Właściwości farmakodynamiczne

Nitroksolina, substancja czynna leku Nitroxolin forte, należy do grupy farmakoterapeutycznej innych leków przeciwbakteryjnych (kod ATC: J01XX07). Jest to chemioterapeutyk o szerokim spektrum działania, wykazujący właściwości zarówno przeciwbakteryjne, jak i przeciwgrzybicze¹.

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania nitroksoliny polega na chelatowaniu kationów dwuwartościowych, co prowadzi do zaburzenia funkcji komórkowych patogenów. W stężeniach terapeutycznych substancja czynna działa bakteriobójczo na większość bakterii Gram-ujemnych i Gram-dodatnich, które są odpowiedzialne za infekcje dróg moczowych².

Na poziomie molekularnym nitroksolina selektywnie hamuje określone enzymy bakteryjne, ze szczególnym uwzględnieniem polimerazy RNA, co prowadzi do zahamowania syntezy białek i w konsekwencji do śmierci komórki patogenu³.

Oporność bakteryjna

Istotną zaletą mechanizmu działania nitroksoliny opartego na kompleksowaniu kationów dwuwartościowych jest bardzo niskie ryzyko rozwoju oporności bakteryjnej w postaci mutacji jednostopniowych. Dzięki temu lek zachowuje skuteczność nawet przy długotrwałym stosowaniu⁴.

Spektrum działania

Nitroksolina wykazuje szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego, które obejmuje zarówno bakterie, jak i grzyby. Szczególnie istotna jest aktywność wobec patogennych dla człowieka gatunków z rodzaju Candida, co nadaje lekowi dodatkową wartość terapeutyczną w przypadku zakażeń mieszanych⁵.

Wartości graniczne lekooporności

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określił wartości graniczne dla nitroksoliny w odniesieniu do szczepu Escherichia coli, które są kluczowym patogenem w zakażeniach dróg moczowych⁶.

Należy podkreślić, że powyższe wartości graniczne mają zastosowanie wyłącznie w przypadku niepowikłanych zakażeń dróg moczowych⁷.

Wrażliwość drobnoustrojów

Na podstawie badań in vitro dokonano klasyfikacji istotnych klinicznie drobnoustrojów pod względem ich wrażliwości na nitroksolinę. Poniżej przedstawiono szczegółowy wykaz patogenów z podziałem na kategorie wrażliwości⁸.

Należy podkreślić, że rozpowszechnienie oporności może się różnić w zależności od lokalizacji geograficznej i czasu, dlatego w ocenie wrażliwości patogenów konieczne jest uwzględnienie lokalnych danych epidemiologicznych, szczególnie w przypadku ciężkich zakażeń⁹.

I. Gatunki zwykle wrażliwe

Nitroksolina wykazuje wysoką skuteczność wobec szerokiego spektrum patogenów, w tym:

• Bakterie Gram-dodatnie:
  • Staphylococcus aureus – jeden z głównych patogenów w zakażeniach szpitalnych i pozaszpitalnych¹⁰
  • Staphylococcus epidermidis – powszechny czynnik zakażeń związanych ze sprzętem medycznym¹¹
  • Paciorkowce beta hemolityczne – odpowiedzialne za różnorodne infekcje tkanek miękkich¹²
• Bakterie Gram-ujemne:
  • Citrobacter spp. – oportunistyczne patogeny układu moczowego¹³
  • Enterobacter spp. – patogeny często związane z zakażeniami wewnątrzszpitalnymi¹⁴
  • Escherichia coli – najczęstszy czynnik etiologiczny zakażeń dróg moczowych¹⁵
  • Klebsiella oxytoca – patogen często wywołujący infekcje dróg moczowych¹⁶
  • Morganella morganii – bakteria powodująca zakażenia u pacjentów z obniżoną odpornością¹⁷
  • Proteus mirabilis – patogen związany z zakażeniami u pacjentów z cewnikiem moczowym¹⁸
  • Proteus vulgaris – powodujący zakażenia układu moczowego i ran¹⁹
  • Providencia spp. – oportunistyczne patogeny dróg moczowych²⁰
• Drobnoustroje atypowe:
  • Mycoplasma hominis – patogen związany z zakażeniami układu moczowo-płciowego²¹
  • Ureaplasma urealyticum – czynnik etiologiczny nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej²²
• Grzyby drożdżopodobne:
  • Candida albicans – najczęstszy patogen grzybicy układu moczowego²³
  • Candida (Torulopsis) glabrata – gatunek o rosnącym znaczeniu klinicznym²⁴
  • Candida guillermondii – rzadszy patogen grzybic układu moczowego²⁵
  • Candida kefir – patogen oportunistyczny²⁶
  • Candida krusei – gatunek często oporny na flukonazol²⁷
  • Candida parapsilosis – istotny patogen grzybic inwazyjnych²⁸
  • Candida pseudotropicalis – rzadziej spotykany patogen drożdżakowy²⁹
  • Candida tropicalis – drugi po C. albicans najczęstszy patogen kandydoz³⁰

II. Szczepy, w przypadku których oporność może stanowić problem

Dla niektórych patogenów obserwuje się zmienną wrażliwość na nitroksolinę, co może ograniczać skuteczność leczenia w wybranych przypadkach. Do tej grupy należą:

• Enterococcus spp. – bakterie naturalnie występujące w przewodzie pokarmowym, mogące wywoływać zakażenia oportunistyczne³¹
• Gronkowce koagulazo-ujemne – grupa drobnoustrojów o różnorodnej oporności na antybiotyki³²
• Acinetobacter spp. – patogeny powodujące zakażenia szpitalne, często wielooporne³³
• Klebsiella pneumoniae – czynnik etiologiczny zakażeń dróg oddechowych i moczowych³⁴
• Serratia spp. – patogeny oportunistyczne, często występujące w środowisku szpitalnym³⁵

III. Szczepy o oporności wrodzonej

Niektóre drobnoustroje wykazują naturalną oporność na nitroksolinę, co wyklucza ich z zakresu działania leku. Należą do nich:

• Burkholderia cepacia – patogen oportunistyczny, szczególnie istotny u pacjentów z mukowiscydozą³⁶
• Pseudomonas spp. – bakterie Gram-ujemne, często powodujące zakażenia dróg moczowych związane z obecnością cewnika³⁷
• Stenotrophomonas maltophilia – wielooporny patogen często izolowany w środowisku szpitalnym³⁸