Leki w grupie
„szczepionka inaktywowana”

Szczepionki inaktywowane to rodzaj szczepionek, które zawierają zabite (inaktywowane) patogeny – wirusy lub bakterie. Proces inaktywacji zazwyczaj przeprowadza się przy użyciu ciepła, chemikaliów (np. formaldehydu) lub promieniowania, co powoduje, że patogen traci zdolność do namnażania się i wywoływania choroby, ale zachowuje swoje właściwości antygenowe, dzięki czemu nadal może stymulować układ odpornościowy do wytworzenia odpowiedzi immunologicznej.

Szczepionki inaktywowane wymagają zazwyczaj podania kilku dawek w celu uzyskania odpowiedniej ochrony immunologicznej. Często też potrzebują adiuwantów (substancji wspomagających), które wzmacniają odpowiedź układu odpornościowego na antygeny zawarte w szczepionce. Ze względu na brak żywych patogenów, szczepionki inaktywowane są bezpieczne dla osób z obniżoną odpornością.

Do najważniejszych szczepionek inaktywowanych należą: szczepionka przeciw polio (IPV, np. Imovax Polio), szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (np. Avaxim, Havrix), szczepionka przeciw grypie (np. Vaxigrip Tetra, Influvac Tetra), szczepionka przeciw wściekliźnie (np. Rabipur, Verorab), szczepionka przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu (np. Ixiaro) oraz niektóre szczepionki przeciw COVID-19 (np. CoronaVac).

Główną zaletą szczepionek inaktywowanych jest ich bezpieczeństwo – nie mogą wywołać choroby, przeciw której chronią, co czyni je odpowiednimi dla osób z zaburzeniami odporności. Są też stabilniejsze podczas przechowywania i transportu w porównaniu do szczepionek żywych atenuowanych. Ponadto, wywołują przewidywalną odpowiedź immunologiczną i mają dobrze poznany profil bezpieczeństwa.

Należy jednak pamiętać o pewnych ograniczeniach tej grupy szczepionek. Odpowiedź immunologiczna po szczepionce inaktywowanej jest zwykle słabsza i krótsza niż po szczepionce żywej atenuowanej, co wymaga podawania dawek przypominających. Niektóre osoby mogą doświadczyć miejscowych reakcji poszczepiennych, takich jak ból, zaczerwienienie czy obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, a rzadziej – reakcji ogólnoustrojowych, jak gorączka czy złe samopoczucie. Bardzo rzadko mogą wystąpić reakcje alergiczne na składniki szczepionki.

W obrębie szczepionek inaktywowanych możemy wyróżnić podgrupy: szczepionki całokomórkowe (zawierające całe inaktywowane patogeny), szczepionki podjednostkowe (zawierające tylko wybrane fragmenty patogenu), szczepionki toksoidowe (zawierające inaktywowane toksyny bakteryjne, np. przeciw tężcowi i błonicy) oraz szczepionki polisacharydowe i polisacharydowo-białkowe (skierowane przeciwko bakteriom otoczkowym, np. pneumokokom czy meningokokom).