Dawkowanie i sposób podawania
Salbutamol

Dawkowanie i sposób podawania salbutamolu

Salbutamol to substancja czynna należąca do grupy krótko działających β2-mimetyków, stosowana głównie w leczeniu stanów skurczowych oskrzeli. Dawkowanie tej substancji zależy od postaci farmaceutycznej, wieku pacjenta oraz wskazania klinicznego. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania salbutamolu w różnych postaciach farmaceutycznych.¹

Dawkowanie w postaci wziewnej

Podanie wziewne jest najbardziej powszechną drogą podania salbutamolu. Dostępne postaci to aerozole inhalacyjne, proszki do inhalacji oraz roztwory do nebulizacji.²

Aerozole inhalacyjne

Dorośli i młodzież (powyżej 12 lat):

• W celu złagodzenia (przerwania) nagłego skurczu oskrzeli: 1-2 inhalacje (100-200 μg salbutamolu) w zależności od potrzeb.^{3 4}
• Maksymalna dawka: do 8 inhalacji na dobę (Sabumalin) lub 3 razy po 2 inhalacje na dobę (Aspulmo).^{5 6}
• W zapobieganiu napadom astmy wywołanym wysiłkiem fizycznym lub przed kontaktem z alergenami: 2 inhalacje (200 μg salbutamolu) 10-15 minut przed wysiłkiem lub przewidywanym kontaktem z alergenem.^{7 8}

Dzieci w wieku do 12 lat:

• W leczeniu ostrego skurczu oskrzeli: 1 inhalacja (100 μg salbutamolu). W razie potrzeby dawkę można zwiększyć do 2 inhalacji (200 μg).^{9 10}
• Dawka maksymalna: Nie zaleca się przyjmowania więcej niż czterech inhalacji na dobę. Konieczność zastosowania dodatkowej dawki czy też nagłe zwiększenie dawki wskazuje na nasilenie astmy.^{11 12}
• W zapobieganiu astmie wysiłkowej lub wywołanej alergenami: 1 inhalacja (100 μg) lub w razie potrzeby 2 inhalacje (200 μg) 10-15 minut przed wysiłkiem lub przewidywanym kontaktem z alergenem.¹³

Proszki do inhalacji

Dostępne są różne postaci salbutamolu w proszku do inhalacji, jak Buventol Easyhaler (100 μg i 200 μg) oraz Ventolin Dysk (200 μg).

Dorośli:

• W leczeniu nagłego skurczu oskrzeli: 100-200 μg salbutamolu.¹⁴
• W zapobieganiu napadom astmy wywołanym wysiłkiem fizycznym lub przed kontaktem z alergenami: 100-200 μg salbutamolu 15-30 minut przed wysiłkiem lub przewidywanym kontaktem z alergenem.¹⁵
• Maksymalna dobowa dawka: 800 μg (4 dawki po 200 μg).^{16 17}

Dzieci w wieku powyżej 4-6 lat:

• W leczeniu nagłego skurczu oskrzeli: 100 μg salbutamolu (początkowa dawka dla Buventol Easyhaler), w razie potrzeby można zwiększyć do 200 μg.¹⁸
• W zapobieganiu napadom astmy wywołanym wysiłkiem lub alergenami: 100-200 μg salbutamolu 15-30 minut przed wysiłkiem lub przewidywanym kontaktem z alergenem.¹⁹
• Maksymalna dobowa dawka: 800 μg (4 dawki po 200 μg).^{20 21}

Należy pamiętać, że produkt Buventol Easyhaler nie jest wskazany do stosowania u dzieci w wieku poniżej 6 lat.²²

Roztwory do nebulizacji

Salbutamol dostępny jest również w postaci roztworu do nebulizacji jako substancja pojedyncza (Ventolin) lub w połączeniu z bromkiem ipratropium (Ipratropium/Salbutamol Cipla, Iprixon Neb).

Salbutamol w monoterapii (Ventolin):

Roztwór do nebulizacji dostępny jest w dwóch stężeniach: 1 mg/ml (0,1%) i 2 mg/ml (0,2%).²³

Preparaty złożone (ipratropium + salbutamol):

Ampułki zawierają po 2,5 ml roztworu z 0,5 mg ipratropiowego bromku i 2,5 mg salbutamolu. Stosuje się jako pojedynczą dawkę.^{24 25}

Dawkowanie dla preparatów złożonych:

• Dorośli (w tym pacjenci w podeszłym wieku) i dzieci powyżej 12 lat: Zawartość jednej ampułki 3-4 razy na dobę.^{26 27}
• Dawki można powtórzyć nie wcześniej niż po upływie 6 godzin.²⁸
• Maksymalne dawkowanie: Nie więcej niż 4 ampułki na dobę.²⁹

Należy zaznaczyć, że stosowanie preparatów złożonych nie jest zalecane u dzieci poniżej 12 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.^{30 31}

Dawkowanie w postaci doustnej

Salbutamol dostępny jest również w postaci preparatów doustnych, takich jak tabletki (Salbutamol WZF 2 mg i 4 mg) oraz syrop (Salbutamol Hasco 2 mg/5 ml).

Tabletki

Tabletek Salbutamolu (Salbutamol WZF) dostępne są w dawkach 2 mg i 4 mg.³²

Syrop

Salbutamol Hasco w postaci syropu zawiera 2 mg salbutamolu w 5 ml syropu.³³

Dawkowanie syropu:

• Dorośli i młodzież powyżej 12 lat: 4 mg salbutamolu (10 ml syropu) 3-4 razy na dobę.³⁴
• Dzieci w wieku 6-12 lat: 2 mg salbutamolu (5 ml syropu) 3-4 razy na dobę.³⁵
• Dzieci w wieku 2-6 lat: 1-2 mg salbutamolu (2,5-5 ml syropu) 3-4 razy na dobę.³⁶

Dawkowanie pozajelitowe

W pewnych sytuacjach klinicznych salbutamol może być podawany pozajelitowo (Salbutamol WZF, 0,5 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań).³⁷

Dawkowanie u dorosłych:

• Podskórnie lub domięśniowo: 0,5 mg (8 mikrogramów/kg masy ciała). W razie konieczności dawkę można powtarzać co 4 godziny.³⁸
• Dożylnie: wstrzykiwać powoli od 0,25 mg do 0,5 mg (od 4 mikrogramów/kg mc. do 8 mikrogramów/kg mc.).³⁹
• Przed podaniem dożylnym 0,5 mg salbutamolu (1 ml roztworu) można rozcieńczyć do 10 ml wodą do wstrzykiwań (stężenie po rozcieńczeniu 50 mikrogramów/ml) i podawać po 5 ml rozcieńczonego leku (250 mikrogramów/5 ml) powoli dożylnie.⁴⁰
• W razie konieczności dawkę można powtórzyć po 15 minutach, najlepiej we wlewie kroplowym z szybkością 5 mikrogramów/min., kontrolując tętno i ciśnienie tętnicze.⁴¹
• Produkt można rozcieńczać 0,9% roztworem NaCl lub 5% roztworem glukozy – okres trwałości takiego roztworu wynosi 24 godziny.⁴²

Podczas stosowania dożylnego wskazana jest tlenoterapia i suplementacja potasu.⁴³

Salbutamol w postaci roztworu do wstrzykiwań może być również stosowany drogą nebulizacji w dawce 2,5 mg do 5 mg (w stanie astmatycznym co 1 do 3 godzin).⁴⁴

W przypadku dzieci, nie ma wystarczających danych, aby określić dawkowanie salbutamolu w postaci roztworu do wstrzykiwań.⁴⁵

Sposób podawania salbutamolu

Podanie wziewne

Inhalatory ciśnieniowe (aerozole) należy stosować zgodnie z instrukcją producenta. Ważne jest, aby pacjent otrzymał dokładne wskazówki dotyczące prawidłowej techniki inhalacji.⁴⁶

Podstawowe etapy prawidłowej techniki inhalacji przy użyciu inhalatora ciśnieniowego (MDI):

1. Zdjąć nasadkę ochronną i sprawdzić, czy zewnętrzna i wewnętrzna część ustnika jest czysta.⁴⁷
2. Wstrząsać inhalatorem przez kilka sekund przed użyciem.⁴⁸
3. Trzymać inhalator pionowo denkiem do góry, położyć kciuk na korpusie pojemnika poniżej ustnika.⁴⁹
4. Wykonać możliwie głęboki wydech, ale nie wydychać powietrza do ustnika.⁵⁰
5. Umieścić ustnik w jamie ustnej między zębami i objąć go wargami (nie nagryzać).⁵¹
6. Natychmiast po rozpoczęciu wdechu (przez usta) nacisnąć końcówkę inhalatora w celu uwolnienia dawki i kontynuować spokojny, głęboki wdech.⁵²
7. Wstrzymać oddech, wyjąć inhalator z ust i zdjąć palec z końcówki urządzenia. Wstrzymać oddech na kilka sekund lub na tak długo, jak to jest możliwe.⁵³
8. Jeśli konieczna jest ponowna inhalacja, należy przytrzymać inhalator w pozycji pionowej i odczekać około pół minuty przed powtórzeniem czynności.⁵⁴
9. Po użyciu należy zawsze założyć nasadkę ochronną na ustnik.⁵⁵

U pacjentów, którzy mają trudności ze skoordynowaniem wdechu z uwolnieniem leku z inhalatora, zaleca się stosowanie komory inhalacyjnej (spejsera), np. Vortex, AeroChamber lub Babyhaler dla dzieci.^{56 57 58}

Podanie za pomocą nebulizatora

Roztwory do nebulizacji mogą być podawane przy użyciu odpowiedniego nebulizatora, np. nebulizatora PARI LC PLUS, nebulizatora dyszowego lub respiratora z przerywanym ciśnieniem dodatnim.^{59 60}

Ogólna instrukcja użycia nebulizatora:

1. Przygotować nebulizator do użycia zgodnie z zaleceniami producenta i wskazaniami lekarza.^{61 62}
2. Ostrożnie oddzielić nową ampułkę od blistra. Nigdy nie używać ampułki, jeśli była uprzednio otwarta.^{63 64}
3. Otworzyć ampułkę przez przekręcenie górnej części, trzymając ją zawsze ostrożnie w pozycji pionowej.^{65 66}
4. Wycisnąć całą zawartość plastikowej ampułki do komory nebulizatora (jeżeli lekarz nie zaleci inaczej).^{67 68}
5. Zmontować nebulizator i używać go zgodnie z zaleceniami. Czas przeznaczony na inhalację całej dawki wynosi zwykle od 5 do 15 minut.^{69 70}
6. Po nebulizacji umyć nebulizator zgodnie z zaleceniami producenta.^{71 72}

Ważne uwagi dotyczące stosowania roztworów do nebulizacji:

• Opakowania zawierające pojedyncze dawki leku nie zawierają środków konserwujących, dlatego ważne jest, aby zużyć zawartość ampułki natychmiast po otwarciu oraz przy każdym podaniu leku używać nowej ampułki w celu uniknięcia zanieczyszczeń drobnoustrojami.^{73 74}
• Częściowo zużyte, otwarte lub uszkodzone opakowania zawierające pojedyncze dawki leku należy wyrzucić.^{75 76}
• Roztwór pozostały w komorze nebulizatora należy wylać.^{77 78}
• W żadnym wypadku nie należy mieszać produktów zawierających salbutamol i ipratropium z innymi lekami w tym samym nebulizatorze.^{79 80}

Podanie doustne

Tabletki należy przyjmować doustnie, popijając wodą. Syrop podaje się doustnie, można stosować załączoną miarkę dla precyzyjnego dawkowania.⁸¹

Podanie pozajelitowe

Salbutamol w postaci roztworu do wstrzykiwań można podawać podskórnie, domięśniowo lub dożylnie.⁸²

Podczas podawania dożylnego ważne jest, aby wstrzykiwać lek powoli.⁸³ Przy stosowaniu dożylnym salbutamolu wskazana jest tlenoterapia i suplementacja potasu.⁸⁴

Szczegółowa tabela dawkowania salbutamolu

Uwagi specjalne dotyczące dawkowania i podawania

Podczas stosowania salbutamolu należy pamiętać o kilku ważnych aspektach:

• U pacjentów, u których objawy astmy nasilają się, nie należy zwiększać liczby inhalacji. Lekarz powinien rozważyć zalecenie zwiększenia dawki przyjmowanego leku lub systematycznego przyjmowania glikokortykosteroidów.⁸⁵
• W długotrwałym leczeniu, zamiast regularnego stosowania, zaleca się tylko doraźne przyjmowanie produktu leczniczego.⁸⁶
• Konieczność zastosowania dodatkowej dawki czy też nagłe zwiększenie dawki wskazuje na pogorszenie kontroli astmy lub jej nasilenie.⁸⁷
• Leczenie nebulizacjami należy rozpocząć i prowadzić pod nadzorem lekarza, np. w warunkach szpitalnych. Leczenie domowe można zalecić w wyjątkowych przypadkach (ciężkie objawy lub doświadczeni pacjenci wymagający większych dawek), gdy niskodawkowy szybko działający beta-agonista rozszerzający oskrzela nie zapewniał dostatecznej ulgi.⁸⁸