Działania niepożądane
Walsartan

Działania niepożądane walsartanu – wprowadzenie

Walsartan jest lekiem z grupy antagonistów receptora angiotensyny II (ARB), szeroko stosowanym w leczeniu nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca oraz po przebytym zawale mięśnia sercowego. Substancja ta blokuje działanie angiotensyny II, powodując rozszerzenie naczyń krwionośnych i obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Jak każdy lek, walsartan może wywoływać działania niepożądane, których znajomość jest istotna dla bezpiecznego stosowania terapii.¹²

Profil bezpieczeństwa walsartanu

Bezpieczeństwo stosowania walsartanu zostało szeroko przebadane w kontrolowanych badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca. Ogólna częstość występowania działań niepożądanych w grupie leczonej walsartanem była porównywalna z częstością w grupie otrzymującej placebo, co świadczy o dobrym profilu bezpieczeństwa substancji. Większość obserwowanych działań niepożądanych miała łagodne i przemijające nasilenie.³⁴

Warto zaznaczyć, że częstość występowania działań niepożądanych nie była związana z dawką ani czasem trwania leczenia; nie wykazano również związku z płcią, wiekiem lub rasą pacjentów.⁵⁶

Najczęstsze działania niepożądane walsartanu

Większość działań niepożądanych walsartanu występuje niezbyt często (≥1/1000 do <1/100). Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych należą:

• Zawroty głowy pochodzenia błędnikowego⁷
• Bóle brzucha⁸
• Kaszel⁹
• Uczucie zmęczenia¹⁰

Działania niepożądane związane z układem nerwowym

W zakresie działań dotyczących układu nerwowego, poza zawrotami głowy pochodzenia błędnikowego, u pacjentów po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca mogą wystąpić:

• Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego¹¹
• Zawroty głowy związane z pozycją ciała¹²
• Bóle głowy¹³
• Omdlenie (niezbyt często)¹⁴

Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego

W zakresie układu pokarmowego walsartan może powodować:

• Bóle brzucha (niezbyt często)¹⁵
• Nudności (niezbyt często, głównie u pacjentów po zawale serca lub z niewydolnością serca)¹⁶
• Biegunkę (niezbyt często, głównie u pacjentów po zawale serca lub z niewydolnością serca)¹⁷

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych walsartanu

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych walsartanu z uwzględnieniem częstości ich występowania:

¹⁸¹⁹

Działania niepożądane u pacjentów po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca

Profil bezpieczeństwa walsartanu obserwowany u pacjentów po przebytym zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca różni się od profilu bezpieczeństwa u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Może być to związane z pierwotną chorobą pacjenta.²⁰

U tej grupy pacjentów dodatkowo często obserwowano:

• Niedociśnienie tętnicze²¹
• Niedociśnienie ortostatyczne²²
• Niewydolność i zaburzenia czynności nerek²³

Niezbyt często obserwowano:

• Hiperkaliemię²⁴
• Ostrą niewydolność nerek²⁵
• Niewydolność serca²⁶
• Osłabienie i uczucie zmęczenia²⁷

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Działanie przeciwnadciśnieniowe walsartanu oceniano w badaniach klinicznych z udziałem dzieci i młodzieży w wieku 6-18 lat. Nie stwierdzono istotnych różnic w odniesieniu do rodzaju, częstości i nasilenia działań niepożądanych pomiędzy profilem bezpieczeństwa w tej populacji, a wcześniej zgłaszanym profilem bezpieczeństwa u pacjentów dorosłych, z wyjątkiem pojedynczych zaburzeń żołądka i jelit (takich jak bóle brzucha, nudności, wymioty) oraz zawrotów głowy.²⁸²⁹

W zbiorczej analizie 560 pacjentów pediatrycznych z nadciśnieniem tętniczym, najczęstszymi działaniami niepożądanymi były:

• Ból głowy (5,4%)³⁰
• Zawroty głowy (2,3%)³¹
• Hiperkaliemia (2,3%)³²

U pacjentów pediatrycznych ze współistniejącą przewlekłą chorobą nerek (PChN), najczęstszymi działaniami niepożądanymi były:

• Hiperkaliemia (12,9%)³³
• Ból głowy (7,1%)³⁴
• Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi (5,9%)³⁵
• Niedociśnienie tętnicze (4,7%)³⁶

Warto zwrócić uwagę, że hiperkaliemia występowała częściej u dzieci i młodzieży w wieku od 1 roku do poniżej 18 lat ze współistniejącą przewlekłą chorobą nerek. Ryzyko wystąpienia hiperkaliemii może być wyższe u dzieci w wieku od 1 roku do 5 lat w porównaniu z dziećmi w wieku od 6 do poniżej 18 lat.³⁷

Szczególne grupy ryzyka

Pacjenci z przewlekłą chorobą nerek

Pacjenci z przewlekłą chorobą nerek stanowią grupę zwiększonego ryzyka wystąpienia niektórych działań niepożądanych walsartanu. Szczególnie narażeni są na:

• Hiperkaliemię³⁸
• Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi³⁹
• Zaburzenia czynności nerek⁴⁰

U tych pacjentów konieczne jest regularne monitorowanie stężenia potasu i kreatyniny w surowicy.

Pacjenci po zawale mięśnia sercowego i z niewydolnością serca

Jak wspomniano wcześniej, u pacjentów po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca występuje odmienny profil bezpieczeństwa. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia:

• Niedociśnienia tętniczego⁴¹
• Hiperkaliemii⁴²
• Zaburzeń czynności nerek⁴³

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi walsartanu

Hiperkaliemia

Hiperkaliemia (zwiększenie stężenia potasu w surowicy) jest jednym z najważniejszych potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem walsartanu, szczególnie u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek, cukrzycą oraz u osób przyjmujących inne leki wpływające na stężenie potasu. Hiperkaliemia może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania krążenia.⁴⁴⁴⁵

Niedociśnienie tętnicze

Niedociśnienie tętnicze, w tym niedociśnienie ortostatyczne, jest działaniem niepożądanym często obserwowanym u pacjentów po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca. Może prowadzić do zawrotów głowy, omdleń i upadków, szczególnie u osób starszych.⁴⁶

Zaburzenia czynności nerek

Walsartan może powodować zaburzenia czynności nerek, szczególnie u pacjentów z już istniejącą dysfunkcją nerek. W rzadkich przypadkach może dojść do ostrej niewydolności nerek. Regularne monitorowanie parametrów nerkowych (stężenia kreatyniny i azotu mocznikowego we krwi) jest wskazane, zwłaszcza na początku leczenia.⁴⁷⁴⁸

Reakcje nadwrażliwości

Choć występują rzadko, reakcje nadwrażliwości, w tym obrzęk naczynioruchowy, pęcherzowe zapalenie skóry, wysypka i świąd, mogą stanowić poważne zagrożenie dla pacjenta. Obrzęk naczynioruchowy, szczególnie gdy dotyczy twarzy, języka i górnych dróg oddechowych, może prowadzić do niedrożności dróg oddechowych i zagrażać życiu.⁴⁹⁵⁰

Zaburzenia hematologiczne

Walsartan może wywoływać zaburzenia hematologiczne, takie jak zmniejszenie stężenia hemoglobiny, zmniejszenie wartości hematokrytu, neutropenia i małopłytkowość. Choć występują one rzadko, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, szczególnie u pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami hematologicznymi lub przyjmujących inne leki wpływające na parametry krwi.⁵¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Zgodnie z danymi z badań klinicznych, działania niepożądane walsartanu klasyfikuje się według następujących kategorii częstości:

• Bardzo często (≥1/10): żadne działanie niepożądane walsartanu nie występuje w tej kategorii częstości
• Często (≥1/100 do <1/10): u pacjentów po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca – zawroty głowy, niedociśnienie tętnicze, niewydolność i zaburzenia czynności nerek
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100): zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, kaszel, bóle brzucha, uczucie zmęczenia
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000): żadne określone działanie niepożądane nie zostało sklasyfikowane w tej kategorii częstości
• Bardzo rzadko (<1/10 000): żadne określone działanie niepożądane nie zostało sklasyfikowane w tej kategorii częstości
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych): zmniejszenie stężenia hemoglobiny, zmniejszenie wartości hematokrytu, neutropenia, małopłytkowość, nadwrażliwość, zwiększenie stężenia potasu w surowicy, hiponatremia, zapalenie naczyń, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie stężenia bilirubiny w surowicy, obrzęk naczynioruchowy, pęcherzowe zapalenie skóry, wysypka, świąd, bóle mięśni, niewydolność i zaburzenia czynności nerek, zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy

⁵²⁵³

Podsumowanie

Walsartan charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, a większość działań niepożądanych ma charakter łagodny i przemijający. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to zawroty głowy, bóle brzucha, kaszel oraz uczucie zmęczenia. U pacjentów po zawale mięśnia sercowego i/lub z niewydolnością serca profil bezpieczeństwa różni się od ogólnego profilu u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym – częściej występuje niedociśnienie tętnicze, zaburzenia czynności nerek i hiperkaliemia.

Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne zagrożenia, takie jak hiperkaliemia (zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek), niedociśnienie tętnicze (szczególnie u pacjentów po zawale mięśnia sercowego i z niewydolnością serca), zaburzenia czynności nerek oraz reakcje nadwrażliwości. Regularne monitorowanie parametrów biochemicznych, zwłaszcza stężenia potasu i kreatyniny w surowicy, jest kluczowe dla bezpiecznego stosowania leku.

U dzieci i młodzieży profil bezpieczeństwa walsartanu jest podobny do profilu u osób dorosłych, jednak należy pamiętać o zwiększonym ryzyku hiperkaliemii u pacjentów pediatrycznych ze współistniejącą przewlekłą chorobą nerek.