Ketoza kwasica cukrzycowa
Epidemiologia
Kwasica ketonowa cukrzycowa (DKA) jest poważnym powikłaniem cukrzycy, charakteryzującym się kwasicą metaboliczną, hiperketonemią i hiperglikemią, z częstością występowania globalnie szacowaną na 13-26 przypadków na 100 000 osób rocznie. Występuje głównie u pacjentów z cukrzycą typu 1, zwłaszcza w okresie dojrzewania (17,67/100 000 osobolat u dziewcząt, 13,87 u chłopców), ale także u osób z cukrzycą typu 2, gdzie ryzyko rośnie z wiekiem. W USA hospitalizacje z powodu DKA wzrosły o 54,9% w latach 2009-2014, osiągając 30,2 na 1000 osób z cukrzycą, z najwyższą częstością w grupie wiekowej <45 lat (44,3/1000). Czynniki ryzyka obejmują nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych (45,5%), infekcje (27,2%), nowo rozpoznaną cukrzycę typu 1 (20,9%), zawał mięśnia sercowego (6,4%), stosowanie inhibitorów SGLT2 oraz zakażenie COVID-19. Wśród dzieci z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 1, DKA występuje u 30-40%, a roczny wskaźnik nawrotów wynosi 6-8%.
- Epidemiologia ketozy kwasicy cukrzycowej
- Częstotliwość występowania DKA na świecie
- Rozpowszechnienie DKA wśród różnych grup wiekowych
- Różnice w występowaniu DKA między typami cukrzycy
- Zróżnicowanie demograficzne w występowaniu DKA
- Czynniki ryzyka i przyczyny DKA
- Konsekwencje i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
- Śmiertelność związana z DKA
- Trendy i zmiany w epidemiologii DKA
- Różnice regionalne w występowaniu DKA
- Nadzór i zapobieganie
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia ketozy kwasicy cukrzycowej
Ketoza kwasica cukrzycowa (DKA, ang. Diabetic Ketoacidosis) stanowi poważne, zagrażające życiu powikłanie cukrzycy, które charakteryzuje się kwasicą metaboliczną, hiperketonemią oraz hiperglikemią. Występowanie DKA różni się znacznie w zależności od położenia geograficznego, dostępu do opieki medycznej oraz poziomu wiedzy na temat cukrzycy zarówno wśród pacjentów, jak i personelu medycznego.12
Częstotliwość występowania DKA na świecie
Według różnych badań, częstość występowania DKA waha się od 0 do 56 przypadków na 1000 osobolat, w zależności od regionu geograficznego.1 Globalna zapadalność na DKA jest szacowana na 13-26 przypadków na 100 000 osób rocznie.1 Występują jednak znaczące różnice regionalne:
- Najniższą zapadalność odnotowano w Danii (13 przypadków na 100 000 osób)1
- Najwyższą zapadalność odnotowano w Malezji (26 przypadków na 100 000 osób)1
- W Nigerii stwierdzono 2,9 przypadków na 100 000 dzieci1
- W krajach skandynawskich wskaźniki są znacznie wyższe: w Szwecji 41,0, a w Finlandii 37,4 przypadków na 100 000 dzieci1
W Stanach Zjednoczonych, według CDC (Centers for Disease Control and Prevention), liczba hospitalizacji z powodu DKA zwiększyła się w latach 2009-2014, szczególnie wśród osób poniżej 45 roku życia.1 Po niewielkim spadku w latach 2000-2009, wskaźnik hospitalizacji z powodu DKA wzrósł o 54,9% – z 19,5 do 30,2 na 1000 osób z cukrzycą w latach 2009-2014, przy średnim rocznym wzroście o 6,3%.1
Rozpowszechnienie DKA wśród różnych grup wiekowych
Występowanie DKA wykazuje znaczące różnice wiekowe:12
- Najwyższe wskaźniki hospitalizacji odnotowano wśród osób poniżej 45 roku życia (44,3 na 1000 osób z cukrzycą w 2014 roku)12
- U pacjentów z cukrzycą typu 1 najwyższe wskaźniki DKA występują w okresie dojrzewania – 17,67 przypadków na 100 000 osobolat u dziewcząt i 13,87 u chłopców1
- W przypadku cukrzycy typu 2 ryzyko wystąpienia DKA rośnie wraz z wiekiem12
- Wskaźniki DKA maleją z wiekiem: 5,2 na 1000 osób z cukrzycą w wieku 45-64 lat; 1,6 na 1000 w wieku 65-74 lat; 1,4 na 1000 w wieku 75 lat i więcej1
Wśród dzieci, DKA występuje w momencie rozpoznania cukrzycy typu 1 u około 30-40% w Stanach Zjednoczonych, z najwyższym ryzykiem u najmłodszych dzieci.12 W przypadku dzieci z już zdiagnozowaną cukrzycą typu 1, roczny wskaźnik występowania DKA wynosi 6-8%.12
Różnice w występowaniu DKA między typami cukrzycy
DKA występuje głównie u pacjentów z cukrzycą typu 1, chociaż może również dotknąć pacjentów z cukrzycą typu 2.12 Według badań:
- Częstość występowania DKA w cukrzycy typu 1 szacuje się na około 2 epizody na 100 pacjentolat12
- Około 3% pacjentów z cukrzycą typu 1 prezentuje DKA przy rozpoznaniu choroby12
- W Wielkiej Brytanii prawie 4% osób z cukrzycą typu 1 doświadcza DKA każdego roku1
- DKA występuje rzadziej u pacjentów z cukrzycą typu 2, chociaż może być pierwszą manifestacją cukrzycy, szczególnie u starszych, otyłych osób o niebiałym pochodzeniu etnicznym1
Interesujący trend obserwuje się w Anglii, gdzie zaobserwowano rosnącą liczbę hospitalizacji z powodu DKA między 1998 a 2013 rokiem zarówno u pacjentów z cukrzycą typu 1, jak i typu 2.1
Zróżnicowanie demograficzne w występowaniu DKA
DKA wykazuje zróżnicowanie pod względem płci i pochodzenia etnicznego:12
- Wyższa częstość występowania DKA jest odnotowywana wśród kobiet niż mężczyzn12
- W okresie dojrzewania dziewczęta z cukrzycą są bardziej narażone na rozwój DKA niż chłopcy1
- Jednak u dorosłych następuje przesunięcie w kierunku wyższych wskaźników u mężczyzn1
- DKA częściej występuje u osób rasy białej ze względu na wyższą częstość występowania cukrzycy typu 1 w tej grupie etnicznej1
- Jednakże, badania wskazują na wyższą częstość występowania DKA wśród mniejszości etnicznych i niebiałych pacjentów12
Czynniki ryzyka i przyczyny DKA
Zidentyfikowano kilka kluczowych czynników ryzyka i przyczyn wystąpienia DKA:12
- Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych (45,5% przypadków)1
- Infekcje (27,2% przypadków), szczególnie zakażenia układu moczowego i oddechowego123
- Nowo rozpoznana cukrzyca typu 1 (20,9% przypadków)1
- Zawał mięśnia sercowego (6,4% przypadków)1
- Stosowanie inhibitorów SGLT21
- Zakażenie COVID-1912
- Słaba kontrola glikemii1
- Niski status społeczno-ekonomiczny1
- Problemy psychologiczne1
- Niemożność zakupu insuliny1
Wśród dzieci z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 1, czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia DKA obejmują: wiek poniżej 5 lat (szczególnie poniżej 2 lat), przynależność do mniejszości etnicznej, niski status społeczno-ekonomiczny oraz opóźnione rozpoznanie cukrzycy.1
Konsekwencje i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
DKA stanowi znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej i wiąże się z poważnymi konsekwencjami:12
- DKA odpowiada za 14% wszystkich hospitalizacji pacjentów z cukrzycą i 16% wszystkich zgonów związanych z cukrzycą12
- Prawie 50% hospitalizacji związanych z cukrzycą u osób młodych jest związanych z DKA1
- W Stanach Zjednoczonych około 135 000 hospitalizacji rocznie wynika z DKA, co generuje szacunkowy koszt 2,4 miliarda dolarów1
- DKA wiąże się z wysokim wskaźnikiem przyjęć na oddziały intensywnej terapii, przedłużonym pobytem w szpitalu i wysoką śmiertelnością, szczególnie u osób starszych1
- Średni czas pobytu w szpitalu z powodu DKA wynosi około 4-5 dni12
Śmiertelność związana z DKA
Wskaźniki śmiertelności z powodu DKA różnią się znacznie w zależności od regionu i poziomu rozwoju systemów opieki zdrowotnej:12
- W krajach rozwiniętych śmiertelność wynosi między 2% a 5%123
- W krajach rozwijających się wskaźniki śmiertelności są znacznie wyższe, od 6% do 24%12
- W niektórych krajach afrykańskich (Kenia, Tanzania, Ghana) śmiertelność wynosi 26-29%1
- W Stanach Zjednoczonych śmiertelność wewnątrzszpitalna wśród pacjentów z DKA konsekwentnie zmniejszyła się z 1,1% w 2000 roku do 0,4% w 2014 roku1
Najwyższe wskaźniki śmiertelności obserwuje się w Indiach (30% pacjentów z DKA), podczas gdy najniższe w USA i Szkocji (poniżej 1%).1 DKA stanowi najczęstszą przyczynę zgonów u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1 i odpowiada za połowę wszystkich zgonów u pacjentów z cukrzycą poniżej 24 roku życia.1
Trendy i zmiany w epidemiologii DKA
W ostatnich latach zaobserwowano pewne trendy w epidemiologii DKA:12
- Ogólny wzrost częstości występowania DKA w wielu krajach12
- Wzrost częstości DKA szczególnie wśród osób starszych1
- Wzrost liczby hospitalizacji z powodu DKA w Stanach Zjednoczonych1
- Spadek śmiertelności wewnątrzszpitalnej w krajach rozwiniętych, pomimo wzrostu liczby przypadków12
- Szczególnie niepokojący wzrost wskaźników DKA wśród dzieci i młodzieży1
W niektórych krajach, wczesna identyfikacja choroby i aktywne monitorowanie przyczyniły się do zmniejszenia częstości występowania DKA przy rozpoznaniu cukrzycy typu 1 u dzieci.1
Różnice regionalne w występowaniu DKA
Obserwuje się znaczne różnice w częstości występowania DKA w różnych regionach świata:12
- Najniższe wskaźniki częstości występowania DKA odnotowano w Izraelu i Ameryce Północnej (0 zdarzeń na 1000 osobolat)1
- Najwyższe wskaźniki odnotowano w Chinach (263 zdarzenia na 1000 osobolat)1
- Najniższa chorobowość wystąpiła w Szwecji (0 na 1000 osób)1
- Najwyższa chorobowość wystąpiła w Kanadzie (127,9 na 1000 osób)1
- W Etiopii, częstość występowania DKA wśród pacjentów z ostrymi powikłaniami cukrzycy wynosiła 68,3% w Dessie i 71% w Jimma1
Według wieloośrodkowego badania europejskiego, występowanie DKA przy rozpoznaniu cukrzycy typu 1 u dzieci wahało się od 26% do 67%, przy czym wskaźniki były odwrotnie proporcjonalne do ogólnej częstości występowania cukrzycy u dzieci.1
| Kraj/Region | Częstość występowania DKA przy rozpoznaniu cukrzycy typu 1 (%) |
|---|---|
| Szwecja i Dania | Najniższa |
| Luksemburg i Włochy | Najwyższa |
| Średnio (13 badanych krajów) | 29,9% |
| Stany Zjednoczone i Australia | Znaczący wzrost w latach 2006-2016 |
| Włochy | Znaczący spadek w latach 2006-2016 |
Nadzór i zapobieganie
Pomimo postępów w opiece diabetologicznej, obciążenie związane z DKA pozostaje wysokie w wielu krajach.1 Dowody wskazują jednak na skuteczność pewnych działań prewencyjnych:12
- Wczesna identyfikacja choroby i aktywne monitorowanie mogą zmniejszyć częstość występowania i ciężkość DKA przy rozpoznaniu cukrzycy1
- Edukacja w zakresie samodzielnego zarządzania cukrzycą i wsparcie mogą pomóc odwrócić trend rosnącej liczby przypadków DKA1
- Lepszy dostęp do narzędzi kontroli glikemii, w tym możliwości pomiaru ketonów, szczególnie podczas dni chorobowych1
- Podnoszenie świadomości objawów DKA wśród pracowników służby zdrowia, szczególnie w okresie pandemii COVID-191
- Zarządzanie dawką insuliny u pacjentów z cukrzycą i doradzanie pacjentom, aby pili płyny i szukali pomocy medycznej w przypadku odwodnienia i/lub uporczywych wymiotów1
Obserwowane trendy podkreślają potrzebę dalszej poprawy w zakresie wczesnego wykrywania i leczenia DKA, szczególnie wśród grup wysokiego ryzyka, takich jak dzieci, mniejszości etniczne i osoby o niższym statusie społeczno-ekonomicznym.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.