Leki w grupie
„leki znieczulające miejscowe”

Leki znieczulające miejscowe to grupa środków farmakologicznych, które blokują przewodzenie impulsów w neuronach czuciowych, powodując czasowe zniesienie czucia bólu w określonym obszarze ciała bez wpływu na świadomość pacjenta. Działają poprzez blokowanie kanałów sodowych zależnych od napięcia w błonie komórkowej neuronów, co uniemożliwia depolaryzację i przewodzenie impulsów nerwowych. Efekt ich działania jest odwracalny i zależny od dawki, miejsca podania oraz właściwości fizykochemicznych konkretnego leku.

Ze względu na budowę chemiczną leki znieczulające miejscowe dzielimy na dwie główne grupy: estry (np. prokaina, benzokaina, tetrakaina) oraz amidy (np. lidokaina, bupiwakaina, ropiwakaina, mepiwakaina, artykaina). Amidy charakteryzują się dłuższym czasem działania i mniejszym ryzykiem reakcji alergicznych, dlatego obecnie są częściej stosowane w praktyce klinicznej.

Do najpopularniejszych leków z tej grupy dostępnych w Polsce należą: lidokaina (Lignocainum Hydrochloricum, Xylocaine), bupiwakaina (Marcaine, Bupivacaine), artykaina (Ubistesin, Septanest), mepiwakaina (Scandonest), ropiwakaina (Naropin) oraz lewobupiwakaina (Chirocaine). Wśród preparatów powierzchniowych warto wymienić EMLA (mieszanina lidokainy i prilokainy), Lignox (lidokaina) oraz Trachisan (lidokaina z chlorheksydyną).

Główne zalety stosowania leków znieczulających miejscowych to możliwość przeprowadzania zabiegów chirurgicznych bez konieczności znieczulenia ogólnego, zmniejszenie zapotrzebowania na leki przeciwbólowe ogólnoustrojowe, szybki początek działania oraz możliwość dostosowania rodzaju znieczulenia do konkretnej procedury medycznej. Dodatkowo niektóre z nich (np. lidokaina) wykazują działanie przeciwarytmiczne i mogą być stosowane w leczeniu zaburzeń rytmu serca.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków znieczulających miejscowych obejmują przede wszystkim ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej przy przedawkowaniu lub przypadkowym podaniu donaczyniowym, co może prowadzić do zaburzeń ze strony ośrodkowego układu nerwowego (drgawki, zaburzenia świadomości) oraz układu sercowo-naczyniowego (zaburzenia przewodzenia, hipotensja, a nawet zatrzymanie krążenia). Inne potencjalne powikłania to reakcje alergiczne (częstsze w przypadku estrów), miejscowe uszkodzenie tkanek oraz przejściowe zaburzenia neurologiczne po znieczuleniach przewodowych.

W zależności od sposobu podania wyróżniamy: znieczulenie powierzchniowe (nasiękowe), znieczulenie nasiękowe, znieczulenie przewodowe (blokada nerwów obwodowych), znieczulenie okołordzeniowe (podpajęczynówkowe i zewnątrzoponowe) oraz znieczulenie dożylne regionalne (blokada Biera). Każda z tych technik ma swoje specyficzne wskazania, przeciwwskazania oraz wymaga odpowiedniego doboru leku pod względem czasu działania i siły blokady.