Hipotermia
Epidemiologia
Hipotermia, definiowana jako temperatura ciała poniżej 35°C, stanowi poważny problem zdrowotny z wysoką śmiertelnością sięgającą około 50% w umiarkowanych i ciężkich przypadkach, nawet przy optymalnej opiece szpitalnej. W USA rocznie odnotowuje się średnio 1301 zgonów związanych z nadmiernym narażeniem na zimno, z najwyższymi wskaźnikami w stanach takich jak Alaska i Montana. Hipotermia dotyka szczególnie osoby starsze (≥65 lat), które stanowią około 50% zgonów, z wskaźnikami śmiertelności 15,5 na milion dla wieku 75-84 lat i 39,6 na milion dla ≥85 lat. Mężczyźni odpowiadają za 65-72% zgonów, a ryzyko jest 10-krotnie wyższe w grupie wiekowej 30-49 lat. Wskaźniki śmiertelności są wyższe na obszarach wiejskich (0,93 na 100 000 u mężczyzn) niż miejskich (0,29 na 100 000 u mężczyzn). Noworodki i niemowlęta są szczególnie narażone ze względu na dużą powierzchnię ciała, co w Nowej Zelandii odpowiada za 72,6% hospitalizacji domowych z powodu hipotermii. Czynniki ryzyka obejmują alkoholizm, choroby psychiczne, bezdomność oraz choroby współistniejące, a także zatrucie substancjami i izolację społeczną.
- Epidemiologia hipotermii
- Rozkład geograficzny przypadków hipotermii
- Epidemiologia w różnych grupach wiekowych
- Różnice płciowe w epidemiologii hipotermii
- Hipotermia w środowisku miejskim i wiejskim
- Czynniki ryzyka hipotermii
- Hipotermia w kontekście militarnym
- Systemy nadzoru i monitorowania hipotermii
- Modele prognozowania ryzyka hipotermii
- Rosnące wyzwania w nadzorze hipotermii
- Implikacje dla zdrowia publicznego
Epidemiologia hipotermii
Hipotermia, definiowana jako spadek temperatury ciała poniżej 35°C, stanowi istotny problem zdrowotny, którego rzeczywista częstość występowania pozostaje nieznana. Według dostępnych danych, w Stanach Zjednoczonych każdego roku odnotowuje się około 700-1500 zgonów związanych z hipotermią. Szacuje się, że w latach 1999-2011 w USA wystąpiło łącznie 16 911 zgonów z powodu nadmiernego narażenia na zimno, co daje średnio 1301 zgonów rocznie12. Śmiertelność w przypadku umiarkowanej do ciężkiej hipotermii, nawet przy optymalnej opiece szpitalnej, nadal wynosi około 50%34.
Rozkład geograficzny przypadków hipotermii
Stany o najwyższych wskaźnikach śmiertelności z powodu hipotermii w USA to Alaska, Nowy Meksyk, Dakota Północna i Montana56. Choć większość przypadków występuje w regionach o surowej zimowej pogodzie, hipotermia dotyka również obszary o łagodniejszym klimacie, zwłaszcza w okresach nagłych zmian pogodowych, spowodowanych zmianami sezonowymi lub różnicami temperatur między dniem a nocą wynikającymi z wysokości nad poziomem morza7.
W Wielkiej Brytanii szacuje się, że każdego roku z powodu hipotermii umiera około 300 osób, podczas gdy roczna częstość występowania zgonów związanych z hipotermią w Kanadzie wynosi 80008. Z kolei w Nowej Zelandii wskaźnik hospitalizacji z powodu hipotermii wynosi 6,9 na 100 000 osób rocznie, a wskaźnik śmiertelności 0,537 na 100 000 osób rocznie9.
Epidemiologia w różnych grupach wiekowych
Hipotermia dotyka w nieproporcjonalny sposób grupy znajdujące się na przeciwległych krańcach spektrum wiekowego. Około połowa odnotowanych zgonów z powodu przypadkowej hipotermii występuje u osób powyżej 65 roku życia1011. Wskaźnik zgonów związanych z zimnem wśród osób w wieku 75 lat i starszych jest znacznie wyższy niż u młodszych osób: 15,5 zgonów na milion wśród osób w wieku 75-84 lat i 39,6 zgonów na milion wśród osób w wieku 85 lat i starszych12.
Dane z Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) z 2019 r. pokazują, że wskaźniki śmiertelności przypisywane nadmiernemu zimnu lub hipotermii u osób w wieku 15 lat i starszych wykazują wyraźny związek z wiekiem. Najniższe wskaźniki odnotowano wśród osób w wieku 15-34 lat (0,2 przypadku i 0,5 przypadku na 100 000 mieszkańców odpowiednio na obszarach miejskich i wiejskich), a najwyższe wskaźniki wśród osób w wieku 85 lat i starszych (4,6 na obszarach miejskich, 8,6 na obszarach wiejskich)13.
Noworodki i niemowlęta są również szczególnie narażone na hipotermię ze względu na stosunkowo dużą powierzchnię ciała, co zwiększa potencjał szybkiej utraty ciepła14. W Nowej Zelandii hipotermia noworodków stanowiła 72,6% wszystkich hospitalizacji z powodu hipotermii w warunkach domowych15.
Różnice płciowe w epidemiologii hipotermii
Chociaż ogólny wskaźnik śmiertelności z powodu hipotermii jest podobny u mężczyzn i kobiet, to mężczyźni stanowią około 65-72% zgonów związanych z hipotermią1617. Częstość występowania jest 10 razy większa u mężczyzn niż u kobiet, szczególnie wśród dorosłych w wieku od 30 do 49 lat18.
Badanie retrospektywne zgonów związanych z hipotermią w Nowym Jorku i Houston wykazało, że w obu miastach prawdopodobieństwo zgonu z powodu hipotermii było wyższe u mężczyzn niż u kobiet19. W Missouri mężczyźni stanowili 72,2% (299) z 414 zgonów związanych z zimnem w latach 1989-201220.
Hipotermia w środowisku miejskim i wiejskim
Zgodnie z danymi CDC z lat 2018-2020, wskaźniki zgonów przypisywane nadmiernemu zimnu lub hipotermii były ogólnie wyższe na obszarach wiejskich w porównaniu z obszarami miejskimi. U kobiet wskaźnik zgonów wzrastał od 0,11 na 100 000 dla mieszkanek dużych centralnych obszarów metropolitalnych do 0,40 dla mieszkanek obszarów wiejskich. U mężczyzn wskaźniki zgonów były najniższe wśród mieszkańców dużych centralnych obszarów metropolitalnych (0,29) i dużych podmiejskich obszarów metropolitalnych (0,24), a najwyższe wśród mieszkańców obszarów wiejskich (0,93)21.
Największa liczba przypadków hipotermii występuje w środowisku miejskim i jest związana z narażeniem środowiskowym spowodowanym alkoholizmem, zażywaniem narkotyków lub chorobami psychicznymi, często pogłębionymi przez współistniejące bezdomność22. Drugą dotknięta grupą są osoby przebywające na świeżym powietrzu w celach zawodowych lub rekreacyjnych, w tym myśliwi, narciarze, wspinacze, żeglarze/flisacy i pływacy23.
Czynniki ryzyka hipotermii
Hipotermia występuje, gdy organizm uwalnia więcej ciepła niż absorbuje lub wytwarza. Istotne czynniki, które pomagają w utrzymaniu ciepła w organizmie, obejmują regulację przez ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy oraz adaptację behawioralną24.
Populacje wysokiego ryzyka
Osoby najbardziej podatne na hipotermię to:25
- Osoby starsze z nieodpowiednim pożywieniem, ubraniem lub ogrzewaniem
- Osoby z zaburzeniami krążenia
- Niemowlęta śpiące w zimnych pomieszczeniach bez odpowiedniego ubrania
- Dzieci pozostawione bez opieki
- Osoby dorosłe pod wpływem alkoholu
- Osoby chore psychicznie
- Osoby przebywające przez długi czas na zewnątrz – bezdomni, piechurzy, myśliwi itp.
Do kluczowych czynników ryzyka należą zatrucie substancjami, choroby psychiczne i izolacja społeczna26. W badaniu przeprowadzonym w Missouri nadużywanie substancji było czynnikiem w 51,4% zgonów w grupie wiekowej poniżej 65 lat27.
Hipotermia może dotknąć każdego w ekstremalnie niskich temperaturach, ale w obecności czynników sprzyjających bezradności występuje również w klimacie umiarkowanym, w pomieszczeniach i latem28. Te czynniki obejmują zaawansowany wiek, bezdomność, używanie substancji i stany medyczne, takie jak urazy, zmniejszona mobilność, przewlekłe choroby serca lub układu oddechowego oraz zmieniony stan psychiczny29.
Hipotermia pierwotna i wtórna
Hipotermia pierwotna zwykle dotyka młodych mężczyzn i niemowlęta. Hipotermia wtórna zazwyczaj dotyka pacjentów, którzy są w podeszłym wieku, bezdomni, chorzy psychicznie, ofiary urazów lub mają wiele chorób współistniejących30. W środowisku miejskim hipotermia jest bardziej prawdopodobnie wtórna w charakterze i związana z zaburzeniami termoregulacji, niezdolnością do szukania schronienia, a sepsa jest niedocenianą przyczyną31.
W badaniu obejmującym 337 pacjentów z hipotermią, hipotermia pierwotna została zidentyfikowana u 127 (38%), wtórna u 113 (34%), a mieszana pierwotna/wtórna u 96 (28%) pacjentów32. Zaawansowane techniki ogrzewania były częściej stosowane w ciężkiej i pierwotnej hipotermii, ale różniły się między instytucjami33.
Hipotermia w kontekście militarnym
W środowisku wojskowym hipotermia stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia indywidualnych żołnierzy oraz dla szkoleń i operacji wojskowych. W okresie od lipca 2021 r. do czerwca 2022 r. łącznie 482 członków komponentów czynnych (n=435) i rezerwowych (n=47) doznało co najmniej 1 urazu zimnego34.
Termin „urazy zimne” jest używany do opisania urazów, które mają działanie centralne, takich jak hipotermia, a także urazów, które głównie wpływają na obwodowe części ciała, takie jak odmrożenia i urazy zanurzeniowe35. Hipotermia występuje, gdy temperatura bazowa ciała spada poniżej 35°C36.
Siły zbrojne USA wymagają szybkiego raportowania tych zgłaszalnych zdarzeń medycznych (RME) za pośrednictwem jednego z systemów raportowania elektronicznego specyficznych dla danej służby; raporty te są rutynowo włączane do Defense Medical Surveillance System (DMSS)37. Ogólny wskaźnik urazów zimnych w latach 2021-2022 nieznacznie spadł w porównaniu z poprzednim zimnym rokiem38.
Systemy nadzoru i monitorowania hipotermii
Dokładne oszacowanie częstości występowania hipotermii jest niemożliwe, ponieważ spotkania szpitalne stanowią jedynie „wierzchołek góry lodowej” w tym sensie, że odzwierciedlają bardziej poważne przypadki39. Mimo to nadzór i monitorowanie przypadków hipotermii jest kluczowe dla zrozumienia epidemiologii i opracowania skutecznych strategii zapobiegawczych.
Systemy nadzoru w Stanach Zjednoczonych
Missouri jest jedynym stanem, który prowadzi stały nadzór w całym stanie nad chorobami i zgonami związanymi z zimną pogodą40. Od 2006 r. Missouri wykorzystuje również oprogramowanie Electronic Surveillance System for the Early Notification of Community-based Epidemics (ESSENCE) do zbierania danych z oddziałów ratunkowych41.
Grupa robocza CSTE (Council of State and Territorial Epidemiologists) opracowała definicję zespołu choroby związanej z zimnem (CRI) i dokument z wytycznymi „Cold-related Illness Query: Guidance for Implementing Cold-related Illness Syndromic Surveillance in Public Health Practice” w celu standaryzacji nadzoru nad CRI, w tym hipotermią42.
Systemy nadzoru międzynarodowe
W Hongkongu wdrożono projekt monitorowania temperatury we wszystkich oddziałach anestezjologii w szpitalach Hospital Authority (HA) w celu ilościowego określenia występowania niezamierzonej hipotermii okołooperacyjnej43. Wdrożenie ogólnokrajowego nadzoru nad hipotermią pooperacyjną zmniejszyło częstość występowania hipotermii w elektywnych operacjach niekardiologicznych z 18,5% do 12,7%, co jest również statystycznie istotne44.
Modele prognozowania ryzyka hipotermii
Opracowano modele do przewidywania ryzyka zgonu wewnątrzszpitalnego wśród pacjentów z przypadkową hipotermią. Skala 5A, obejmująca pięć komponentów: wiek, czynności codzienne, zatrzymanie krążenia, kwasica i albumina, została opracowana jako łatwe w użyciu narzędzie przesiewowe do przewidywania śmiertelności wewnątrzszpitalnej wśród pacjentów z przypadkową hipotermią45.
Walidacja zewnętrzna modelu punktacji 5A wykazała, że model punktacji 5A wykorzystujący szacowaną wartość albuminy ma zewnętrzną ważność w całkowicie innym zbiorze danych niż ten użyty do rozwoju modelu 5A46. Skala 5A jest potencjalnie pomocna w przewidywaniu ryzyka śmiertelności i może być jedną z cennych informacji do omówienia strategii leczenia z pacjentami i członkami ich rodzin47.
Rosnące wyzwania w nadzorze hipotermii
Liczba spotkań na oddziałach ratunkowych z powodu hipotermii rośnie, ponieważ coraz więcej osób udaje się na zewnątrz w poszukiwaniu przygód48. Przypadkowa hipotermia jest najczęstszą formą hipotermii spotykaną na oddziale ratunkowym, a jej częstość występowania wzrasta wraz z coraz większą liczbą osób poszukujących zajęć na świeżym powietrzu lub uprawiających sporty zimowe49.
Badanie przeprowadzone w Danii wykazało, że średnia roczna częstość występowania hipotermii wynosiła 4,4±1,2 na 100 000 mieszkańców, z zakresem od 2,9 do 6,4 na 100 000 mieszkańców. Ogólna częstość występowania hipotermii wzrosła w latach 2000-2016 (bezwzględny wzrost 0,16±0,02 na 100 000 mieszkańców rocznie, p≤0,001)50.
Śmiertelność w ciągu pierwszych 7 dni od przyjęcia wynosiła 11%, wzrastając do 16% po 30 dniach i 27% po roku. Jednoroczna śmiertelność wynosiła 22% u pacjentów z pierwotną hipotermią, 26% u pacjentów z hipotermią+2 rozpoznania i 35% u pacjentów z 1 rozpoznaniem+hipotermia (p≤0,001)51. Wyższa śmiertelność u pacjentów z chorobami współistniejącymi pozostała niezmieniona po uwzględnieniu czynników zakłócających52.
Implikacje dla zdrowia publicznego
Hipotermia pozostaje ważną przyczyną śmierci związanej z pogodą53. Agencje zdrowia publicznego na poziomie stanowym i lokalnym mogą potrzebować skupić się na dotarciu do grup wrażliwych i ukierunkowanych interwencji dla grup o najwyższym ryzyku śmierci54.
Izolacja społeczna może być ważnym czynnikiem śmiertelności związanej z hipotermią. Agencje zdrowia publicznego na poziomie stanowym i lokalnym mogą potrzebować ukierunkować edukację publiczną i interwencje na grupy izolowane społecznie, w tym osoby starsze, bezdomnych i osoby żyjące samotnie55.
| Grupa ryzyka | Charakterystyka epidemiologiczna | Wskaźnik śmiertelności |
|---|---|---|
| Osoby starsze (≥65 lat) | Stanowią około 50% zgonów z powodu hipotermii | 15,5 na milion (75-84 lat), 39,6 na milion (≥85 lat) |
| Mężczyźni | Stanowią 65-72% zgonów związanych z hipotermią | 10x wyższy niż u kobiet (dotyczy grupy 30-49 lat) |
| Osoby w środowisku miejskim | Związane z alkoholizmem, narkotykami, chorobami psychicznymi | Niższy niż na obszarach wiejskich (0,29 vs 0,93 na 100 000 u mężczyzn) |
| Mieszkańcy terenów wiejskich | Wyższe wskaźniki niż na obszarach miejskich | 0,93 na 100 000 u mężczyzn, 0,40 na 100 000 u kobiet |
| Noworodki i niemowlęta | Szczególnie narażone ze względu na dużą powierzchnię ciała | 72,6% wszystkich hospitalizacji domowych w Nowej Zelandii |
| Osoby z zaburzeniami termoregulacji | Wtórna hipotermia z chorobami współistniejącymi | 35% jednoroczna śmiertelność (1 rozpoznanie + hipotermia) |
Podsumowując, hipotermia pozostaje istotnym wyzwaniem dla zdrowia publicznego, dotykającym przede wszystkim osoby starsze, mężczyzn, mieszkańców obszarów wiejskich oraz osoby z czynnikami ryzyka takimi jak alkoholizm, bezdomność i choroby psychiczne. Skuteczny nadzór epidemiologiczny jest kluczowy dla zrozumienia wzorców występowania hipotermii i opracowania ukierunkowanych strategii zapobiegawczych5657.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.