Działania niepożądane
Zolpidem

Charakterystyka działań niepożądanych zolpidemu

Zolpidem jest lekiem nasennym z grupy imidazopirydyn, wykazującym powinowactwo do receptorów benzodiazepinowych. Podczas stosowania zolpidemu mogą występować różnorodne działania niepożądane, których częstość i nasilenie zależą od dawki, sposobu podania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Działania niepożądane dotyczą przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego oraz przewodu pokarmowego.^{1 2}

Wykazano, że działania niepożądane są mniej nasilone, jeśli lek jest przyjmowany bezpośrednio przed snem lub po położeniu się do łóżka.^{3 4} Działania niepożądane występują częściej u pacjentów w podeszłym wieku.⁵

Zależność od dawki i czasu przyjęcia

Istnieją dowody na zależność pomiędzy dawką zolpidemu a nasileniem działań niepożądanych, szczególnie w odniesieniu do niektórych objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego.⁶ Działania niepożądane są mniej intensywne, jeżeli lek jest przyjmowany bezpośrednio przed snem. Efekty uboczne zależą również od indywidualnej wrażliwości pacjenta i występują częściej w ciągu godziny po przyjęciu leku, jeśli pacjent nie uda się natychmiast na spoczynek.⁷

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej występujące działania niepożądane obejmują senność w ciągu następnego dnia, zobojętnienie emocjonalne, zmniejszoną czujność, splątanie, zmęczenie, ból głowy, zawroty głowy, osłabienie mięśni, ataksję i podwójne widzenie.⁸ Występują one głównie na początku leczenia i zwykle ustępują po kolejnych podaniach. Dodatkowo obserwowano również zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zmiany libido i reakcje skórne.⁹

Zaburzenia psychiczne

Częste zaburzenia psychiczne związane ze stosowaniem zolpidemu obejmują omamy, pobudzenie, koszmary senne i depresję.^{10 11} Niezbyt często występują stany splątania, drażliwość, niepokój psychoruchowy, agresja, somnambulizm i nastrój euforyczny.¹²

Z częstością nieznaną raportowano: niepokój, agresję, urojenia, gniew, psychozy, nietypowe zachowanie, złożone zachowania podczas snu (np. prowadzenie pojazdów we śnie), nadużywanie produktu leczniczego oraz uzależnienie.^{13 14}

Większość tych psychicznych działań niepożądanych ma związek z reakcjami paradoksalnymi.¹⁵

Zaburzenia układu nerwowego

Często występujące zaburzenia układu nerwowego to: senność, ból głowy, zawroty głowy, nasilenie bezsenności oraz zaburzenia poznawcze, takie jak niepamięć następcza, która może być związana z nietypowym zachowaniem.^{16 17}

Z częstością nieznaną obserwowano: zmniejszenie świadomości, ataksję, zaburzenia mowy.^{18 19}

Zaburzenia oka

Niezbyt często występuje podwójne widzenie i niewyraźne widzenie.²⁰ Rzadko zgłaszane są zaburzenia widzenia.²¹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Często obserwowane zaburzenia żołądka i jelit obejmują biegunkę, nudności, wymioty i ból brzucha.²²

Niebezpieczne działania niepożądane

Depresja oddechowa

Bardzo rzadko, ale z potencjalnie poważnymi konsekwencjami, może wystąpić depresja oddechowa.²³ Jest to szczególnie niebezpieczne u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami oddychania.

Uzależnienie i objawy z odstawienia

Stosowanie zolpidemu, nawet w dawkach terapeutycznych, może prowadzić do rozwoju uzależnienia fizycznego i psychicznego. Przerwanie leczenia może skutkować wystąpieniem objawów z odstawienia lub zjawiska „z odbicia”.^{24 25}

Przypadki nadużywania zolpidemu odnotowano szczególnie u osób uzależnionych od wielu substancji.²⁶

Somnambulizm i złożone zachowania podczas snu

U pacjentów stosujących zolpidem opisywano przypadki somnambulizmu (chodzenia we śnie) oraz innych złożonych zachowań podczas snu, takich jak prowadzenie pojazdów, przygotowywanie i spożywanie posiłków, prowadzenie rozmów telefonicznych czy podejmowanie aktywności seksualnej, z niepamięcią wykonywanych czynności.²⁷

Niepamięć następcza

Niepamięć następcza (amnezja wsteczna) może wystąpić podczas stosowania dawek terapeutycznych, a ryzyko jej wystąpienia zwiększa się wraz z dawką. Aby zmniejszyć to ryzyko, pacjenci powinni upewnić się, że będą mieli możliwość nieprzerwanego snu przez 8 godzin.²⁸ Niepamięć następcza może wiązać się z nieodpowiednim lub nietypowym zachowaniem.²⁹

Depresja

Istniejąca wcześniej depresja może ujawnić się podczas stosowania zolpidemu lub innych leków podobnych do benzodiazepin.³⁰

Reakcje paradoksalne

Podczas stosowania zolpidemu mogą wystąpić reakcje paradoksalne, takie jak niepokój, pobudzenie, drażliwość, agresja, urojenia, wściekłość, koszmary senne, zwiększona bezsenność, omamy, psychozy, niewłaściwe zachowanie i inne niepożądane zachowania.³¹ Takie reakcje są bardziej prawdopodobne u osób w podeszłym wieku.³²

Ryzyko upadków

Istnieje zwiększone ryzyko upadków, głównie u pacjentów w podeszłym wieku oraz w przypadkach, gdy zolpidem nie jest przyjmowany zgodnie z zaleceniami.^{33 34}

Szczegółowy wykaz działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane zolpidemu wg częstości występowania oraz układów i narządów:

^{35 36}

Bezpieczeństwo stosowania i monitorowanie działań niepożądanych

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁷

Zalecenia dla pacjentów minimalizujące ryzyko

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zaleca się:

• Przyjmowanie zolpidemu bezpośrednio przed snem lub po położeniu się do łóżka³⁸
• Zapewnienie sobie możliwości nieprzerwanego snu przez 8 godzin, aby zmniejszyć ryzyko niepamięci następczej³⁹
• Przyjmowanie leku zgodnie z zaleceniami lekarza, aby zmniejszyć ryzyko upadków, zwłaszcza u osób starszych⁴⁰
• Unikanie prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn po przyjęciu leku⁴¹
• Monitorowanie objawów uzależnienia i objawów z odstawienia⁴²

Szczególne populacje pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

Działania niepożądane występują częściej u pacjentów w podeszłym wieku.⁴³ U tych pacjentów szczególnie istotne jest monitorowanie ryzyka wystąpienia reakcji paradoksalnych⁴⁴ oraz upadków.⁴⁵

Pacjenci z istniejącą wcześniej depresją

U pacjentów z istniejącą wcześniej depresją może dojść do jej ujawnienia podczas stosowania zolpidemu.⁴⁶ Pacjenci ci powinni być pod szczególną obserwacją lekarza.

Pacjenci z zaburzeniami oddychania

U pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami oddychania należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko wystąpienia depresji oddechowej.⁴⁷

Przedawkowanie zolpidemu

W doniesieniach dotyczących przedawkowania zolpidemu opisywano zaburzenia świadomości o różnym nasileniu (od senności patologicznej do lekkiej śpiączki).⁴⁸ Przypadki przedawkowania zolpidemu charakteryzowały się cięższym przebiegiem, aż do zgonu włącznie, w porównaniu z przypadkami przedawkowania innych środków działających sedatywnie na ośrodkowy układ nerwowy, w tym alkoholu.⁴⁹

W przypadku przedawkowania należy zastosować leczenie objawowe i wspomagające oraz w uzasadnionych przypadkach natychmiastowe płukanie żołądka. W razie potrzeby podaje się dożylne płyny infuzyjne.⁵⁰ Jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że płukanie żołądka nie przyniesie spodziewanych efektów, pacjentowi należy podać węgiel aktywowany w celu zmniejszenia wchłaniania leku z przewodu pokarmowego.⁵¹

Nie należy podawać leków uspokajających, nawet w przypadku pobudzenia. W przypadku wystąpienia ciężkich objawów, można rozważyć podanie flumazenilu, jednak zastosowanie flumazenilu może spowodować wystąpienie objawów neurologicznych (drgawek).⁵² Okres półtrwania eliminacji flumazenilu wynosi około 40 do 80 minut.⁵³

Znaczenie hemodializy w leczeniu przedawkowania jest ograniczone. Podczas dializowania pacjentów z niewydolnością nerek, którzy stosowali zolpidem w dawkach terapeutycznych, nie obserwowano istotnego zmniejszenia stężenia zolpidemu we krwi.^{54 55}