Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC01). Jest substancją czynną leku Polprazol Max (20 mg), występującą w postaci kapsułek dojelitowych twardych zawierających peletki dojelitowe.¹

Mechanizm działania

Omeprazol działa jako racemiczna mieszanina dwóch enancjomerów, która poprzez wysoce specyficzny mechanizm działania zmniejsza wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Jest on swoistym inhibitorem pompy protonowej zlokalizowanym w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Charakteryzuje się szybkim działaniem i zapewnia kontrolę objawów poprzez odwracalne hamowanie sekrecji kwasu żołądkowego przy dawkowaniu raz na dobę.²

Omeprazol, jako słaba zasada, osiąga wysokie stężenie w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych, gdzie ulega przekształceniu do postaci czynnej. W tej formie hamuje aktywność enzymu H+/K+-ATP-azy, czyli pompy protonowej. Efekt ten wpływa na ostatni etap procesu powstawania kwasu solnego w żołądku, jest zależny od dawki i prowadzi do skutecznego hamowania wydzielania kwasu, zarówno podstawowego, jak i stymulowanego, niezależnie od czynnika pobudzającego jego sekrecję.³

Działania farmakodynamiczne

Wszystkie obserwowane efekty farmakodynamiczne omeprazolu wynikają bezpośrednio z jego wpływu na wydzielanie kwasu solnego w żołądku.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu w schemacie jednokrotnej dawki dobowej prowadzi do szybkiego i długotrwałego zahamowania wydzielania kwasu solnego, utrzymującego się przez całą dobę. Maksymalny efekt terapeutyczny osiągany jest po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy, przyjmujących 20 mg omeprazolu na dobę, obserwuje się utrzymujące się zmniejszenie 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego średnio o około 80%. Ponadto, w ciągu 24 godzin od podania leku, następuje redukcja maksymalnego wydzielania kwasu solnego po stymulacji pentagastryną o około 70%.⁵

U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg doustnie powoduje utrzymanie wartości pH w żołądku na poziomie ≥3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby.⁶

Wskutek zmniejszonego wydzielania kwasu solnego i obniżonej kwaśności soku żołądkowego, omeprazol w sposób zależny od dawki ogranicza lub normalizuje ekspozycję przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku. Stopień hamowania sekrecji kwasu solnego koreluje z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), natomiast nie wykazuje związku z faktycznym, chwilowym stężeniem leku w osoczu.⁷

Podczas leczenia omeprazolem nie zaobserwowano zjawiska tachyfilaksji (zmniejszenia efektu terapeutycznego w miarę stosowania leku).⁸

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

Długotrwałe leczenie omeprazolem może prowadzić do nieco zwiększonej częstości występowania torbieli gruczołowych żołądka. Stanowią one fizjologiczną konsekwencję znacznego hamowania sekrecji kwasu solnego. Torbiele te mają charakter łagodny i zazwyczaj ustępują samoistnie.⁹

Redukcja kwaśności soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny (w tym również w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej), prowadzi do zwiększenia liczby bakterii w żołądku, które w normalnych warunkach występują w przewodzie pokarmowym. Stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu może nieznacznie zwiększać ryzyko wystąpienia zakażeń przewodu pokarmowego wywołanych przez bakterie takie jak Salmonella oraz Campylobacter.¹⁰

Omeprazol, podobnie jak wszystkie leki hamujące wydzielanie kwasu solnego, może zmniejszać wchłanianie witaminy B12 (cyjanokobalaminy) ze względu na wywoływaną niedokwaśność lub bezkwaśność (hipochlorhydrię lub achlorhydrię). Kwestię tę należy uwzględniać u pacjentów ze zmniejszonymi rezerwami ustrojowymi lub z czynnikami ryzyka ograniczonego wchłaniania witaminy B12, szczególnie w przypadku długotrwałej terapii.¹¹

W trakcie leczenia lekami przeciwwydzielniczymi dochodzi do wzrostu stężenia gastryny w surowicy w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Równocześnie, z powodu redukcji kwaśności wewnątrzżołądkowej, zwiększa się stężenie chromograniny A (CgA). Podwyższony poziom CgA może zakłócać wyniki badań diagnostycznych ukierunkowanych na wykrywanie guzów neuroendokrynnych. Dostępne dane z publikacji naukowych wskazują, że leczenie inhibitorami pompy protonowej należy wstrzymać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym oznaczeniem stężenia CgA. Umożliwia to powrót stężenia CgA, podwyższonego w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.¹²