Leki w grupie
„sulfonamidy do stosowania miejscowego”

Sulfonamidy do stosowania miejscowego to grupa leków przeciwbakteryjnych o działaniu bakteriostatycznym. Hamują one syntezę kwasu foliowego w komórkach bakteryjnych poprzez konkurencyjne blokowanie enzymu – syntazy dihydropteroinowej, co uniemożliwia bakteriom produkcję kwasu tetrahydrofoliowego niezbędnego do syntezy DNA i RNA. Sulfonamidy miejscowe są stosowane głównie w leczeniu zakażeń skóry, oczu oraz błon śluzowych.

Do najważniejszych sulfonamidów stosowanych miejscowo należą: sulfacetamid (w Polsce dostępny jako Siarczan, Sulfacetamid WZF), sulfadiazyna srebra (Dermazin, Silvederma), sulfatiazol (w preparatach złożonych), mafenid (rzadziej stosowany w Polsce) oraz sulfametoksazol (często w połączeniu z trimetoprimem w preparatach złożonych).

Zaletą sulfonamidów miejscowych jest ich skuteczność wobec szerokiego spektrum bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. Szczególnie sulfadiazyna srebra wykazuje dodatkowo działanie przeciwgrzybicze i jest powszechnie stosowana w leczeniu oparzeń, gdzie zapobiega infekcjom i wspomaga gojenie ran. Preparaty te charakteryzują się dobrą penetracją do tkanek, minimalnym wchłanianiem ogólnoustrojowym przy aplikacji miejscowej i stosunkowo niskim kosztem terapii.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem sulfonamidów miejscowych obejmują możliwość reakcji alergicznych (wysypka, świąd, pieczenie), które występują u około 3-5% pacjentów. Dłuższe stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności bakterii. Sulfadiazyna srebra może powodować przebarwienia skóry i tkanek. Należy zachować ostrożność przy stosowaniu na dużych powierzchniach ciała ze względu na ryzyko wchłaniania systemowego i potencjalną nefrotoksyczność. Przeciwwskazane są u pacjentów z nadwrażliwością na sulfonamidy, kobiet w ciąży (szczególnie w trzecim trymestrze) oraz u wcześniaków i noworodków.

W zależności od zastosowania, sulfonamidy miejscowe można podzielić na kilka podgrup: preparaty do stosowania na skórę (maści, kremy, żele – np. Dermazin), preparaty okulistyczne (krople i maści do oczu – np. Sulfacetamid WZF), preparaty do stosowania w ranach i oparzeniach (np. Silvederma) oraz preparaty złożone zawierające dodatkowo inne substancje czynne (np. antybiotyki, kortykosteroidy lub środki przeciwgrzybicze).