Pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy
Epidemiologia
Pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy to powszechne schorzenia alergologiczno-dermatologiczne o istotnym obciążeniu społeczno-ekonomicznym. Globalne rozpowszechnienie pokrzywki w 2017 roku wynosiło około 86 milionów przypadków, z częstością epizodów u 15-25% populacji. Przewlekła pokrzywka (trwająca >6 tygodni) dotyka 0,5-5% populacji, z około 1% przypadków przewlekłej pokrzywki samoistnej. Choroba częściej dotyka kobiety (dwukrotnie częściej niż mężczyzn) oraz dzieci i młodzież (2-7% zachorowań), ze szczytem zachorowań między 20 a 40 rokiem życia. Obrzęk naczynioruchowy współwystępuje u 40-50% pacjentów z pokrzywką, a izolowany obrzęk naczynioruchowy stanowi około 10% przypadków. Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy (HAE) jest rzadkim schorzeniem (1:10 000 do 1:50 000), odpowiadającym za około 2% przypadków obrzęku naczynioruchowego, z objawami pojawiającymi się zwykle w pierwszych dwóch dekadach życia. Występuje bez różnic rasowych, choć kobiety doświadczają cięższych ataków.
- Epidemiologia pokrzywki i obrzęku naczynioruchowego
- Występowanie pokrzywki – wskaźniki globalne
- Pokrzywka przewlekła i ostra
- Różnice płciowe i wiekowe
- Współwystępowanie pokrzywki i obrzęku naczynioruchowego
- Epidemiologia obrzęku naczynioruchowego
- Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy
- Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
- Obserwacje demograficzne i geograficzne
- Trendy czasowe w epidemiologii
- Znaczenie rejestrów i nadzoru epidemiologicznego
- Obciążenie ekonomiczne
- Podsumowanie obserwacji epidemiologicznych
Epidemiologia pokrzywki i obrzęku naczynioruchowego
Pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy stanowią istotne schorzenia alergologiczno-dermatologiczne, występujące powszechnie w populacji ogólnej, charakteryzujące się znacznym obciążeniem społeczno-ekonomicznym. Dokładne zrozumienie epidemiologii tych schorzeń jest kluczowe dla właściwego ukierunkowania strategii profilaktycznych, diagnostycznych i terapeutycznych.12
Występowanie pokrzywki – wskaźniki globalne
Globalne rozpowszechnienie pokrzywki jest znaczące, przy czym dane epidemiologiczne wskazują, że w 2017 roku pokrzywka dotykała około 86 milionów osób na całym świecie.1 Szacuje się, że od 15% do 25% populacji doświadczy epizodu pokrzywki w ciągu życia.34 Niektóre źródła podają nawet, że wskaźnik ten może sięgać 20% populacji światowej.56
Dane epidemiologiczne wskazują na zróżnicowanie geograficzne w częstości występowania pokrzywki. Według systematycznych przeglądów literatury i metaanaliz, istnieją znaczące różnice regionalne w rozpowszechnieniu tego schorzenia. Szczególnie interesujące są obserwacje dotyczące zależności między poziomem rozwoju ekonomicznego a występowaniem pokrzywki – kraje o niższym produkcie krajowym brutto per capita charakteryzują się wyższą częstością występowania i zapadalności na pokrzywkę.17
Pokrzywka przewlekła i ostra
Pokrzywka przewlekła (trwająca powyżej 6 tygodni) dotyka około 0,5-5% populacji.8 Według niektórych badań, punkt odcięcia wynosi około 1% populacji ogólnej w przypadku przewlekłej pokrzywki samoistnej.39 W badaniu przeprowadzonym w Chinach częstość występowania przewlekłej pokrzywki oszacowano na 1,80%.10
Historia naturalna pokrzywki przewlekłej charakteryzuje się szerokim zakresem przebiegu. U około połowy pacjentów choroba ustępuje samoistnie w ciągu trzech miesięcy, a w ciągu roku objawy zanikają u niemal 80% pacjentów. Jednak u ponad 10% pacjentów pokrzywka może utrzymywać się przez 5 lat lub dłużej.1112
Badania prospektywne wykazały, że 35% pacjentów z przewlekłą pokrzywką będzie wolnych od objawów w ciągu jednego roku, a kolejne 29% doświadczy zmniejszenia nasilenia objawów.13
Różnice płciowe i wiekowe
Istnieją wyraźne różnice w występowaniu pokrzywki w zależności od płci i wieku. Kobiety są dotknięte pokrzywką co najmniej dwukrotnie częściej niż mężczyźni.118 Dane globalne potwierdzają tę tendencję – wskaźniki standaryzowane według wieku dla częstości występowania, zapadalności i lat życia z niepełnosprawnością (YLD) są wyższe u kobiet niż u mężczyzn.2
W kontekście wieku, dzieci i młodzież do 14 roku życia są dotknięte pokrzywką częściej niż dorośli.1 Częstość występowania pokrzywki u dzieci szacuje się na poziomie 2-7%, podczas gdy przewlekła pokrzywka w tej grupie wiekowej występuje u 0,1-3%.14 Szczyt zachorowań na pokrzywkę przewlekłą obserwuje się między 20 a 40 rokiem życia.15
Choć przewlekła pokrzywka rozwija się częściej u dorosłych, u dzieci obserwuje się zwiększoną częstość występowania u starszych dzieci i nastolatków. Pokrzywka samoistna jest najczęstszą podgrupą pokrzywki przewlekłej u dzieci.14
Współwystępowanie pokrzywki i obrzęku naczynioruchowego
Obrzęk naczynioruchowy towarzyszy pokrzywce w znacznym odsetku przypadków. Według różnych źródeł, obrzęk naczynioruchowy występuje u 40-50% pacjentów z pokrzywką.16317 Inne badania sugerują, że około jednej trzeciej pacjentów z pokrzywką przewlekłą cierpi zarówno z powodu bąbli pokrzywkowych, jak i obrzęku naczynioruchowego, 30-40% pacjentów prezentuje izolowane bąble, a około 10% wykazuje izolowany obrzęk naczynioruchowy.18
W badaniu przeprowadzonym w Chinach współwystępowanie obrzęku naczynioruchowego stwierdzono u 6,16% pacjentów z pokrzywką.10
Epidemiologia obrzęku naczynioruchowego
Dane dotyczące epidemiologii izolowanego obrzęku naczynioruchowego są ograniczone, choć wiadomo, że dotyka on zarówno dorosłych, jak i dzieci i nie jest rzadkim schorzeniem.19 W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że rocznie dochodzi do 80 000-112 000 wizyt na oddziałach ratunkowych z powodu obrzęku naczynioruchowego, co czyni go głównym schorzeniem alergicznym prowadzącym do hospitalizacji.20
W retrospektywnym przeglądzie wszystkich przyjęć szpitalnych w stanie Nowy Jork w ciągu 13 lat, obrzęk naczynioruchowy był drugą najczęstszą chorobą „alergiczną” wymagającą hospitalizacji, ustępując jedynie astmie. W tym badaniu liczba hospitalizacji z powodu obrzęku naczynioruchowego rocznie więcej niż podwoiła się w okresie badania, sugerując, że częstość występowania może wzrastać.19
Badanie przeprowadzone na duńskiej populacji ogólnej (n=7 931) wykazało, że całożyciowe rozpowszechnienie niedziedzicznego obrzęku naczynioruchowego wynosi 7,4%.21 Niedziedziczny obrzęk naczynioruchowy staje się przewlekły u około 50% dotkniętych pacjentów.22
Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy
Dziedziczny obrzęk naczynioruchowy (HAE) jest rzadkim schorzeniem, które stanowi około 2% klinicznych przypadków obrzęku naczynioruchowego i występuje z częstością 1 na 10 000 do 1 na 50 000 osób w populacji.1623 Prowadzi on do 15 000-30 000 wizyt na oddziałach ratunkowych rocznie w Stanach Zjednoczonych.23
HAE występuje niezależnie od rasy, bez tendencji do występowania w różnych grupach etnicznych. Mężczyźni i kobiety są równie dotknięci HAE typu I i II, chociaż kobiety mają tendencję do cięższych ataków. HAE z prawidłowym poziomem inhibitora C1 początkowo uważano za występujący wyłącznie u kobiet, ale badania rodzinne opisały mężczyzn z HAE i prawidłowym poziomem inhibitora C1. Niemniej jednak, HAE z prawidłowym poziomem inhibitora C1 nadal uważa się za dominujący u kobiet.23
Objawy HAE zazwyczaj pojawiają się w pierwszej lub drugiej dekadzie życia, z około 40% osób doświadczających pierwszego epizodu przed 5 rokiem życia i 75% przed 15 rokiem życia.24
Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka i chorób współistniejących związanych z pokrzywką i obrzękiem naczynioruchowym. Mieszkanie w obszarze miejskim, ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza, lęk i nastrój depresyjny wiązały się z wyższą częstością występowania pokrzywki.25
Istnieje silny związek między przewlekłą pokrzywką samoistną a innymi zaburzeniami immunologicznymi, w szczególności autoimmunologiczną chorobą tarczycy. Choroba Hashimoto może być związana z nawet 30% przypadków przewlekłej pokrzywki.414
Wiele badań wskazuje na związek między infekcjami a pokrzywką. Różne badania donoszą, że wielorakie infekcje występują u 37-58% pacjentów z rozpoznaniem pokrzywki.9 Szczególnie interesujący jest związek z zakażeniem Helicobacter pylori – metaanalizy wykazały, że H. pylori może być związane z występowaniem i utrzymywaniem się przewlekłej pokrzywki samoistnej, a skuteczność terapii eradykacyjnej H. pylori w hamowaniu objawów była znacząca.26
Dorośli cierpiący na przewlekłą pokrzywkę mają znacznie wyższy wskaźnik występowania chorób atopowych, takich jak alergiczny nieżyt nosa, egzema i astma.15
Obserwacje demograficzne i geograficzne
W kontekście różnic rasowych, Afroamerykanie są niewspółmiernie dotknięci obrzękiem naczynioruchowym, stanowiąc 42% hospitalizacji z jego powodu, podczas gdy stanowią tylko 16% populacji stanu (w badaniu przeprowadzonym w stanie Nowy Jork).19 Czarne osoby są również bardziej podatne na obrzęk naczynioruchowy wywołany inhibitorami ACE.27
Obserwuje się ciągły wzrost liczby przyjęć szpitalnych z powodu obrzęku naczynioruchowego (3,0% rocznie), przy czym najwyższy odsetek hospitalizacji dotyczy osób w wieku 65 lat i starszych.27
Trendy czasowe w epidemiologii
Według danych Global Burden of Disease, globalne rozpowszechnienie pokrzywki, zapadalność i lata życia z niepełnosprawnością pozostawały stabilne w latach 1990-2017.1 Standaryzowane według wieku wskaźniki częstości występowania, zapadalności i YLD pokrzywki na 100 000 osób pozostały stosunkowo niezmienione w tym okresie.7
Co ciekawe, wiek, płeć i położenie geograficzne nie miały wpływu na średni czas trwania choroby.7
Znaczenie rejestrów i nadzoru epidemiologicznego
Rejestry w alergologii pozwoliły badaczom uzyskać dane niedostępne przy zastosowaniu innych metodologii. Wykorzystanie takich rejestrów dla przewlekłej pokrzywki jest nieocenione.11 Obecny punkt rozpowszechnienia jest najlepszą metodą porównywania częstości występowania przewlekłej pokrzywki między różnymi populacjami, ale opracowanie znormalizowanego i praktycznego narzędzia do tego celu pozostaje niezaspokojonym zapotrzebowaniem.18
Zrozumienie obciążenia pokrzywką ma kluczowe znaczenie dla ukierunkowania alokacji zasobów opieki zdrowotnej i opracowania skutecznych strategii zapobiegania i leczenia.2 Jednak pomimo wysokiej częstości występowania pokrzywki, istnieją ograniczone informacje na temat jej globalnego obciążenia, a obciążenie pokrzywką pod względem zapadalności nie zostało dobrze udokumentowane.2
Wyższe obciążenie pokrzywką wśród kobiet, zwiększające się obciążenie wśród młodszych populacji oraz regionalne różnice w obciążeniu chorobą podkreślają potrzebę ukierunkowanych interwencji i polityk w celu rozwiązania tego rosnącego problemu zdrowia publicznego.28
Obciążenie ekonomiczne
Obciążenie ekonomiczne związane z pokrzywką i obrzękiem naczynioruchowym jest znaczące. Koszty związane z przewlekłą pokrzywką szacowano na nawet 2050 dolarów rocznie na pacjenta w Stanach Zjednoczonych, co ma ogromny wpływ osobisty i rodzinny, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach.11
Pokrzywka ma wysokie obciążenie społeczno-ekonomiczne na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych HAE prowadzi do 15 000-30 000 wizyt na oddziałach ratunkowych rocznie, co wiąże się ze znacznymi kosztami opieki zdrowotnej.23
Podsumowanie obserwacji epidemiologicznych
Podsumowując, pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy stanowią istotne wyzwanie epidemiologiczne i kliniczne, dotykając znacznej części populacji globalnej. Wyraźne wzorce epidemiologiczne obejmują wyższą częstość występowania u kobiet, dzieci i młodzieży oraz w regionach o niższym produkcie krajowym brutto per capita. Obrzęk naczynioruchowy często współwystępuje z pokrzywką, ale może również występować jako izolowany objaw. Choć wskaźniki globalnego rozpowszechnienia pozostają stosunkowo stabilne na przestrzeni ostatnich dekad, lokalne różnice i czynniki ryzyka wskazują na potrzebę zindywidualizowanego podejścia do nadzoru epidemiologicznego, profilaktyki i postępowania terapeutycznego.12829
Dalsze badania są potrzebne do lepszego zrozumienia epidemiologii i obciążenia pokrzywką na całym świecie, ze szczególnym uwzględnieniem czynników prowadzących do przewlekłości oraz optymalizacji strategii terapeutycznych.28
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.