepszego zrozumienia epidemiologii przepukliny pępkowej i optymalizacji strategii leczenia.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.