Właściwości farmakodynamiczne budezonidu

Budezonid, będący głównym składnikiem aktywnym preparatu Ondemet, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „Inne leki stosowane w chorobach obturacyjnych dróg oddechowych podawane drogą wziewną, glikokortykosteroidy” (kod ATC: R03B A02). Substancja ta charakteryzuje się silnym miejscowym działaniem przeciwzapalnym, które stanowi podstawę jej skuteczności terapeutycznej.¹

Mechanizm działania

Dokładny mechanizm działania budezonidu, podobnie jak innych glikokortykosteroidów stosowanych w leczeniu astmy, nie został w pełni poznany. Jednak kluczowe znaczenie przypisuje się jego działaniu przeciwzapalnemu, które obejmuje hamowanie uwalniania mediatorów zapalenia oraz hamowanie odpowiedzi immunologicznej zależnej od cytokin. Warto podkreślić, że siła działania budezonidu, mierzona jako powinowactwo do receptora glikokortykosteroidowego, jest około 15-krotnie większa niż siła działania prednizolonu, co tłumaczy jego wysoką skuteczność przy podawaniu miejscowym.²

Działanie przeciwzapalne budezonidu prowadzi do zmniejszenia skurczu oskrzeli zarówno we wczesnej, jak i późnej fazie reakcji alergicznej. U pacjentów z nadwrażliwością oskrzeli budezonid skutecznie zmniejsza wpływ histaminy i metacholiny na drogi oddechowe, co przekłada się na poprawę czynności oddechowej.³

Istotne jest również to, że badania kliniczne wykazały zależność między czasem rozpoczęcia terapii budezonidem a jej efektywnością – im wcześniej po wystąpieniu astmy rozpoczyna się leczenie, tym lepszych wyników poprawy czynności płuc można oczekiwać.⁴

Wpływ na stężenie kortyzolu w osoczu

Badania przeprowadzone z udziałem zdrowych ochotników wykazały, że budezonid wpływa na stężenie kortyzolu w osoczu i moczu w sposób zależny od dawki. Jednak w porównaniu z prednizonem w dawce 10 mg, budezonid w zalecanych dawkach wykazuje znacznie mniejszy wpływ na czynność nadnerczy, co zostało potwierdzone w testach stymulacji ACTH. Dzięki temu charakteryzuje się korzystniejszym profilem bezpieczeństwa w zakresie działań ogólnoustrojowych.⁵

Efektywność kliniczna w różnych jednostkach chorobowych

Astma – skuteczność u dorosłych i dzieci

Skuteczność budezonidu w leczeniu astmy została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. Substancja wykazuje wysoką efektywność zarówno u pacjentów dorosłych, jak i u dzieci, przy schemacie dawkowania raz lub dwa razy na dobę w leczeniu przewlekłej astmy.⁶

Badania kliniczne przeprowadzone u dzieci wykazały, że u pacjentów w wieku od 3 lat nie obserwuje się działania ogólnoustrojowego przy dawkach do 400 mikrogramów na dobę. W zakresie dawek 400-800 mikrogramów na dobę mogą pojawiać się biochemiczne objawy działania ogólnoustrojowego, natomiast przy dawkach dobowych przekraczających 800 mikrogramów takie objawy występują często. Dane te odnoszą się do budezonidu podawanego w postaci aerozolu do inhalacji i proszku do inhalacji.⁷

Wpływ na wzrost u dzieci

Warto odnotować, że zarówno sama astma, jak i leczenie wziewnymi kortykosteroidami, mogą mieć wpływ na tempo wzrostu u dzieci. Ograniczone dane z badań długoterminowych wskazują jednak, że większość dzieci i młodzieży leczonych budezonidem w postaci wziewnej ostatecznie osiąga swój docelowy wzrost w wieku dorosłym. Zaobserwowano jedynie niewielkie początkowe, ale przejściowe zmniejszenie wzrostu (około 1 cm), przy czym zahamowanie wzrostu występuje zwykle w pierwszym roku leczenia.⁸

Astma indukowana wysiłkiem fizycznym

Badania kliniczne potwierdzają, że terapia wziewna budezonidem jest skuteczna także w zapobieganiu astmie wysiłkowej, co jest istotną informacją zwłaszcza dla pacjentów aktywnych fizycznie.⁹

Zaostrzenia POChP

Efektywność budezonidu została potwierdzona również w leczeniu zaostrzeń przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Szereg badań z wykorzystaniem budezonidu w nebulizacji w dawce 4-8 mg/dobę wykazał jego skuteczność w terapii zaostrzeń tej choroby.¹⁰

Poniżej przedstawiono wyniki kilku kluczowych badań klinicznych dotyczących skuteczności budezonidu w nebulizacji w leczeniu zaostrzeń POChP:

Badania porównawcze w zaostrzeniach POChP

• Porównanie budezonidu w nebulizacji z dożylnym prednizolonem: W otwartym, randomizowanym badaniu z udziałem 78 hospitalizowanych pacjentów z ostrymi zaostrzeniami POChP porównano budezonid w nebulizacji (4 mg/dobę, podawany jako 2 mg dwa razy na dobę) z dożylnym wlewem prednizolonu (120-180 mg/dobę) przez okres 7-14 dni. Wyniki wykazały, że pacjenci leczeni budezonidem lub prednizolonem osiągali porównywalną poprawę w zakresie parametrów klinicznych, takich jak FEV1 (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa), SpO2 (wysycenie tlenem mierzone za pomocą pulsoksymetrii) oraz zmniejszenie objawów ocenianych za pomocą testu CAT (COPD Assessment Test).¹¹

• Porównanie z metyloprednizolonem: W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu z pojedynczą ślepą próbą obejmującym 471 pacjentów z ostrymi zaostrzeniami POChP, porównano budezonid w nebulizacji (6 mg/dobę, podawany jako 2 mg trzy razy na dobę) z metyloprednizolonem podawanym dożylnie (40 mg/dobę) przez 10 dni. Skuteczność kliniczna budezonidu w nebulizacji w porównaniu z ogólnoustrojowym metyloprednizolonem, mierzona za pomocą parametrów FEV1, PaCO2 i objawów (CAT), była porównywalna. Jedyną różnicę stanowiła większa poprawa PaO2 w grupie otrzymującej metyloprednizolon.¹²

• Porównanie z doustnym prednizolonem i placebo: W podwójnie ślepym, randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 199 pacjentów z ostrymi zaostrzeniami POChP, porównano budezonid w nebulizacji (8 mg/dobę, podawany jako 2 mg cztery razy na dobę, n=71), prednizolon doustny (30 mg co 12 godzin, n=62) oraz placebo (n=66) stosowane przez 3 dni. Poprawa FEV1 po podaniu leków rozszerzających oskrzela w porównaniu z placebo wyniosła 0,10 litra dla budezonidu i 0,16 litra dla prednizolonu, przy czym różnica między aktywnymi metodami leczenia nie była istotna statystycznie. Odsetek pacjentów wykazujących kliniczną poprawę FEV1 o co najmniej 0,15 litra po podaniu leków rozszerzających oskrzela był większy w grupach otrzymujących budezonid w nebulizacji (34%) i prednizolon (48%) niż w grupie placebo (18%). Różnice były istotne statystycznie dla obu aktywnych terapii w porównaniu z placebo (p < 0,05), ale nie zaobserwowano istotnych różnic pomiędzy aktywnymi terapiami.<sup data-drug="Ondemet" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W podwójnie ślepym, randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu z udziałem 199 pacjentów z ostrymi zaostrzeniami POChP, pacjenci byli leczeni budezonidem w nebulizacji w dawce 8 mg na dobę (2 mg cztery razy na dobę (n=71) lub prednizolonem w dawce 30 mg doustnie co 12 godzin (n=62) lub placebo (n=66) przez trzy dni. Poprawa FEV1 po podaniu leków rozszerzających oskrzela w porównaniu z placebo wyniosła 0,10 litra dla budezonidu i 0,16 litra dla prednizolonu. Różnica między aktywnymi metodami leczenia nie była istotna statystycznie. Odsetek pacjentów u których wykazano kliniczną poprawę FEV1 o co najmniej 0,15 litra po podaniu leków rozszerzających oskrzela, była większa w grupach otrzymujących budezonid w nebulizacji (34%) i prednizolon (48%) niż w grupie otrzymującej placebo (18%). Różnice były istotne statystycznie dla obu aktywnych terapii w porównaniu z placebo (p 13

Zespół krupu u dzieci

Budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji został dokładnie przebadany w kontekście leczenia zespołu krupu u dzieci, a jego skuteczność porównano z placebo w szeregu badań klinicznych. Poniżej przedstawiono wyniki dwóch reprezentatywnych badań:¹⁴

• Skuteczność w łagodnym do umiarkowanego zespole krupu: W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z udziałem 87 dzieci w wieku od 7 miesięcy do 9 lat z klinicznym rozpoznaniem zespołu krupu, podawano początkową dawkę 2 mg budezonidu w postaci zawiesiny do nebulizacji lub placebo, a następnie co 12 godzin dawkę 1 mg albo placebo. Budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji powodował statystycznie znamienną poprawę punktacji objawów zespołu krupu po 12 oraz po 24 godzinach stosowania, a także po 2 godzinach od podania w podgrupie pacjentów z początkową punktacją objawów zespołu krupu powyżej 3. Co istotne, zaobserwowano również skrócenie okresu hospitalizacji o 33%.¹⁵

• Skuteczność w umiarkowanym do ciężkiego zespole krupu: W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z udziałem 83 niemowląt i dzieci (w wieku od 6 miesięcy do 8 lat) z zespołem krupu, pacjenci otrzymywali budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji w dawce 2 mg lub placebo co 12 godzin, przez okres nie dłuższy niż 36 godzin lub do momentu wypisania ze szpitala. Łączna punktacja objawów zespołu krupu była oceniana w różnych odstępach czasowych: 0, 2, 6, 12, 24, 36 oraz 48 godzin po podaniu pierwszej dawki. Po 2 godzinach zarówno grupa leczona budezonidem, jak i grupa otrzymująca placebo wykazywały podobną poprawę w zakresie punktacji objawów zespołu krupu, bez statystycznie znamiennych różnic. Jednak po 6 godzinach od podania, punktacja w zakresie objawów zespołu krupu w grupie otrzymującej budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji uległa statystycznie znamiennej poprawie w porównaniu z grupą placebo, a efekt terapeutyczny utrzymywał się na podobnym poziomie po 12 oraz po 24 godzinach.¹⁶