Przeciwwskazania stosowania
Furosemid

Przeciwwskazania stosowania furosemidu

Furosemid, jako diuretyk pętlowy o silnym działaniu, posiada szereg przeciwwskazań, których znajomość jest niezbędna w codziennej praktyce lekarskiej. Właściwa ocena stanu pacjenta przed wdrożeniem terapii z wykorzystaniem tej substancji pozwala uniknąć potencjalnie niebezpiecznych powikłań. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie sytuacji klinicznych, w których stosowanie furosemidu jest przeciwwskazane.^{1 2}

Nadwrażliwość na substancję czynną i reakcje krzyżowe

Nadwrażliwość na furosemid stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania, podobnie jak nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparatach z furosemidem.^{3 4}

Szczególnie istotne jest uwzględnienie możliwości występowania reakcji krzyżowych u pacjentów uczulonych na sulfonamidy. Furosemid, jako pochodna sulfonamidowa, może wywoływać reakcje alergiczne u osób z nadwrażliwością na:^{5 6}

• Antybiotyki sulfonamidowe
• Pochodne sulfonylomocznika
• Inne pochodne sulfonamidowe

^{7 8}

Zaburzenia czynności nerek

Niewydolność nerek z bezmoczem niereagująca na furosemid stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania tego leku. Brak reakcji na lek w takich przypadkach oznacza, że kontynuowanie terapii nie przyniesie korzyści terapeutycznych, a może jedynie narazić pacjenta na działania niepożądane.^{9 10}

Przeciwwskazane jest również stosowanie furosemidu w następujących sytuacjach klinicznych związanych z zaburzeniami czynności nerek:^{11 12}

• Niewydolność nerek wywołana zatruciem substancjami nefrotoksycznymi
• Niewydolność nerek wywołana zatruciem substancjami hepatotoksycznymi
• Niewydolność nerek związana ze śpiączką wątrobową

^{13 14}

W przypadku produktu Eplexemid, który zawiera kombinację eplerenonu i furosemidu, dodatkowym przeciwwskazaniem jest ciężka niewydolność nerek ze szacowanym współczynnikiem przesączania kłębuszkowego (eGFR) poniżej 30 ml na minutę na 1,73 m².<sup data-drug="Eplexemid" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężka niewydolność nerek, szacowany współczynnik przesączania kłębuszkowego 15

Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej

Furosemid jest przeciwwskazany w następujących zaburzeniach gospodarki wodno-elektrolitowej:^{16 17}

• Ciężka hipokaliemia – ze względu na ryzyko nasilenia niedoboru potasu i związanych z tym zaburzeń rytmu serca i innych powikłań
• Ciężka hiponatremia – ze względu na możliwość nasilenia zaburzeń neurologicznych i naczyniowych
• Hipowolemia lub odwodnienie (z towarzyszącym niedociśnieniem lub bez niedociśnienia) – stosowanie furosemidu może pogłębić istniejące zaburzenia

^{18 19}

Zaburzenia czynności wątroby

Furosemid nie powinien być stosowany u pacjentów z:^{20 21}

• Śpiączką wątrobową
• Stanami przedśpiączkowymi związanymi z encefalopatią wątrobową

^{22 23}

W przypadku produktu Eplexemid, ze względu na zawartość eplerenonu, dodatkowym przeciwwskazaniem jest ciężka niewydolność wątroby (klasa C w skali Child-Pugh).²⁴

Inne przeciwwskazania

Do innych istotnych przeciwwskazań do stosowania furosemidu należą:²⁵

• Choroba Addisona – ze względu na ryzyko nasilenia zaburzeń elektrolitowych
• Zatrucie glikozydami naparstnicy – furosemid może nasilić toksyczne działanie glikozydów nasercowych poprzez wywołanie hipokaliemii
• Porfiria – ze względu na ryzyko zaostrzenia tej choroby
• Karmienie piersią – furosemid przenika do mleka matki i może hamować laktację

^{26 27}

Przeciwwskazania związane z interakcjami leków

W przypadku produktu Eplexemid, który zawiera kombinację eplerenonu i furosemidu, istnieją dodatkowe przeciwwskazania wynikające z obecności eplerenonu:²⁸

• Jednoczesne stosowanie leków moczopędnych oszczędzających potas
• Jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów CYP3A4 (np. itrakonazol, ketokonazol, rytonawir, nelfinawir, klarytromycyna, telitromycyna i nefazodon)
• Leczenie skojarzone inhibitorem konwertazy angiotensyny (ACE) i antagonistą receptora angiotensyny II (AIIRA) z eplerenonem

Przeciwwskazania związane ze stanem klinicznym pacjenta

Furosemid nie powinien być stosowany u pacjentów z wysokim stężeniem potasu w surowicy przed rozpoczęciem leczenia (> 5,0 mmol/l), szczególnie w przypadku preparatów złożonych zawierających eplerenon (produkt Eplexemid). ^{5,0 mmol/l.”>29}

Uwagi dotyczące substancji pomocniczych

Należy zwrócić uwagę, że niektóre preparaty furosemidu zawierają substancje pomocnicze, które mogą wpływać na możliwość stosowania leku u określonych grup pacjentów:³⁰

• Laktoza – preparaty doustne (tabletki) mogą zawierać laktozę, co może być istotne u pacjentów z nietolerancją laktozy, galaktozemią lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy
• Sód – preparaty parenteralne zawierają sód, co może być istotne u pacjentów na diecie z kontrolowaną zawartością sodu

^{31 32}

Warunki odradzania stosowania furosemidu

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie furosemidu powinno być odradzane lub prowadzone ze szczególną ostrożnością ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.³³

Sytuacje kliniczne wymagające szczególnej uwagi

Należy rozważyć odradzenie stosowania furosemidu lub zalecić szczególną ostrożność w następujących przypadkach:³⁴

• Umiarkowane zaburzenia równowagi elektrolitowej (hipokaliemia, hiponatremia, hipomagnezemia) – furosemid może je pogłębić
• Zaburzenia czynności nerek o umiarkowanym nasileniu
• Zaburzenia czynności wątroby bez encefalopatii
• Podeszły wiek – zwiększone ryzyko odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych
• Hipotensja – furosemid może pogłębić niedociśnienie
• Dna moczanowa – furosemid może zwiększać stężenie kwasu moczowego
• Cukrzyca – furosemid może prowadzić do pogorszenia kontroli glikemii

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem innych leków

Należy rozważyć odradzenie stosowania furosemidu u pacjentów przyjmujących:³⁵

• Leki o potencjale ototoksycznym (np. niektóre antybiotyki aminoglikozydowe) – furosemid może nasilać ich toksyczność
• Leki nefrotoksyczne – zwiększone ryzyko uszkodzenia nerek
• Glikozydy nasercowe – zwiększone ryzyko arytmii związanych z hipokaliemią
• Leki wydłużające odstęp QT – zwiększone ryzyko arytmii związanych z zaburzeniami elektrolitowymi
• Lit – furosemid może wpływać na wydalanie litu, zwiększając ryzyko toksyczności

Okoliczności szczególnego nadzoru

W przypadku konieczności zastosowania furosemidu pomimo istnienia względnych przeciwwskazań, należy zalecić pacjentowi:³⁶

• Regularne monitorowanie stężenia elektrolitów (potas, sód, magnez)
• Kontrolę czynności nerek (stężenie kreatyniny, wskaźnik filtracji kłębuszkowej)
• Monitorowanie ciśnienia tętniczego
• Odpowiednią podaż płynów, szczególnie u osób starszych
• Rozważenie suplementacji potasu w przypadku ryzyka hipokaliemii

W przypadku leczenia ambulatoryjnego należy poinformować pacjenta o objawach, które powinny skłonić go do natychmiastowego kontaktu z lekarzem, takich jak:³⁷

• Znaczne osłabienie mięśniowe (możliwy objaw hipokaliemii)
• Skurcze mięśni (możliwy objaw hipokaliemii lub hipomagnezemii)
• Silne zawroty głowy, omdlenia (możliwy objaw hipotensji)
• Zaburzenia słuchu, szum w uszach (możliwy objaw ototoksyczności)
• Znaczące zmniejszenie objętości moczu (możliwy objaw pogorszenia czynności nerek)