Właściwości farmakodynamiczne
Metformin hydrochloride Sandoz 750 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Metformin hydrochloride Sandoz

Metforminy chlorowodorek, substancja czynna produktu leczniczego Metformin hydrochloride Sandoz, należy do grupy farmakoterapeutycznej biguanidów stosowanych w cukrzycy typu 2 (kod ATC: A10BA02). Jest to lek obniżający stężenie glukozy we krwi, wykazujący działanie przeciwhiperglikemiczne poprzez redukcję stężenia glukozy zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną właściwością farmakodynamiczną metforminy jest fakt, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie powoduje hipoglikemii.¹

Mechanizm działania

Metformina działa przeciwhiperglikemicznie poprzez wielokierunkowy mechanizm, który obejmuje:²

• Redukcję wytwarzania glukozy w wątrobie poprzez hamowanie glukoneogenezy (procesu tworzenia glukozy z niecukrowych substratów) oraz glikogenolizy (procesu rozkładu glikogenu do glukozy)
• Zwiększenie wrażliwości na insulinę w tkankach mięśniowych, co prowadzi do poprawy obwodowego wychwytu glukozy i jej efektywniejszego wykorzystania
• Opóźnienie procesu wchłaniania glukozy w jelitach

Na poziomie komórkowym, metformina stymuluje wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na aktywność syntazy glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolność transportową wszystkich typów białkowych nośników glukozy (GLUT – glucose transporters) przez błony komórkowe, co usprawnia transport glukozy do wnętrza komórek.³

Działanie pozaglikemiczne

Poza podstawowym działaniem obniżającym stężenie glukozy, metformina wykazuje również istotne działania pozaglikemiczne. W badaniach klinicznych wykazano, że głównym efektem pozaglikemicznym jest stabilizacja lub umiarkowana utrata masy ciała u pacjentów leczonych tym lekiem.⁴

Metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu wywiera korzystny wpływ na profil lipidowy, co wykazano w kontrolowanych średnio- i długoterminowych badaniach klinicznych. Stosowanie metforminy w dawkach terapeutycznych prowadzi do zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów. Interesujące jest, że podobnego działania nie zaobserwowano w przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu, co prawdopodobnie wynika z wieczornej pory podawania leku i możliwego zwiększenia stężenia trójglicerydów w tym czasie.⁵

Skuteczność kliniczna

Kluczowym badaniem dokumentującym skuteczność kliniczną metforminy w leczeniu cukrzycy typu 2 jest prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Badanie to wykazało długoterminowe korzyści z intensywnej kontroli glikemii u pacjentów z nadwagą i cukrzycą typu 2, u których leczenie dietetyczne okazało się nieskuteczne i zastosowano metforminę o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenie pierwszego rzutu.⁶

Analiza wyników uzyskanych w grupie pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznej terapii dietetycznej ujawniła następujące kluczowe korzyści kliniczne:⁷

• Redukcja ryzyka powikłań cukrzycowych – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wszystkich powikłań cukrzycy w grupie metforminy (29,8 zdarzenia/1000 pacjentolat) w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie dietą (43,3 zdarzenia/1000 pacjentolat), p=0,0023, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup otrzymujących pochodne sulfonylomocznika i insulinę w monoterapii (40,1 zdarzenia/1000 pacjentolat), p=0,0034⁸
• Zmniejszenie śmiertelności związanej z cukrzycą – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą: w grupie metforminy 7,5 zdarzeń/1000 pacjentolat w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie dietą 12,7 zdarzeń/1000 pacjentolat (p=0,017)⁹
• Redukcja śmiertelności ogólnej – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej: w grupie metforminy 13,5 zdarzeń/1000 pacjentolat, w porównaniu z grupą leczoną samą dietą 20,6 zdarzeń/1000 pacjentolat (p=0,011) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii 18,9 zdarzeń/1000 pacjentolat (p=0,021)¹⁰
• Redukcja ryzyka zawału mięśnia sercowego – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału: w grupie metforminy 11 zdarzeń/1000 pacjentolat w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą 18 zdarzeń/1000 pacjentolat (p=0,01)¹¹

Metformina w terapii skojarzonej

Warto podkreślić, że nie wykazano korzyści ze stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w terapii skojarzonej z pochodnymi sulfonylomocznika. W przypadku wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1 próbowano stosować metforminę w skojarzeniu z insuliną, jednak korzyści kliniczne wynikające z tego połączenia nie zostały oficjalnie potwierdzone.¹²

Powyższa tabela przedstawia kluczowe wyniki badania UKPDS dotyczące efektywności klinicznej metforminy u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, ilustrując przewagę terapii metforminą nad samą dietą oraz terapią pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w zakresie redukcji ryzyka powikłań cukrzycy, śmiertelności i zawału mięśnia sercowego.