Właściwości farmakodynamiczne kwasu foliowego (Folacid)

Kwas foliowy (pteroiloglutaminowy) należy do grupy farmakoterapeutycznej preparatów kwasu foliowego, kod ATC: B03BB01. Jest to witamina z grupy B niezbędna do prawidłowego funkcjonowania i rozwoju organizmu. W organizmie ulega przekształceniu na drodze redukcji w postać czynną – kwas tetrahydrofoliowy, który jako koenzym uczestniczy w licznych reakcjach enzymatycznych.¹

Funkcje biochemiczne kwasu foliowego

Kwas tetrahydrofoliowy jako koenzym uczestniczy w wielu istotnych procesach metabolicznych organizmu, takich jak:²

• Synteza związków pirymidynowych – niezbędnych składników kwasów nukleinowych
• Synteza związków purynowych – kluczowych elementów DNA i RNA
• Synteza kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA) – podstawowego materiału genetycznego
• Przemiany aminokwasów – w szczególności glicyny, metioniny i histydyny
• Metabolizm mrówczanów – pochodnych kwasu mrówkowego

Znaczenie kwasu foliowego w procesach fizjologicznych

Kwas foliowy odgrywa szczególnie istotną rolę w tkankach charakteryzujących się intensywnymi podziałami komórkowymi. Do tkanek tych należą przede wszystkim:³

• Układ krwiotwórczy – gdzie folacyna uczestniczy w procesie hematopoezy
• Nabłonek przewodu pokarmowego – charakteryzujący się szybką odnową komórek
• Tkanki płodu – intensywnie dzielące się podczas rozwoju prenatalnego

Ponadto kwas foliowy jest niezbędny w procesie mielinizacji włókien nerwowych, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.⁴

Rola w zapobieganiu wadom rozwojowym układu nerwowego

Przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 mg na dobę lub wyższej istotnie zmniejsza ryzyko występowania u potomstwa wrodzonych wad układu nerwowego. Dotyczy to przede wszystkim zaburzeń związanych z nieprawidłowym zamykaniem się cewy nerwowej w okresie płodowym, takich jak:⁵

• Rozszczep kręgosłupa (spina bifida) – defekt polegający na niezamknięciu łuków kręgowych
• Bezmózgowie (anencefalia) – letalna wada rozwojowa polegająca na niewykształceniu mózgowia
• Przepukliny oponowo-rdzeniowe – nieprawidłowe przemieszczenie elementów rdzenia kręgowego i opon rdzeniowych
• Inne defekty ośrodkowego układu nerwowego związane z zaburzeniami procesu tworzenia się cewy nerwowej

Objawy niedoboru kwasu foliowego

Niedobory kwasu foliowego manifestują się przede wszystkim poprzez zaburzenia hematologiczne. Charakterystycznym objawem jest niedokrwistość megaloblastyczna z towarzyszącą jej leukopenią i małopłytkowością.⁶ Niedokrwistość megaloblastyczna charakteryzuje się obecnością nieprawidłowo dużych prekursorów erytrocytów (megaloblastów) w szpiku kostnym oraz makrocytów we krwi obwodowej.

Zapotrzebowanie dobowe na kwas foliowy

Dobowe zapotrzebowanie osoby dorosłej na kwas foliowy wynosi około 0,4 mg. Istnieją jednak stany fizjologiczne i patologiczne, w których zapotrzebowanie to ulega zwiększeniu:⁷

Zwiększone zapotrzebowanie u kobiet w ciąży i w okresie karmienia wynika z intensywnych procesów podziałów komórkowych zachodzących w rozwijającym się płodzie oraz z sekrecji kwasu foliowego do mleka kobiecego. Natomiast u osób nadużywających alkoholu wzrost zapotrzebowania spowodowany jest zaburzeniami wchłaniania i metabolizmu folianów pod wpływem etanolu.⁸