Właściwości farmakodynamiczne
Flupentyksol

Mechanizm działania flupentyksolu

Flupentyksol jest lekiem neuroleptycznym należącym do grupy pochodnych tioksantenu. Występuje jako mieszanka dwóch geometrycznych izomerów: czynnej formy cis(Z)-flupentyksolu i formy trans(E)-flupentyksolu, w przybliżeniu w stosunku 1:1.¹

Działanie przeciwpsychotyczne flupentyksolu, podobnie jak innych leków neuroleptycznych, związane jest przede wszystkim z blokowaniem receptorów dopaminergicznych, choć istotną rolę może również odgrywać blokowanie receptorów 5-HT (5-hydroksytryptaminy).²³

Powinowactwo do receptorów

Zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo, cis(Z)-flupentyksol wykazuje silne powinowactwo do receptorów dopaminergicznych D1 i D2. Jest to cecha charakterystyczna odróżniająca go od flufenazyny, która in vivo wykazuje właściwie selektywne powinowactwo tylko do receptorów D2. Pod tym względem flupentyksol przypomina atypowy lek przeciwpsychotyczny klozapinę, która również wykazuje jednakowe powinowactwo do receptorów D1 i D2.⁴⁵

Cis(Z)-flupentyksol charakteryzuje się również wysokim powinowactwem do receptorów α1-adrenergicznych oraz receptorów 5-HT2, choć jest ono mniejsze niż w przypadku chloroprotiksenu, dużych dawek pochodnych fenotiazyny i klozapiny. Substancja nie wykazuje powinowactwa do cholinergicznych receptorów muskarynowych, co ogranicza działania niepożądane związane z układem cholinergicznym. Ponadto flupentyksol wykazuje jedynie niewielkie właściwości antyhistaminergiczne i nie blokuje receptorów α2-adrenergicznych.⁶⁷

Badania behawioralne i farmakologiczne

We wszystkich badaniach behawioralnych działania neuroleptycznego (hamowania receptorów dopaminergicznych) udowodniono, że cis(Z)-flupentyksol jest silnie działającym lekiem neuroleptycznym. W modelach badań in vivo stwierdzono korelację między powinowactwem do miejsc wiązania receptorów dopaminergicznych D2 in vitro a średnimi dobowymi dawkami środków przeciwpsychotycznych.⁸⁹

Badania wykazały, że ruchy okołoustne u szczurów zależą od pobudzenia receptorów D1 lub blokady receptorów D2. Cis(Z)-flupentyksol zapobiega tym ruchom. Podobnie, wyniki badań przeprowadzonych u małp wskazują, że hiperkinezja wargowa jest związana w większym stopniu ze stymulacją receptorów D1, a w mniejszym stopniu z nadwrażliwością receptorów D2. Można przypuszczać, że pobudzenie receptorów D1 jest odpowiedzialne za podobne działanie u człowieka, tzn. dyskinezę. Zatem blokowanie receptorów D1 przez flupentyksol powinno wywierać korzystne działanie terapeutyczne w kontekście potencjalnych objawów pozapiramidowych.¹⁰¹¹

U myszy flupentyksol wydłuża czas snu wywołanego przez alkohol i barbiturany jedynie wtedy, gdy jest podawany w bardzo dużych dawkach, co wskazuje na występowanie bardzo słabego uspokojenia polekowego podczas zastosowania klinicznego.¹² W przypadku formy depot (dekanonian flupentyksolu) stwierdzono jedynie nieznaczne i krótkotrwałe wydłużenie czasu snu wywołanego przez barbiturany u myszy, i to tylko po podaniu dużych dawek. Nie jest zatem prawdopodobne wystąpienie istotnych interakcji ze środkami znieczulającymi u pacjentów otrzymujących preparaty w postaci o przedłużonym uwalnianiu.¹³

Jak większość innych neuroleptyków, flupentyksol w stopniu zależnym od wielkości dawki zwiększa stężenie prolaktyny w surowicy.¹⁴¹⁵

Badania farmakologiczne wyraźnie wykazały, że roztwór dekanonianu cis(Z)-flupentyksolu w oleju (Fluanxol Depot) wywiera przedłużone działanie neuroleptyczne, a ilość leku wymagana do utrzymania określonego efektu przez dłuższy czas jest znacznie mniejsza, gdy stosuje się produkt leczniczy o przedłużonym uwalnianiu niż w przypadku codziennego doustnego podawania flupentyksolu.¹⁶

Skuteczność kliniczna flupentyksolu

W zastosowaniu klinicznym flupentyksol wykazuje szeroki zakres działań, które różnią się w zależności od dawkowania.¹⁷

Działanie flupentyksolu w zależności od dawki

Flupentyksol charakteryzuje się zróżnicowanym profilem działania zależnym od dawki:

• W małych dawkach (1-2 mg na dobę) flupentyksol posiada właściwości antydepresyjne, przeciwlękowe i aktywizujące.¹⁸
• W dawkach o umiarkowanej wielkości (3-25 mg na dobę) flupentyksol przeznaczony jest do leczenia ostrych i przewlekłych psychoz. W tym zakresie dawkowania praktycznie nie powoduje nieswoistego uspokojenia polekowego i nie jest nieodpowiedni dla pacjentów z nasilonym pobudzeniem psychomotorycznym.¹⁹

²⁰

Efekt przeciwpsychotyczny i specyficzny profil działania

Efekt przeciwpsychotyczny flupentyksolu nasila się wraz ze zwiększeniem dawki. Należy też oczekiwać pewnego stopnia uspokojenia polekowego przy zastosowaniu wyższych dawek. W całym zakresie dawkowania flupentyksol wywiera silne działanie przeciwlękowe i nawet w leczeniu dużymi dawkami zachowuje właściwości podwyższające nastrój i odhamowujące. Co istotne, leczenie dużymi dawkami nie zwiększa częstości występowania objawów pozapiramidowych.²¹

Poza działaniem powodującym znaczne zmniejszenie nasilenia lub całkowite wyeliminowanie osiowych objawów schizofrenii takich, jak omamy, urojenia i zaburzenia myślenia, flupentyksol wykazuje również właściwości odhamowujące (przeciwautystyczne i pobudzające aktywizujące) oraz podwyższające nastrój. Dzięki temu unikalnemu profilowi działania lek jest szczególnie użyteczny w leczeniu pacjentów, których cechuje apatia, wycofanie, depresja i brak motywacji.²²

Zastosowanie formy depot (dekanonian flupentyksolu)

W zastosowaniu klinicznym dekanonian flupentyksolu (Fluanxol Depot) przeznaczony jest do leczenia podtrzymującego przewlekłych stanów psychotycznych. Efekt przeciwpsychotyczny nasila się wraz ze zwiększeniem dawki. W dawkach od małych do umiarkowanych (do 100 mg/2 tygodnie) dekanonian flupentyksolu nie wywołuje uspokojenia polekowego, choć można się spodziewać pewnego nieswoistego uspokojenia polekowego po podaniu większych dawek.²³

Podobnie jak forma doustna, dekanonian flupentyksolu jest szczególnie użyteczny w leczeniu pacjentów z apatią, wycofanych, depresyjnych i wykazujących brak motywacji.²⁴

Istotną zaletą flupentyksolu w postaci dekanonianu jest możliwość prowadzenia leczenia ciągłego, szczególnie u pacjentów, którzy nie są w stanie systematycznie przyjmować przepisanych im leków doustnych. Stosowanie tej formy zapobiega więc częstym nawrotom choroby wynikającym z niewypełniania zaleceń lekarza przez pacjentów, którzy powinni regularnie przyjmować leki doustne.²⁵

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Flupentyksol należy do grupy farmakoterapeutycznej: neuroleptyki (produkty lecznicze przeciwpsychotyczne).²⁶²⁷

Kod ATC: N 05 AF 01²⁸²⁹