Działania niepożądane
Fenofibrat

Charakterystyka działań niepożądanych fenofibratu

Fenofibrat jest substancją stosowaną w leczeniu zaburzeń lipidowych, jednak jak każdy lek może powodować działania niepożądane. Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych podczas stosowania fenofibratu należą zaburzenia trawienne, żołądkowe lub jelitowe o umiarkowanej ciężkości. Działania niepożądane fenofibratu zostały udokumentowane w badaniach klinicznych kontrolowanych placebo z udziałem 2344 pacjentów oraz w obserwacjach po wprowadzeniu produktów zawierających fenofibrat do obrotu.¹²

Klasyfikacja częstotliwości występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane fenofibratu są klasyfikowane zgodnie z ich częstością występowania:³

• Często (≥1/100, <1/10) – występują u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) – występują u 1 do 10 na 1000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000, <1/1 000) – występują u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów, włączając pojedyncze przypadki
• Częstość nieznana – częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁴

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W obszarze zaburzeń hematologicznych odnotowano:⁵

• Niezbyt często: zmniejszenie stężenia hemoglobiny
• Niezbyt często: zmniejszenie liczby krwinek białych (leukocytów)

⁶

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego obserwowano:⁷

• Rzadko: reakcje nadwrażliwości

⁸

Zaburzenia układu nerwowego

W obszarze układu nerwowego najczęściej występowały:⁹

• Często: bóle głowy
• Częstość nieznana: zmęczenie i zawroty głowy

¹⁰

Zaburzenia naczyniowe

Istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem fenofibratu są powikłania zakrzepowo-zatorowe:¹¹

• Niezbyt często: choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym zatorowość płucna i zakrzepica żył głębokich

W randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu FIELD, przeprowadzonym z udziałem 9795 pacjentów z cukrzycą typu 2, odnotowano znamienne statystycznie zwiększenie występowania zatorowości płucnej (0,7% w grupie otrzymującej placebo do 1,1% w grupie otrzymującej fenofibrat; p=0,022) i nieznamienne statystycznie zwiększenie częstości występowania zakrzepicy żył głębokich (placebo: 1,0% [48/4900 pacjentów], fenofibrat: 1,4% [67/4895 pacjentów]; p=0,074).¹²

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W zakresie układu oddechowego zgłaszano:¹³

• Częstość nieznana: śródmiąższowa choroba płuc

¹⁴

Zaburzenia żołądka i jelit

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego:¹⁵

• Często: objawy przedmiotowe i podmiotowe ze strony żołądka i jelit (bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka i wzdęcia z oddawaniem wiatrów) o umiarkowanej ciężkości
• Niezbyt często: zapalenie trzustki

¹⁶

W badaniu FIELD zaobserwowano znamienne statystycznie zwiększenie liczby przypadków zapalenia trzustki u pacjentów przyjmujących fenofibrat w porównaniu z pacjentami otrzymującymi placebo (0,8% do 0,5%; p=0,031).¹⁷

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W zakresie układu wątrobowo-żółciowego obserwowano:¹⁸

• Często: zwiększenie aktywności aminotransferaz
• Niezbyt często: kamica żółciowa
• Rzadko: zapalenie wątroby
• Częstość nieznana: żółtaczka, powikłania kamicy żółciowej (np. zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie dróg żółciowych, kolka żółciowa)

¹⁹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W obszarze skóry i tkanki podskórnej zgłaszano:²⁰

• Niezbyt często: nadwrażliwość skóry (np. wysypka, świąd, pokrzywka)
• Rzadko: łysienie
• Rzadko: nadwrażliwość na światło
• Częstość nieznana: ciężkie reakcje skórne (np. rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka)

²¹

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego odnotowano:²²

• Niezbyt często: zaburzenia mięśni (np. mialgie, zapalenie mięśni, skurcze i osłabienie mięśni)
• Częstość nieznana: rabdomioliza – poważne uszkodzenie mięśni prążkowanych

²³

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

W obszarze układu rozrodczego zgłaszano:²⁴

• Niezbyt często: zaburzenia potencji
• Częstość nieznana: zaburzenia seksualne

²⁵

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

W kategorii zaburzeń ogólnych zgłaszano:²⁶

• Częstość nieznana: zmęczenie

²⁷

Badania diagnostyczne

W zakresie badań laboratoryjnych odnotowano:²⁸

• Często: zwiększenie stężenia homocysteiny we krwi
• Niezbyt często: zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi
• Niezbyt często: zwiększenie stężenia mocznika we krwi

²⁹

W badaniu FIELD średnie zwiększenie stężenia homocysteiny we krwi u pacjentów leczonych fenofibratem wynosiło 6,5 μmol/l i było przemijające po przerwaniu leczenia fenofibratem. Zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń zakrzepowo-zatorowych może być związane ze zwiększeniem stężenia homocysteiny. Znaczenie kliniczne tego zjawiska nie jest w pełni wyjaśnione.³⁰

Tabela działań niepożądanych fenofibratu

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Jednym z najpoważniejszych ryzyk związanych ze stosowaniem fenofibratu jest zwiększone ryzyko zakrzepicy i zatorowości. W badaniu FIELD wykazano statystycznie istotny wzrost występowania zatorowości płucnej u pacjentów leczonych fenofibratem w porównaniu z grupą placebo (1,1% vs 0,7%; p=0,022). Zauważono również nieistotny statystycznie trend w kierunku częstszego występowania zakrzepicy żył głębokich (1,4% vs 1,0%; p=0,074).³¹

Zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych może być związane ze wzrostem stężenia homocysteiny we krwi, który obserwowano u pacjentów leczonych fenofibratem. W badaniu FIELD średni wzrost poziomu homocysteiny wynosił 6,5 μmol/l, jednak był on przemijający po przerwaniu leczenia. Kliniczne znaczenie tego zjawiska nie zostało jednoznacznie wyjaśnione.³²

Zapalenie trzustki

Zapalenie trzustki stanowi istotne zagrożenie podczas stosowania fenofibratu. W badaniu FIELD zaobserwowano statystycznie istotny wzrost częstości występowania zapalenia trzustki u pacjentów otrzymujących fenofibrat w porównaniu z grupą placebo (0,8% vs 0,5%; p=0,031). Jest to poważne powikłanie, które może prowadzić do znaczących konsekwencji zdrowotnych.³³

Rabdomioliza i zaburzenia mięśni

Stosowanie fenofibratu wiąże się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń mięśniowych, które mogą przybierać różne formy – od łagodnych mialgii (bóle mięśniowe), przez zapalenie mięśni, skurcze i osłabienie, aż po potencjalnie zagrażającą życiu rabdomiolizę. Rabdomioliza to ciężkie uszkodzenie mięśni prążkowanych, prowadzące do uwolnienia mioglobiny do krwioobiegu, co może spowodować niewydolność nerek.³⁴

Powikłania wątrobowo-żółciowe

Fenofibrat może powodować zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, kamicę żółciową, zapalenie wątroby oraz żółtaczkę. Szczególnie istotnym zagrożeniem są powikłania kamicy żółciowej, takie jak zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie dróg żółciowych czy kolka żółciowa. Powikłania te mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i wymagać interwencji chirurgicznej.³⁵

Ciężkie reakcje skórne

W rzadkich przypadkach fenofibrat może wywołać ciężkie, zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka. Są to poważne stany dermatologiczne charakteryzujące się rozległymi zmianami skórnymi, które mogą prowadzić do zagrażających życiu powikłań i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.³⁶

Śródmiąższowa choroba płuc

Śródmiąższowa choroba płuc to rzadkie, ale poważne powikłanie zgłaszane podczas stosowania fenofibratu. Charakteryzuje się zapalnymi i zwłóknieniowymi zmianami w tkance płucnej, które mogą prowadzić do postępującego pogorszenia funkcji oddechowej i niewydolności oddechowej.³⁷