Właściwości farmakodynamiczne

Atropina siarczan jest substancją czynną o działaniu cholinolitycznym, należącą do grupy farmakoterapeutycznej leków rozszerzających źrenicę, produktów przeciwcholinergicznych (kod ATC: S01FA01). Lek ten wywiera swoje działanie poprzez konkurencyjne hamowanie receptorów muskarynowych, zarówno tych zlokalizowanych obwodowo, jak i ośrodkowo, ze względu na zdolność do przenikania przez barierę krew-mózg.¹

Działanie ogólnoustrojowe

Atropina siarczan wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne związane z blokadą receptorów muskarynowych w różnych narządach i tkankach. W układzie mięśniowym wykazuje działanie rozkurczające na mięśniówkę gładką wielu narządów, w tym:

• Przewodu pokarmowego – zmniejsza napięcie mięśniowe i perystaltykę jelit
• Dróg moczowych – redukuje napięcie mięśni pęcherza moczowego
• Dróg żółciowych – rozluźnia mięśnie dróg żółciowych
• Oskrzeli – działa spazmolitycznie na mięśnie gładkie oskrzeli

Powyższe efekty wynikają z blokowania cholinergicznej transmisji nerwowej w obrębie tych narządów.²

Wpływ na wydzielanie gruczołowe

Atropina siarczan wywiera silne działanie hamujące na wydzielanie większości gruczołów w organizmie. Efekt ten dotyczy w szczególności gruczołów:

• Potowych – prowadzi do zmniejszenia pocenia się
• Ślinowych – powoduje suchość w jamie ustnej
• Oskrzelowych – zmniejsza wydzielanie śluzu w drogach oddechowych
• Gruczołów przewodu pokarmowego – ogranicza sekrecję soków trawiennych

Warto zaznaczyć, że działanie to nie obejmuje gruczołu mlekowego, którego funkcja wydzielnicza pozostaje nienaruszona.³

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Atropina siarczan wywiera istotny wpływ na czynność serca poprzez blokowanie działania nerwu błędnego (wagolityczne). Na poziomie fizjologicznym przekłada się to na modyfikację aktywności węzła zatokowo-przedsionkowego oraz przedsionkowo-komorowego, co w konsekwencji prowadzi do przyspieszenia czynności serca. Efekt ten jest szczególnie widoczny w przypadkach bradykardii zatokowej wywołanej zwiększonym napięciem nerwu błędnego.⁴

Działanie okulistyczne

W zastosowaniu okulistycznym, które jest głównym wskazaniem dla preparatu Atropinum Sulfuricum WZF 1%, substancja czynna wykazuje dwa kluczowe efekty:

• Rozszerzenie źrenicy (mydriaza) – następuje w wyniku działania rozkurczającego na mięsień zwieracz źrenicy (m. sphincter pupillae)
• Porażenie akomodacji (cykloplegia) – wynika z rozkurczającego działania na mięsień ciała rzęskowego (m. ciliaris)

Efekty te są rezultatem blokady receptorów muskarynowych w obrębie struktur mięśniowych oka, co prowadzi do przewagi wpływów układu współczulnego na źrenicę i akomodację.⁵

Działanie rozszerzające źrenicę i porażające akomodację utrzymuje się stosunkowo długo w porównaniu z innymi lekami z tej grupy, co czyni atropinę przydatną w specyficznych procedurach diagnostycznych oraz terapeutycznych w okulistyce, gdzie wymagane jest długotrwałe rozszerzenie źrenicy i porażenie akomodacji.