Leki w grupie
„fitoestrogeny”

Fitoestrogeny to związki roślinne o budowie chemicznej zbliżonej do 17β-estradiolu, wykazujące działanie estrogenowe. Mają zdolność wiązania się z receptorami estrogenowymi (głównie ER-β), przez co naśladują lub modyfikują działanie endogennych estrogenów. Ich aktywność biologiczna jest znacznie słabsza niż hormonów endogennych, co pozwala im pełnić rolę modulatorów receptorów estrogenowych – mogą działać zarówno estrogenowo, jak i antyestrogenowo, w zależności od stężenia endogennych estrogenów.

Fitoestrogeny dzielą się na kilka głównych grup: izoflawony (najliczniejsza grupa), lignany, kumestany i stylbeny. Izoflawony występują głównie w roślinach strączkowych, szczególnie w soi (genisteina, daidzeina, glicyteina). Lignany znajdują się w siemieniu lnianym, zbożach pełnoziarnistych i niektórych owocach (enterodiol, enterolakton). Kumestany obecne są w kiełkach fasoli i lucerny (kumestrol), a stylbeny w winogronach i czerwonym winie (resweratrol).

Najważniejsze produkty zawierające fitoestrogeny dostępne na rynku to ekstrakty z soi (zawierające genistein, daidzein), preparaty z czerwonej koniczyny (zawierające biochanin A, formononentin), suplementy z siemieniem lnianym (bogate w lignany) oraz resweratrol. W Polsce dostępne są m.in. preparaty: Climea Forte, Menostop, Femiflavon, Soyfem, Menoherb i Promensil.

Fitoestrogeny są wykorzystywane głównie w łagodzeniu objawów menopauzy (uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia nastroju). Wykazują również potencjalne działanie ochronne na układ sercowo-naczyniowy poprzez korzystny wpływ na profil lipidowy i funkcję śródbłonka. Badania wskazują też na możliwe działanie prewencyjne wobec osteoporozy, cukrzycy typu 2 oraz niektórych nowotworów hormonozależnych.

Główne zalety fitoestrogenów to ich naturalny charakter, względne bezpieczeństwo stosowania oraz mniejsze ryzyko działań niepożądanych w porównaniu z hormonalną terapią zastępczą. Stanowią alternatywę dla kobiet, które nie mogą lub nie chcą stosować HRT. Dodatkowo, wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne, co może przyczyniać się do ich korzystnego wpływu na ogólny stan zdrowia.

Wśród zagrożeń związanych ze stosowaniem fitoestrogenów należy wymienić potencjalne interakcje z lekami hormonalnymi i przeciwzakrzepowymi. U niektórych osób mogą wywoływać zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Istnieją również kontrowersje dotyczące ich bezpieczeństwa u pacjentek z nowotworami estrogenozależnymi (rak piersi, rak endometrium), dlatego w tych przypadkach zaleca się ostrożność. Długoterminowe skutki stosowania wysokich dawek fitoestrogenów nie są w pełni poznane.