Leki w grupie
„selektywne inhibitory COX-2”

Selektywne inhibitory COX-2 (koksyby) to grupa niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które wybiórczo hamują działanie enzymu cyklooksygenazy-2 (COX-2), zachowując minimalny wpływ na cyklooksygenazę-1 (COX-1). Mechanizm ten pozwala na skuteczne działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, przy jednoczesnym ograniczeniu typowych dla klasycznych NLPZ działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.

Do najważniejszych selektywnych inhibitorów COX-2 dostępnych w Polsce należą: celekoksyb (Aclexa, Celebrex), etorykoksyb (Arcoxia, Doloxib, Kostarox) oraz parekoksyb (Dynastat) – jedyny koksyb dostępny w formie parenteralnej. Wcześniej dostępne były również rofekoksyb (Vioxx) i waldekoksyb (Bextra), które zostały wycofane z rynku z powodu zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Główną zaletą selektywnych inhibitorów COX-2 jest znacząco zredukowane ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego w porównaniu z tradycyjnymi NLPZ. Powodują one mniej owrzodzeń żołądka i dwunastnicy oraz rzadziej wywołują krwawienia z przewodu pokarmowego. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z podwyższonym ryzykiem powikłań żołądkowo-jelitowych, takich jak osoby starsze, pacjenci z chorobą wrzodową w wywiadzie lub stosujący jednocześnie leki przeciwzakrzepowe.

Pomimo zalet, stosowanie koksybów wiąże się z istotnymi zagrożeniami. Najpoważniejszym jest zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, w tym zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i niewydolności serca. Z tego powodu selektywne inhibitory COX-2 są przeciwwskazane u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, po przebytym zawale serca lub udarze mózgu oraz z ciężką niewydolnością serca. Mogą również powodować retencję sodu i wody, prowadząc do obrzęków i wzrostu ciśnienia tętniczego.

Koksyby można podzielić na generacje w zależności od ich selektywności wobec COX-2. Do pierwszej generacji należą celekoksyb i rofekoksyb, charakteryzujące się umiarkowaną selektywnością, natomiast do drugiej generacji zalicza się etorykoksyb, waldekoksyb i parekoksyb, które wykazują wyższą selektywność. Im wyższa selektywność, tym mniejsze ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, ale potencjalnie większe ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.

Selektywne inhibitory COX-2 znajdują zastosowanie głównie w leczeniu bólu i stanu zapalnego w chorobie zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów, zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, a także w terapii ostrego bólu pooperacyjnego i dysmenorrhea.

Lista leków w tej grupie

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl