Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Fluoresceina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania fluoresceiny

Fluoresceina sodowa, stosowana w angiografii ocznej, wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności ze względu na możliwość wystąpienia poważnych reakcji niepożądanych. Przed każdym zabiegiem angiografii fluoresceinowej konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu medycznego z pacjentem w celu oceny występujących w przeszłości chorób sercowo-płucnych, alergii oraz stosowanych leków, ze szczególnym uwzględnieniem beta-adrenolityków, w tym również w postaci kropli do oczu.¹²

Reakcje nadwrażliwości

Sól sodowa fluoresceiny może wywoływać ciężkie reakcje alergiczne, które są nieprzewidywalne. Występują one częściej u pacjentów, u których wcześniej pojawiły się działania niepożądane po wstrzyknięciu fluoresceiny (objawy inne niż nudności i wymioty) lub u osób z wywiadem alergicznym, takim jak pokrzywka wywołana przez pokarm lub leki, astma, egzema, alergiczny nieżyt nosa lub astma oskrzelowa.³⁴

W przypadku wystąpienia poważnych reakcji nietolerancji podczas pierwszej angiografii, należy starannie ocenić korzyści z wykonania kolejnego badania w stosunku do ryzyka wystąpienia ciężkiej reakcji nadwrażliwości, która w niektórych przypadkach może zakończyć się zgonem.⁵⁶

Ograniczona wartość testów skórnych

Należy podkreślić, że śródskórne testy skórne mają ograniczoną wartość diagnostyczną w przewidywaniu reakcji nietolerancji na fluoresceinę. Reakcje nadwrażliwości mogą wystąpić nawet po uzyskaniu ujemnego wyniku testu skórnego. Wykonywanie takich testów może być również niebezpieczne dla pacjenta.⁷⁸

Premedykacja

Zaleca się stosowanie premedykacji przed podaniem fluoresceiny, która obejmuje głównie doustne podanie leków przeciwhistaminowych blokujących receptory H1, a następnie kortykosteroidów. Należy jednak pamiętać, że premedykacja nie zapewnia pełnej ochrony przed wystąpieniem poważnych zdarzeń niepożądanych. Ze względu na sporadyczne występowanie reakcji niepożądanych, rutynowe stosowanie premedykacji u wszystkich pacjentów nie jest zalecane.⁹¹⁰

Niezbędne środki ostrożności

Ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości po podaniu fluoresceiny sodowej, należy przestrzegać następujących zaleceń:

• Fluoresceina powinna być podawana wyłącznie w obecności wykwalifikowanego personelu medycznego przeszkolonego w prowadzeniu resuscytacji, z dostępem do odpowiednich środków i sprzętu umożliwiających natychmiastową interwencję
• Dokładne monitorowanie pacjenta zarówno podczas angiografii, jak i przez co najmniej 30 minut po jej zakończeniu
• Utrzymanie wkłucia dożylnego przez minimum 5 minut po zabiegu, umożliwiające natychmiastowe leczenie w przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych
• Zapewnienie drugiego dostępu dożylnego, pozwalającego na szybkie podanie płynów i dożylne zastosowanie adrenaliny w odpowiedniej dawce oraz innych standardowych leków stosowanych podczas resuscytacji

¹¹¹²

Szczególne grupy pacjentów

U pacjentów ze schorzeniami współistniejącymi, takimi jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca oraz u osób stosujących jednocześnie wiele leków, zwłaszcza beta-adrenolityki, należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka związanego z wykonaniem angiografii fluoresceinowej. Należy pamiętać, że leki beta-adrenolityczne mogą osłabiać naczyniowe reakcje kompensacyjne podczas wstrząsu anafilaktycznego oraz zmniejszać skuteczność adrenaliny w przypadkach zapaści sercowo-naczyniowej.¹³

Funkcja nerek

Wszelkie istniejące wcześniej stany ogólnoustrojowe wpływające na czynność nerek mogą stanowić dodatkowe ryzyko dla pacjenta. W przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia kreatyniny w surowicy, lekarz musi dokonać indywidualnej oceny medycznej, uwzględniając wiek pacjenta, historię choroby i aktualny stan zdrowia, aby określić potencjalne ryzyko w stosunku do korzyści wynikających z zastosowania fluoresceiny. Literatura przedmiotu sugeruje, że angiografia fluoresceinowa (AF) może powodować nefropatię kontrastową (NK), co jest związane ze zwiększonym stężeniem kreatyniny w surowicy. NK może być czynnikiem ryzyka pogorszenia stanu zdrowia u pacjentów w schyłkowej fazie choroby nerek.¹⁴

Ryzyko wynaczynienia

Należy bezwzględnie unikać przedostania się roztworu fluoresceiny poza naczynie krwionośne, ponieważ wysokie pH preparatu może spowodować ciężkie uszkodzenie okolicznych tkanek. Powikłania wynaczynienia obejmują silny ból ręki utrzymujący się przez kilka godzin, martwicę wilgotną skóry oraz zapalenie żył powierzchownych. Przed rozpoczęciem wstrzyknięcia należy upewnić się, że igła znajduje się prawidłowo w żyle. W przypadku wynaczynienia, należy natychmiast przerwać podawanie leku i podjąć odpowiednie środki w celu leczenia uszkodzonej tkanki oraz łagodzenia bólu.¹⁵

Interakcje z badaniami diagnostycznymi

Jeżeli w ciągu 36 godzin od wstrzyknięcia fluoresceiny (czyli w okresie maksymalnej eliminacji fluoresceiny z organizmu) wykonywane jest badanie radiologiczne, uzyskane w efekcie silne zobrazowanie w promieniach X narządów wydzielniczych może prowadzić do błędnych interpretacji wyników.¹⁶

Zawartość sodu

Należy uwzględnić zawartość sodu w produktach zawierających fluoresceinę. Produkt leczniczy Fluorescite zawiera 72,45 mg sodu na jedną fiolkę 5 ml, co odpowiada 3,7% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych. Z kolei Fluoresceine SERB zawiera w jednej ampułce 5 ml 65,5 mg sodu.¹⁷¹⁸