Właściwości farmakodynamiczne
Cefadroksyl

Wprowadzenie do cefadroksylu

Cefadroksyl jest antybiotykiem należącym do grupy cefalosporyn I generacji. Stosowany jest w leczeniu różnorodnych zakażeń bakteryjnych, wykazując wysoką skuteczność wobec wybranych patogenów. Substancja ta charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania oraz określonym spektrum aktywności przeciwbakteryjnej, co determinuje jej zastosowanie kliniczne.^{1 2}

Mechanizm działania

Cefadroksyl, podobnie jak inne cefalosporyny, działa bakteriobójczo poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm ten polega na wiązaniu się z jednym lub większą liczbą białek wiążących penicyliny (PBP) w aktywnie dzielących się komórkach bakteryjnych. Prowadzi to do tworzenia wadliwej ściany komórkowej, która jest niestabilna osmotycznie, co w konsekwencji powoduje lizę komórek bakteryjnych i ich śmierć.^{3 4}

Spektrum przeciwbakteryjne

Cefadroksyl wykazuje aktywność wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, zarówno Gram-dodatnich, jak i niektórych Gram-ujemnych. Badania in vitro potwierdziły bakteriobójcze działanie cefadroksylu wobec wielu klinicznie istotnych patogenów.⁵

Bakterie Gram-dodatnie wrażliwe

Cefadroksyl wykazuje szczególnie wysoką aktywność wobec następujących bakterii Gram-dodatnich:

• Streptococcus spp. (paciorkowce beta-hemolizujące), w tym Streptococcus pyogenes (grupa A) oraz grupy B, C i G
• Streptococcus pneumoniae (wrażliwe na penicylinę)
• Staphylococcus spp. (koagulazo-dodatnie i koagulazo-ujemne, w tym szczepy wytwarzające penicylinazę)

^{6 7}

Należy podkreślić, że szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) są niewrażliwe na cefadroksyl. Wrażliwość gronkowców na cefalosporyny można przewidzieć na podstawie oznaczania wrażliwości na cefoksytynę.^{8 9}

Bakterie Gram-ujemne wrażliwe

Wśród bakterii Gram-ujemnych wrażliwych na cefadroksyl wymienia się:

• Escherichia coli
• Proteus mirabilis
• Klebsiella spp. (w tym K. pneumoniae i K. oxytoca)
• Moraxella catarrhalis (dawniej Branhamella catarrhalis)
• Niektóre szczepy Haemophilus influenzae
• Citrobacter diversus

^{10 11}

Bakterie naturalnie oporne

Cefadroksyl wykazuje brak aktywności wobec następujących drobnoustrojów, które charakteryzują się naturalną opornością:

• Enterococcus spp. (w tym E. faecalis i E. faecium)
• Staphylococcus aureus (szczepy oporne na metycylinę)
• Staphylococcus epidermidis (szczepy oporne na metycylinę)
• Streptococcus pneumoniae (szczepy średnio wrażliwe i oporne na penicylinę)
• Pseudomonas spp.
• Acinetobacter calcoaceticus (dawniej Mima i Herellea)
• Enterobacter spp.
• Morganella morganii (dawniej Proteus morganii)
• Proteus vulgaris
• Providencia spp. (P. rettgeri, P. stuartii)
• Serratia marcescens
• Citrobacter freundii
• Chlamydia spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.

^{12 13}

Mechanizmy oporności

Istnieje kilka mechanizmów oporności bakterii na cefadroksyl, które ograniczają jego skuteczność terapeutyczną:

Oporność związana z beta-laktamazami

Cefadroksyl może wykazywać działanie na organizmy produkujące niektóre rodzaje beta-laktamaz, na przykład enzymy typu TEM-1, gdy są one wytwarzane w małych do umiarkowanych ilościach. Jest jednak inaktywowany przez beta-laktamazy zdolne do efektywnej hydrolizy cefalosporyn, takie jak beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum (ESBL) oraz cefalosporynazy chromosomalne, w tym enzymy typu AmpC.¹⁴

Inne mechanizmy oporności

Oprócz produkcji beta-laktamaz, oporność na cefadroksyl może wynikać z innych mechanizmów:

• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do leków beta-laktamowych
• Zmniejszona przepuszczalność błony komórkowej bakterii dla antybiotyku
• Aktywne usuwanie leku przez bakteryjne pompy efflux

Należy podkreślić, że w jednym organizmie może występować więcej niż jeden z powyższych mechanizmów oporności, co znacząco zwiększa oporność na cefadroksyl.¹⁵

Wartości graniczne MIC

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) zdefiniował następujące wartości graniczne dla cefadroksylu:

^{16. Staphylococcus spp.: Uwaga 1. Streptococcus spp. grupy A, B, C i G: Uwaga 2. Wartości graniczne niezwiązane z określonym gatunkiem drobnoustrojów: IE”>16}

Wartości graniczne niezwiązane z określonym gatunkiem drobnoustrojów oznaczono jako IE (insufficient evidence – niewystarczające dowody), co oznacza, że istnieje zbyt mało dowodów potwierdzających, że lek wykazuje aktywność wobec określonych grup drobnoustrojów.¹⁷

Parametry farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Głównym wskaźnikiem farmakokinetyczno-farmakodynamicznym dla cefalosporyn, który koreluje ze skutecznością in vivo, jest odsetek czasu pomiędzy dawkami, podczas którego stężenie niezwiązanego leku utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego patogenu. Ten parametr określany jest jako %T>MIC. Badania potwierdzają, że utrzymanie odpowiedniego stężenia cefadroksylu przez określony czas jest kluczowe dla skuteczności terapeutycznej.^MIC).”>18

Zmienność geograficzna oporności

Istotnym aspektem przy stosowaniu cefadroksylu jest fakt, że występowanie oporności może różnić się pod względem geograficznym i czasowym, w zależności od badanych szczepów bakteryjnych. Z tego powodu zaleca się uzyskiwanie aktualnych informacji o lokalnych wzorcach oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności stawia pod znakiem zapytania skuteczność cefadroksylu, konieczne jest zasięgnięcie porady specjalisty.¹⁹

Porównanie z innymi antybiotykami

W warunkach in vitro, doustne cefalosporyny pierwszej generacji, do których należy cefadroksyl, wykazują pewne ograniczenia w porównaniu z innymi antybiotykami:

• Są mniej skuteczne wobec bakterii Gram-dodatnich niż penicylina G i V
• Mają słabszą aktywność wobec Haemophilus influenzae niż aminopenicyliny

Te różnice w aktywności przeciwbakteryjnej należy uwzględniać przy wyborze odpowiedniego antybiotyku do leczenia konkretnego zakażenia.²⁰

Podsumowanie spektrum przeciwbakteryjnego

Poniżej przedstawiono szczegółowe podsumowanie spektrum przeciwbakteryjnego cefadroksylu, z uwzględnieniem skuteczności klinicznej:

Drobnoustroje powszechnie wrażliwe

• Streptococcus spp. grupy B, C i G
• Streptococcus pyogenes* (grupa A)

²¹

Drobnoustroje, w przypadku których problemem może stać się oporność nabyta

• Staphylococcus aureus (metycylinowrażliwy)*
• Staphylococcus epidermidis (metycylinowrażliwy)
• Streptococcus pneumoniae (wrażliwy na penicylinę)
• Escherichia coli*
• Klebsiella pneumoniae
• Klebsiella oxytoca
• Proteus mirabilis*
• Citrobacter diversus

²²

* Skuteczność kliniczną wykazano dla wrażliwych wyizolowanych szczepów w zatwierdzonych wskazaniach klinicznych.²³