Działania niepożądane
Fluoresceina

Fluoresceina sodowa, stosowana w preparatach takich jak Fluoresceine SERB i Fluorescite (100 mg/ml), wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, od łagodnych objawów żołądkowo-jelitowych (nudności, wymioty) po ciężkie reakcje alergiczne zagrażające życiu, takie jak wstrząs anafilaktyczny, zatrzymanie czynności serca i oddechowej. Charakterystyczne są także przemijające żółtawe przebarwienia skóry (6-12 godzin) oraz moczu (24-36 godzin). Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z historią nadwrażliwości, astmą, chorobami sercowo-naczyniowymi i zaburzeniami oddechowymi, u których ryzyko poważnych powikłań jest zwiększone. Występują również powikłania sercowo-naczyniowe (np. ostry zawał mięśnia sercowego, zapaść krążeniowa, bradykardia, tachykardia), neurologiczne (drgawki, śpiączka, incydent naczyniowo-mózgowy) oraz oddechowe (obrzęk płuc, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli).

Działania niepożądane fluoresceiny

Fluoresceina sodowa, substancja czynna zawarta w produktach leczniczych takich jak Fluoresceine SERB (100 mg/ml) oraz Fluorescite (100 mg/ml), mimo swojej wartości diagnostycznej może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu. Profil bezpieczeństwa tej substancji charakteryzuje się zróżnicowaną częstością występowania i nasileniem reakcji, od łagodnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych po potencjalnie zagrażające życiu reakcje alergiczne.12

Profil bezpieczeństwa fluoresceiny

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi po podaniu fluoresceiny są nudności i wymioty. Krótko po wstrzyknięciu fluoresceiny sodowej mogą wystąpić poważniejsze działania niepożądane o znacznie większym znaczeniu klinicznym. Należą do nich reakcje alergiczne (w tym reakcje alergiczne zagrażające życiu), zaburzenia oddychania (takie jak skurcz oskrzeli, obrzęk krtani, niewydolność oddechowa), wstrząs anafilaktyczny, niedociśnienie, utrata przytomności, drgawki, zatrzymanie czynności oddechowej i zatrzymanie czynności serca.34

Specyficzne objawy związane z fluoresceiną

Charakterystycznym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem fluoresceiny sodowej jest żółtawe przebarwienie skóry, które zazwyczaj ustępuje samoczynnie w ciągu 6 do 12 godzin po podaniu. Fluoresceina może również powodować jasnożółte zabarwienie moczu, które utrzymuje się dłużej – zwykle od 24 do 36 godzin, po czym mocz powraca do swojej normalnej barwy.5

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi fluoresceiny

Zagrożenia dla życia

Najpoważniejsze niebezpieczeństwa związane z podaniem fluoresceiny sodowej dotyczą ciężkich reakcji nadwrażliwości mogących prowadzić do zagrożenia życia pacjenta. Wstrząs anafilaktyczny, zatrzymanie czynności serca oraz zatrzymanie czynności oddechowej stanowią stany bezpośredniego zagrożenia życia wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Występują one rzadko, ale ze względu na swoją ciężkość, konieczna jest odpowiednia gotowość do działań ratunkowych podczas podawania fluoresceiny.67

Poważne powikłania kliniczne

Oprócz stanu bezpośredniego zagrożenia życia, fluoresceina może wywoływać szereg poważnych powikłań klinicznych, które wymagają intensywnej interwencji medycznej. Do tej grupy należą:

Czynniki ryzyka ciężkich działań niepożądanych

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z wywiadem w kierunku reakcji alergicznych na fluoresceiny lub inne diagnostyczne środki kontrastowe. Ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych jest wyższe u osób z wcześniejszymi reakcjami nadwrażliwości, astmą, chorobami sercowo-naczyniowymi oraz zaburzeniami oddechowymi.1415

Tabela działań niepożądanych fluoresceiny

Klasyfikacja układów i narządów Działanie niepożądane Częstość występowania Opis kliniczny
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Trombocytopenia Bardzo rzadko Zmniejszenie liczby płytek krwi, potencjalnie zwiększające ryzyko krwawień
Zaburzenia układu immunologicznego Wstrząs anafilaktyczny Niezbyt często/Bardzo rzadko Ciężka, zagrażająca życiu reakcja alergiczna z nagłym spadkiem ciśnienia tętniczego krwi
Reakcja anafilaktyczna Niezbyt często/Rzadko Ostra reakcja nadwrażliwości z objawami ogólnoustrojowymi
Nadwrażliwość Niezbyt często Reakcje alergiczne o różnym nasileniu
Zaburzenia układu nerwowego Utrata przytomności Niezbyt często Przejściowa utrata świadomości i napięcia mięśniowego
Śpiączka Rzadko Głęboka utrata świadomości z brakiem reakcji na bodźce
Drgawki Rzadko/Bardzo rzadko Niekontrolowane wyładowania elektryczne w mózgu objawiające się skurczami mięśni
Ból głowy Rzadko/Niezbyt często Ból odczuwany w różnych częściach głowy
Zawroty głowy Rzadko/Niezbyt często Zaburzenia równowagi z uczuciem wirowania
Parestezje Rzadko/Niezbyt często Nieprawidłowe odczucia czuciowe (mrowienie, drętwienie)
Zaburzenia smaku Rzadko/Nieznana Zmienione odczuwanie smaku
Niedoczulica Bardzo rzadko/Nieznana Zmniejszona wrażliwość na bodźce czuciowe
Incydent naczyniowo-mózgowy/Afazja Nieznana Zaburzenia neurologiczne spowodowane zaburzeniami przepływu krwi w mózgu
Zaburzenia serca Zatrzymanie czynności serca Rzadko Ustanie mechanicznej aktywności serca, stan zagrożenia życia
Ostry zawał mięśnia sercowego Rzadko/Nieznana Niedokrwienie prowadzące do martwicy mięśnia sercowego
Zapaść krążeniowa Rzadko Ostra niewydolność układu krążenia z niedostateczną perfuzją tkanek
Bradykardia Rzadko/Bardzo rzadko Zwolnienie rytmu serca poniżej 60 uderzeń na minutę
Tachykardia Rzadko/Bardzo rzadko Przyspieszenie rytmu serca powyżej 100 uderzeń na minutę
Zaburzenia naczyniowe Niedociśnienie Niezbyt często/Rzadko Obniżenie ciśnienia tętniczego krwi
Wstrząs Rzadko Stan ciężkiej niewydolności krążeniowej
Zakrzepowe zapalenie żył Nieznana/Niezbyt często Zapalenie żył z tworzeniem skrzepów krwi
Nadciśnienie tętnicze Nieznana/Bardzo rzadko Podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi
Uderzenia gorąca Rzadko/Bardzo rzadko Nagłe uczucie ciepła, zwykle w obrębie twarzy i górnej części ciała
Zaburzenia układu oddechowego Obrzęk krtani Rzadko/Bardzo rzadko Obrzęk struktur krtani prowadzący do zwężenia dróg oddechowych
Skurcz oskrzeli Rzadko Skurcz mięśni gładkich oskrzeli powodujący zwężenie dróg oddechowych
Zatrzymanie czynności oddechowej Bardzo rzadko Ustanie spontanicznego oddychania, stan zagrożenia życia
Obrzęk płuc Bardzo rzadko Nagromadzenie płynu w tkance płucnej utrudniające wymianę gazową
Duszność Rzadko/Bardzo rzadko Subiektywne uczucie braku powietrza
Kaszel Rzadko/Niezbyt często Gwałtowne wyrzucanie powietrza z dróg oddechowych
Podrażnienie gardła Rzadko/Nieznana Uczucie dyskomfortu w gardle
Uczucie ściskania w gardle Nieznana/Niezbyt często Subiektywne odczucie ucisku lub ściśnięcia w obrębie gardła
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności Niezbyt często/Bardzo często Nieprzyjemne uczucie dyskomfortu w żołądku z tendencją do wymiotów
Wymioty Niezbyt często/Często Gwałtowne opróżnienie zawartości żołądka przez usta
Ból brzucha Rzadko/Niezbyt często Odczucie bólu w obrębie jamy brzusznej
Odruchy wymiotne Nieznana Skurcze żołądka bez wymiotów
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Wysypka Niezbyt często/Nieznana Zmiany skórne w postaci wykwitów
Rumień Niezbyt często/Nieznana Zaczerwienienie skóry na skutek rozszerzenia naczyń krwionośnych
Pokrzywka Niezbyt często Charakterystyczne bąble na skórze z towarzyszącym świądem
Świąd Niezbyt często/Często Nieprzyjemne odczucie prowadzące do drapania skóry
Przebarwienie skóry Rzadko/Nieznana Żółtawe zabarwienie skóry, zwykle ustępujące po 6-12 godzinach
Nadmierna potliwość Rzadko/Nieznana Wzmożone wydzielanie potu
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Chromaturia Rzadko Żółte zabarwienie moczu utrzymujące się 24-36 godzin po podaniu
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Wynaczynienie Niezbyt często/Często Przedostanie się leku poza naczynie krwionośne do otaczających tkanek
Ból w klatce piersiowej Rzadko/Nieznana Odczucie bólu w obrębie klatki piersiowej
Złe samopoczucie Niezbyt często/Nieznana Ogólne uczucie dyskomfortu
Dreszcze Rzadko/Nieznana Mimowolne drżenie ciała, często z uczuciem zimna
Uczucie gorąca Rzadko/Niezbyt często Subiektywne odczucie zwiększonej ciepłoty ciała

Monitorowanie bezpieczeństwa i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Monitorowanie po wstrzyknięciu fluoresceiny

Ze względu na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, w tym reakcji anafilaktycznych, konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjenta po podaniu fluoresceiny sodowej. Szczególnie istotna jest obserwacja pacjenta w pierwszych minutach po wstrzyknięciu, gdyż właśnie wtedy najczęściej pojawiają się potencjalnie zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości.1617

Postępowanie przy reakcjach nadwrażliwości

W przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości, w tym reakcji anafilaktycznej, konieczne jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego postępowania. Może ono obejmować:

  • Przerwanie podawania fluoresceiny
  • Zapewnienie drożności dróg oddechowych
  • Podanie adrenaliny w przypadku ciężkiej reakcji anafilaktycznej
  • Zastosowanie leków przeciwhistaminowych i kortykosteroidów
  • Monitorowanie parametrów życiowych
  • W razie konieczności – prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowej

1819

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl2021

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl