Właściwości farmakodynamiczne
Esomeprazol

Właściwości farmakodynamiczne esomeprazolu

Esomeprazol, będący S-izomerem omeprazolu, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC05). Substancja ta charakteryzuje się wysoce specyficznym mechanizmem działania, prowadzącym do zmniejszenia wydzielania kwasu solnego w żołądku poprzez selektywne hamowanie pompy protonowej w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Warto zaznaczyć, że właściwości farmakodynamiczne obu izomerów omeprazolu (R i S) wykazują podobny profil działania.¹²³

Mechanizm działania

Esomeprazol działa jako słaba zasada, która osiąga wysokie stężenie w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. W tym miejscu ulega przekształceniu do postaci czynnej, która selektywnie hamuje aktywność enzymu H+/K+-ATP-azy (pompa protonowa). Ten mechanizm prowadzi do zahamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu solnego w żołądku.⁴⁵⁶

Efekty farmakodynamiczne

U pacjentów z objawami choroby refluksowej przełyku po 5 dniach doustnego podawania esomeprazolu w dawce 20 mg lub 40 mg, pH w żołądku utrzymuje się powyżej 4 odpowiednio przez średnio 13 i 17 godzin w ciągu doby. Efekt ten jest niezależny od drogi podania (doustnej czy dożylnej).⁷⁸⁹

Wykazano istotny związek między hamowaniem wydzielania kwasu a ekspozycją na esomeprazol po jego podaniu doustnym, wykorzystując AUC (pole pod krzywą) jako parametr zastępczy dla stężeń w osoczu.¹⁰¹¹¹²

U zdrowych ochotników podawanie esomeprazolu w wysokiej dawce (80 mg we wlewie trwającym 30 minut, a następnie kontynuowanie leczenia ciągłym wlewem dożylnym w dawce 8 mg/godzinę przez 23,5 godziny) skutkuje utrzymaniem pH w żołądku powyżej 4 przez średnio 21 godzin oraz pH powyżej 6 przez 11-13 godzin w ciągu doby.¹³¹⁴¹⁵

Efekty terapeutyczne

Esomeprazol wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu refluksowego zapalenia przełyku. Wygojenie zmian związanych z refluksowym zapaleniem przełyku obserwuje się u około 78% pacjentów po 4 tygodniach leczenia esomeprazolem doustnie w dawce 40 mg, a wskaźnik ten wzrasta do 93% po 8 tygodniach terapii.¹⁶¹⁷¹⁸

Skuteczność w krwawieniach z wrzodu żołądka

Istotne klinicznie dane pochodzą z randomizowanego, podwójnie zaślepionego badania klinicznego kontrolowanego placebo, przeprowadzonego u pacjentów z potwierdzonym endoskopowo krwawieniem z wrzodu żołądka w klasie Ia, Ib, IIa lub IIb według skali Forrest (odpowiednio 9%, 43%, 38% oraz 10%). Pacjentów zrandomizowano do leczenia esomeprazolem w roztworze do wlewów dożylnych (n=375) lub do grupy placebo (n=389). Po endoskopowym opanowaniu krwawienia pacjenci otrzymywali 80 mg esomeprazolu we wlewie dożylnym trwającym 30 minut, a następnie wlew dożylny w dawce 8 mg/godzinę lub placebo przez 72 godziny. Po tym czasie wszyscy pacjenci otrzymywali esomeprazol doustnie w dawce 40 mg przez kolejne 27 dni w celu zmniejszenia wydzielania kwasu.¹⁹²⁰²¹

Wyniki badania wykazały, że ponowne krwawienie w ciągu 3 dni wystąpiło u 5,9% pacjentów leczonych esomeprazolem dożylnie i u 10,3% pacjentów w grupie placebo. Po 30 dniach po leczeniu, częstość występowania ponownego krwawienia w grupie leczonej esomeprazolem dożylnie w porównaniu z grupą placebo wynosiła odpowiednio 7,7% vs. 13,6%.²²²³²⁴

Inne efekty związane z hamowaniem wydzielania kwasu

Podczas leczenia produktami zmniejszającymi wydzielanie kwasu solnego obserwuje się kilka fizjologicznych zjawisk. Stężenie gastryny w surowicy ulega zwiększeniu w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Równocześnie stężenie chromograniny A (CgA) wzrasta z powodu zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej.²⁵²⁶²⁷

Wzrost stężenia CgA może wpływać na wyniki testów laboratoryjnych stosowanych w diagnostyce guzów neuroendokrynnych. Dane literaturowe wskazują na konieczność przerwania stosowania inhibitorów pompy protonowej na 5-14 dni przed oznaczeniem stężenia CgA we krwi, co pozwala na powrót poziomu CgA (fałszywie podwyższonego wskutek leczenia inhibitorem pompy protonowej) do wartości referencyjnych.²⁸²⁹³⁰

U dorosłych i dzieci, u których stosowano długotrwale esomeprazol, obserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffin-like), spowodowane prawdopodobnie zwiększeniem stężenia gastryny w surowicy. Zmiany te nie miały jednak znaczenia klinicznego.³¹³²³³

Podczas długotrwałego doustnego leczenia produktami zmniejszającymi wydzielanie kwasu solnego w żołądku zgłaszano również nieco większą częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te są fizjologicznym następstwem znacznego zahamowania wydzielania kwasu, mają charakter łagodny i są przemijające.³⁴³⁵³⁶

Wpływ na mikroflorę przewodu pokarmowego

Zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny, w tym po zastosowaniu inhibitorów pompy protonowej, zwiększa ilość fizjologicznej flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym. Leczenie inhibitorami pompy protonowej może prowadzić do nieznacznego zwiększenia ryzyka zakażenia przewodu pokarmowego bakteriami z rodzaju Salmonella i Campylobacter, a u pacjentów hospitalizowanych prawdopodobnie także bakteriami z gatunku Clostridium difficile.³⁷³⁸³⁹

Badania kliniczne u dzieci i młodzieży

Skuteczność i bezpieczeństwo esomeprazolu u dzieci zostały ocenione w kilku badaniach klinicznych. W badaniu kontrolowanym placebo przeprowadzonym u 98 pacjentów w wieku od 1 do 11 miesięcy z objawami choroby refluksowej przełyku (GERD), esomeprazol był podawany doustnie w dawce 1 mg/kg masy ciała raz na dobę przez dwa tygodnie (faza otwarta). Następnie 80 pacjentów włączono do drugiej 4-tygodniowej fazy badania (podwójnie zaślepiona faza odstawiania). Nie zaobserwowano istotnej różnicy między grupą placebo a przyjmującą esomeprazol w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego, którym był czas do zaprzestania stosowania terapii z powodu nasilenia objawów.⁴⁰⁴¹⁴²

W badaniu klinicznym kontrolowanym placebo u 52 pacjentów w wieku poniżej 1 miesiąca z objawami GERD, esomeprazol podawano doustnie w dawce 0,5 mg/kg masy ciała raz na dobę przez minimum 10 dni. Nie stwierdzono istotnej różnicy między grupami esomeprazolu oraz placebo w odniesieniu do głównego punktu końcowego, którym była zmiana częstości występowania objawów GERD względem stanu wyjściowego.<sup data-drug="Esomeprazol Accord" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu klinicznym kontrolowanym placebo (52 pacjentów w wieku 43<sup data-drug="Esomeprazole SUN" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu klinicznym kontrolowanym placebo (52 pacjentów w wieku 44<sup data-drug="Esopol" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu klinicznym kontrolowanym placebo (52 pacjentów w wieku 45

Wyniki badań z udziałem dzieci wykazały, że dawki esomeprazolu 0,5 mg/kg masy ciała oraz 1,0 mg/kg masy ciała podawane odpowiednio dzieciom w wieku poniżej 1 miesiąca oraz od 1 do 11 miesięcy, skutecznie zmniejszają średni odsetek czasu, w którym pH wewnątrz przełyku utrzymuje się na poziomie poniżej 4.<sup data-drug="Esomeprazol Accord" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki badań z udziałem dzieci wykazały również, że dawki esomeprazolu 0,5 mg/kg masy ciała oraz 1,0 mg/kg masy ciała u dzieci w wieku odpowiednio < 1 miesiąca oraz od 1 do 11 miesięcy, zmniejszają średni odsetek czasu, w którym pH wewnątrz przełyku utrzymuje się na poziomie 46<sup data-drug="Esomeprazole SUN" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki badań z udziałem dzieci wykazały również, że dawki esomeprazolu 0,5 mg/kg masy ciała oraz 1,0 mg/kg masy ciała u dzieci w wieku odpowiednio < 1 miesiąca oraz od 1 do 11 miesięcy, zmniejszają średni odsetek czasu, w którym pH wewnątrz przełyku utrzymuje się na poziomie 47<sup data-drug="Esopol" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki badań z udziałem dzieci wykazały również, że dawki esomeprazolu 0,5 mg/kg masy ciała oraz 1,0 mg/kg masy ciała u dzieci w wieku odpowiednio <1 miesiąca oraz od 1 do 11 miesięcy, zmniejszają średni odsetek czasu, w którym pH wewnątrz przełyku utrzymuje się na poziomie 48

Profil bezpieczeństwa stosowania esomeprazolu u dzieci okazał się podobny do zaobserwowanego u pacjentów dorosłych. W badaniu u dzieci z objawami GERD (w wieku od poniżej 1 do 17 roku życia) otrzymujących długotrwale inhibitory pompy protonowej, u 61% dzieci wystąpiła niewielkiego stopnia hiperplazja komórek ECL, której znaczenie kliniczne nie jest znane. Nie obserwowano rozwoju zanikowego nieżytu żołądka lub guzów o charakterze rakowiaka.<sup data-drug="Esomeprazol Accord" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Profil bezpieczeństwa okazał się podobny do zaobserwowanego u pacjentów dorosłych. W badaniu u dzieci z objawami GERD (w wieku od 49<sup data-drug="Esomeprazole SUN" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Profil bezpieczeństwa okazał się podobny do zaobserwowanego u pacjentów dorosłych. W badaniu u dzieci z objawami GERD (w wieku od 50<sup data-drug="Esopol" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu u dzieci z objawami GERD (w wieku od 51