Działania niepożądane
Tlenek cynku

Działania niepożądane tlenku cynku

Tlenek cynku to substancja czynna powszechnie stosowana w preparatach dermatologicznych o działaniu ściągającym, przeciwzapalnym, łagodzącym i wysuszającym. Mimo ogólnie dobrego profilu bezpieczeństwa, substancja ta może wywoływać działania niepożądane, które należy uwzględnić przy planowaniu terapii.^{1 2}

Działania miejscowe

Produkty zawierające tlenek cynku mogą powodować przede wszystkim miejscowe reakcje skórne. W preparatach takich jak Puder płynny wysuszający, Puder płynny z anestezyną czy Pudroderm, tlenek cynku może wywoływać miejscowe podrażnienia skóry.^{3 4 5}

W przypadku maści zawierających tlenek cynku, takich jak Tormentiol, obserwowano następujące reakcje skórne:⁶

• Zaczerwienienie
• Pieczenie
• Podrażnienie skóry

⁷

Jeżeli objawy podrażnienia nasilą się lub nie ustąpią po kilku dniach stosowania, zaleca się zaprzestanie aplikacji preparatu zawierającego tlenek cynku.⁸

Działania ogólnoustrojowe

Szczególnej uwagi wymagają preparaty zawierające w swoim składzie, oprócz tlenku cynku, również boraks. W przypadku maści Neo-Tormentil, która zawiera zarówno tlenek cynku (20 g/100 g) jak i boraks (1 g/100 g), istnieje ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych związanych z wchłanianiem boraksu.⁹

Szczególnie narażone grupy pacjentów na ogólnoustrojowe działania niepożądane to:¹⁰

• Niemowlęta i małe dzieci
• Pacjenci, u których preparat stosuje się długotrwale
• Pacjenci, u których preparat aplikowany jest na duże powierzchnie uszkodzonej skóry

¹¹

W przypadku preparatu Neo-Tormentil zawierającego boraks, odnotowano następujące ogólnoustrojowe działania niepożądane o nieznanej częstości występowania (nie można jej określić na podstawie dostępnych danych):¹²

Układowe działania niepożądane

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: brak łaknienia może wystąpić jako reakcja ogólnoustrojowa na wchłonięty boraks.¹³

Zaburzenia krwi i układu chłonnego: u pacjentów może rozwinąć się niedokrwistość na skutek ogólnoustrojowego działania boraksu.¹⁴

Zaburzenia układu nerwowego: wchłonięty boraks może wywołać stany splątania oraz drgawki, co stanowi poważne powikłanie neurologiczne.¹⁵

Zaburzenia żołądka i jelit: możliwe są zaburzenia żołądkowo-jelitowe manifestujące się wymiotami oraz biegunką.¹⁶

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi: u kobiet mogą wystąpić zaburzenia menstruacji na skutek działania ogólnoustrojowego boraksu.¹⁷

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: osłabienie organizmu może być konsekwencją ogólnoustrojowej ekspozycji na boraks.¹⁸

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych związanych z tlenkiem cynku i towarzyszącymi mu substancjami aktywnymi w preparatach leczniczych jest trudna do precyzyjnego określenia. W dokumentacji produktów leczniczych zawierających tlenek cynku odnajdujemy następujące informacje:

• W preparacie Neo-Tormentil częstość występowania działań niepożądanych określono jako „nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)”¹⁹
• W produktach Puder płynny wysuszający oraz Puder płynny z anestezyną wskazano, że objawy miejscowego podrażnienia występują „niekiedy”^{20 21}
• W przypadku preparatu Tormexal forte nie odnotowano działań niepożądanych²²

Tabela działań niepożądanych związanych z tlenkiem cynku

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Chociaż miejscowe działania niepożądane tlenku cynku mają zazwyczaj charakter łagodny i przemijający, to należy zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenia, szczególnie przy stosowaniu preparatów zawierających również boraks.²³

Szczególne grupy ryzyka

Szczególnej ostrożności wymagają następujące grupy pacjentów:

• Niemowlęta i małe dzieci – ze względu na możliwość wchłaniania systemowego boraksu i zwiększoną wrażliwość na działania niepożądane²⁴
• Pacjenci z rozległymi uszkodzeniami skóry – zwiększone ryzyko wchłaniania składników preparatu²⁵
• Pacjenci poddawani długotrwałej terapii – kumulacja boraksu może prowadzić do działań ogólnoustrojowych²⁶

Potencjalne powikłania

Do najpoważniejszych powikłań związanych z tlenkiem cynku i preparatami go zawierającymi należą:

• Neurologiczne: stany splątania i drgawki mogą wymagać pilnej interwencji medycznej²⁷
• Hematologiczne: niedokrwistość może prowadzić do pogorszenia stanu ogólnego pacjenta²⁸
• Metaboliczne: brak łaknienia, szczególnie u dzieci, może prowadzić do wyniszczenia organizmu²⁹
• Żołądkowo-jelitowe: wymioty i biegunki mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych³⁰

Monitorowanie i postępowanie

W celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z tlenkiem cynku, należy:

• Obserwować miejsce aplikacji preparatu pod kątem objawów podrażnienia³¹
• Przerwać stosowanie preparatu, jeśli objawy podrażnienia nasilają się lub nie ustępują po kilku dniach³²
• Unikać długotrwałego stosowania na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, szczególnie u niemowląt i małych dzieci³³
• Monitorować pacjentów z grup ryzyka pod kątem objawów ogólnoustrojowych³⁴

Zgodnie z wytycznymi dla wszystkich produktów leczniczych, wszystkie podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.^{35 36}