Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Xanax SR

Stosowanie alprazolamu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Xanax SR) wymaga szczególnej uwagi klinicznej i zastosowania odpowiednich środków ostrożności. Poniżej przedstawiono kluczowe kwestie, które należy uwzględnić podczas ordynowania tego leku pacjentom.¹

Czas trwania leczenia i informowanie pacjenta

Terapia z zastosowaniem Xanax SR powinna trwać możliwie najkrócej, nie przekraczając 2-4 tygodni. Wydłużenie tego okresu wymaga ponownej, pełnej oceny stanu klinicznego pacjenta. Przed rozpoczęciem farmakoterapii należy poinformować chorego o ograniczonym czasie trwania leczenia oraz o konieczności stopniowego zmniejszania dawki podczas odstawiania leku.²

Pacjent powinien być świadomy możliwości wystąpienia objawów odstawienia, co pozwoli na zmniejszenie jego lęku w przypadku ich pojawienia się. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że przy stosowaniu benzodiazepin o krótkim czasie działania objawy odstawienia mogą wystąpić nawet w przerwie między dawkami, zwłaszcza przy stosowaniu dużych dawek leku.³

Istotne jest również uprzedzenie pacjenta przed zmianą leczenia z benzodiazepiny o długim czasie działania na benzodiazepinę o krótkim czasie działania, ponieważ w takiej sytuacji mogą rozwinąć się objawy odstawienia.⁴

Długotrwałe stosowanie leku

Standardowo benzodiazepiny podaje się doraźnie lub krótkoterminowo, przez co ich działanie na organizm jest ograniczone czasowo. W wybranych przypadkach klinicznych stan zdrowia pacjenta może wymagać przedłużenia okresu leczenia. Przy długotrwałym stosowaniu benzodiazepin konieczność kontynuowania terapii powinna być okresowo weryfikowana przez lekarza prowadzącego. Długotrwałe stosowanie leku prowadzi do rozwoju zależności psychicznej.⁵

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem z opioidami

Jednoczesne stosowanie benzodiazepin, w tym Xanax SR, z opioidami niesie za sobą poważne ryzyko wystąpienia znacznej sedacji, depresji oddechowej, śpiączki oraz zgonu. Ze względu na te zagrożenia, jednoczesne przepisywanie benzodiazepin z opioidami powinno być ograniczone wyłącznie do pacjentów, u których alternatywne metody leczenia są niewystarczające.⁶

W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania Xanax SR z opioidami, należy ograniczyć dawki obu leków oraz czas trwania leczenia do absolutnego minimum.⁷

Tolerancja na działanie leku

Tolerancja lub konieczność zwiększania dawki alprazolamu występuje rzadko, choć jest zjawiskiem możliwym. Wykazano rozwój tolerancji na działanie uspokajające alprazolamu, jednak nie na działanie przeciwlękowe. Po wielokrotnym stosowaniu leku przez kilka tygodni może wystąpić zmniejszenie skuteczności nasennego działania benzodiazepin.⁸

Uzależnienie

Podczas stosowania benzodiazepin, w tym alprazolamu, istnieje ryzyko rozwoju uzależnienia oraz zależności emocjonalnej lub fizycznej. Ryzyko to zwiększa się wraz ze wzrostem dawki oraz wydłużeniem czasu trwania leczenia.⁹

Szczególną ostrożność należy zachować przy przepisywaniu benzodiazepin pacjentom z tendencją do nadużywania leków (w tym narkotyków) i alkoholu, ponieważ ta grupa chorych jest szczególnie predysponowana do rozwoju uzależnienia. Należy jednak pamiętać, że uzależnienie lekowe może wystąpić także podczas stosowania dawek terapeutycznych i/lub u pacjentów bez czynników ryzyka.¹⁰

Ryzyko uzależnienia rośnie podczas jednoczesnego stosowania kilku benzodiazepin, niezależnie od wskazań przeciwlękowych czy nasennych. Ponieważ znanym ryzykiem dotyczącym alprazolamu i innych benzodiazepin jest ich nadużywanie, pacjentów leczonych alprazolamem należy odpowiednio monitorować.¹¹

Istnieje ryzyko, że alprazolam zostanie przekazany osobie, której nie został przepisany. Odnotowano przypadki zgonów związanych z przedawkowaniem, gdy alprazolam był nadużywany jednocześnie z innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym opioidami, innymi benzodiazepinami i alkoholem.¹²

Aby zminimalizować te zagrożenia, pacjentom należy przepisywać jak najmniejszą ilość produktu leczniczego. Pacjentów należy również poinformować o właściwym przechowywaniu oraz bezpiecznym pozbywaniu się niewykorzystanego leku.¹³

Objawy odstawienia

W przypadku rozwoju zależności psychicznej, nagłe przerwanie leczenia wiąże się z wystąpieniem objawów odstawienia. Objawy te mogą obejmować:

• Ból głowy¹⁴
• Bóle mięśni¹⁵
• Skrajny lęk¹⁶
• Napięcie¹⁷
• Niepokój¹⁸
• Dezorientację¹⁹
• Drażliwość²⁰

W niektórych przypadkach mogą wystąpić również:

• Derealizacja²¹
• Depersonalizacja²²
• Nadwrażliwość słuchowa²³
• Drętwienie i swędzenie kończyn²⁴
• Nadwrażliwość na światło, hałas i dotyk²⁵
• Omamy²⁶
• Napady padaczki²⁷

Objawy odstawienia mogą wystąpić również po nagłym odstawieniu benzodiazepin podawanych w dawkach terapeutycznych. U pacjentów z zaburzeniami lękowymi lub podobnymi problemami, po przerwaniu leczenia mogą nawrócić objawy choroby, bardzo przypominające objawy odstawienia. Mogą tym objawom towarzyszyć inne symptomy, takie jak zmienny nastrój, lęk, zaburzenia snu czy niepokój.²⁸

Nagłe odstawienie benzodiazepin zwiększa ryzyko wystąpienia takich objawów, jak zjawisko „z odbicia” czy objawy odstawienia. Z tego powodu dawka powinna być zmniejszana stopniowo.²⁹

Zwiększone ryzyko samobójstw i zachowań samobójczych

W przypadku pacjentów z depresją i skłonnościami samobójczymi należy zastosować odpowiednie środki ostrożności, a lek przepisywać w ściśle wyliczonej ilości. Istnieje potwierdzony związek między stanami lękowymi oraz podobnymi zaburzeniami, a współwystępowaniem dużej pierwotnej lub wtórnej depresji oraz zwiększoną liczbą samobójstw u pacjentów nieleczonych.³⁰

Przy stosowaniu dużych dawek Xanax SR u pacjentów z zaburzeniami lękowymi konieczne jest zastosowanie tych samych środków ostrożności, co u pacjentów z depresją stosujących leki psychotropowe lub u pacjentów, u których podejrzewa się występowanie myśli samobójczych z tendencją do ich realizacji lub bez.³¹

Dzieci i młodzież

Bezpieczeństwo i skuteczność alprazolamu nie zostały potwierdzone u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Z tego powodu nie zaleca się stosowania alprazolamu w tej grupie pacjentów.³²

Niepamięć

Podobnie jak inne pochodne benzodiazepiny, alprazolam może wywoływać amnezję następczą. Objawy amnezji następczej występują najczęściej kilka godzin po zażyciu leku. W celu minimalizacji tego ryzyka należy zapewnić pacjentowi warunki do 7-8 godzin nieprzerwanego snu.³³

Reakcje psychiczne i paradoksalne

Podczas stosowania benzodiazepin mogą wystąpić reakcje paradoksalne, takie jak:

• Niepokój ruchowy³⁴
• Pobudzenie psychoruchowe³⁵
• Drażliwość³⁶
• Agresja³⁷
• Urojenia³⁸
• Gniew³⁹
• Koszmary senne⁴⁰
• Omamy⁴¹
• Psychozy⁴²
• Niewłaściwe zachowanie lub inne zaburzenia zachowania⁴³

W przypadku pojawienia się wymienionych objawów, stosowanie leku należy przerwać. Ryzyko wystąpienia powyższych działań niepożądanych jest większe u dzieci i u osób w podeszłym wieku.⁴⁴

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności terapeutycznej

Pacjenci z jaskrą

U pacjentów z ostrą jaskrą zamkniętego kąta przesączania należy zastosować odpowiednie środki ostrożności.⁴⁵

Pacjenci w podeszłym wieku i osłabieni

U pacjentów w podeszłym wieku lub osłabionych zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki, w celu zapobieżenia wystąpieniu ataksji lub nadmiernego uspokojenia. Benzodiazepiny i podobnie działające substancje powinny być stosowane ostrożnie u osób w podeszłym wieku, ze względu na ryzyko sedacji i/lub osłabienia układu mięśniowo-szkieletowego, które mogą prowadzić do upadków, często z poważnymi konsekwencjami w tej grupie pacjentów.⁴⁶

Pacjenci z niewydolnością oddechową

Mniejsza dawka jest zalecana również u pacjentów z przewlekłą niewydolnością oddechową ze względu na możliwość wystąpienia depresji oddechowej.⁴⁷

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek albo z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością wątroby zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności.⁴⁸

Pacjenci z psychozami

Benzodiazepiny nie są wskazane do leczenia podstawowego psychoz.⁴⁹

Pacjenci z depresją

Pacjentom nie należy przepisywać benzodiazepin ani pochodnych benzodiazepin w monoterapii depresji, ponieważ może to wywołać lub zwiększać ryzyko prób samobójczych. Stosowanie Xanax SR u pacjentów z klinicznymi objawami depresji lub u pacjentów o skłonnościach samobójczych wymaga szczególnej uwagi i kontroli ilości przepisywanego leku.⁵⁰

Należy pamiętać, że zgłaszano epizody hipomanii i manii związane ze stosowaniem alprazolamu u pacjentów z depresją.⁵¹

Pacjenci nadużywający alkoholu lub leków

Szczególną ostrożność należy zachować stosując benzodiazepiny u pacjentów, którzy w przeszłości nadużywali alkoholu lub leków.⁵²